Kelisimshart merzimi eki jylǵa uzartyldy

Keshe Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommınıkasııalar qyzmetinde «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasatyn júzege asyrýǵa jastardy tartý» taqyrybynda brıfıng ótti. Brıfıngke elimizdiń Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri  Tahır Balyqbaev, «Nur Otan» partııasy «Jas Otan» jastar qanatynyń atqarýshy hatshysy  Nurlan Sydyqov, Ulttyq kásipkerler palatasynyń ókili Áýez Qarabalaev qatysty.

35 myń jańa maman qajet

Jıynda sóz alǵan Tahır Balyqbaev Qazaqstan Prezıdenti jastarǵa jáne olardyń qoǵam­daǵy ornyna erekshe mańyz berip otyrǵanyna toqtaldy. Elbasy «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýynda: «Men jastar bizdiń bolashaǵymyzdyń tiregi degendi árkez aıtyp kelemin. Memleket jańa býynnyń aldynda barlyq esikter men joldardy ashty. «Nurly Jol», mine, bizdiń kreatıvti jastarymyzdyń kúsh-jiger jumsap, qulash sermeıtin tusy», degen edi. Shyn máninde, jastar – eldiń negizgi kúshi. Onyń basty strategııalyq kadrlyq resýrsy. Búgingi tańda Qazaqstanda jastardyń sany 4,2 mıllıonnan asady nemese olar halyqtyń 25 paıyzyn quraıdy. Osy jastardyń 40 paıyzdan astamy, ıaǵnı 1,7 mıllıony bilim berý oryndarynda – orta mektepterde, tehnıkalyq kásip berý jáne joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr. Sondyqtan, eń birinshi, «Nurly Jol» Jańa ekonomıkalyq baǵdarlamasyna jastardyń qatysýy úshin eń qajetti, mańyzdy faktor – ol jastardyń sapaly bilimi men kásibı daıyndyǵy. Sol sebepti, «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýynda Memleket basshysy ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń sheńberinde Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynyń zerthanalyq bazalaryn júıege keltirý jáne damytý úshin aldaǵy 3 jylda 10 mlrd. teńge bólýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy maqsatta bizdiń mınıstrlik 10 joǵary oqý ornyn jáne kolledjderdi anyqtap, ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasyn oryndaýǵa qajetti mamandardy daıyndaıtyn bolady, dedi T. Balyqbaev. Onyń aıtýynsha, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń zertteýleri boıynsha, jańa baǵdarlamany iske asyrý úshin aldaǵy 5 jylda 35 myńnan astam maman qajet eken. Olardyń 17 myńy joǵary bilimdi maman bolsa, 18 myńy tehnıkalyq-kásiptik bilimi bar azamat bolmaq. Al bul mamandardy daıyndaý úshin iriktelgen joǵary oqý oryndarynda arnaıy mamandyqtar ashyp, sondaı-aq, sol joǵary oqý oryndary men kolledjderde arnaıy baǵdarlamalar ázirlenbek. Bul sharalardy damytý úshin biz tıisti is-sharalardy qabyldap jatyrmyz. Bıylǵy jyly joǵary oqý oryndaryna 4 mlrd. teńge kóleminde qarjy bólindi. Biz ol qarajatty ıgeretin bolamyz, dedi T. Balyqbaev bul rette. Sondaı-aq,  ol Bilim jáne ǵylym mınıstri jastar máselesindegi eń negizgi faktor – ol zańnamalyq negizdeme ekenin, bul rette, kúni keshe ǵana «Memlekettik jas­tar saıasaty týraly» jańa zań jobasy qabyldanǵanyn tilge tıek etti. Bul zań jobasynda memlekettik jastar saıasatynyń basty mindetteri, negizgi baǵyttary anyqtalǵan. Sonymen qatar, jańa zańǵa sáıkes, Eńbek kodeksine eki túzetý engizilgen. Máselen, oqý bitirgen, alǵash ret jumysqa ornalasqan jastarǵa arnalǵan kelisimsharttyń eń az merzimi eki jylǵa deıin uzartylǵan. Ekinshiden, 18-ge tolmaǵan jastar jáne jas mamandardy jumysqa alǵan kezde eshqandaı synaq merziminsiz alynbaq. Bulardyń barlyǵy Elbasynyń «Nurly Jol» strategııalyq saıastyna jas­tar­dyń qatysýyna múmkindik bermek, dedi T.Balyqbaev.

Jastarda bıznes-bilim jetkiliksiz

Ulttyq kásipkerler palata­synyń ókili Áýez Qarabalaev: «Álemdegi qazirgideı daǵdarys jaǵdaıynda jastardyń bıznes­ke bet burýy – eldi alǵa jyl­jy­týǵa sep bolmaq. Statıstıka komı­tetiniń 2014 jylǵy derek­terine sáıkes, qazir jastar ara­syndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 4,6 paıyz dep belgilengen. Bú­ginde jumyssyzdardyń sany 100 myńnan asyp jyǵylady. Onyń ústine, ózin ózi jumyspen qamtyp otyrǵan azamattardyń sany 600 myńnan asady. Elimizde kásipkerlikke, kásipkerlikti qoldaýǵa baılanysty baǵdarlama kóp. Biraq, jastar kásipkerligin damytý úshin tek Damý qorynyń arnaıy baǵdarlamasynda ǵana naqty tetikter kórsetilgen. Sondyqtan, mundaı tetikter «QazAgro» sııaq­ty, basqa da iri qarjy ınstıtýttarynda kórinis tapsa degen úmitimiz bar», dedi Á. Qarabalaev. Sonymen qatar, ol búgingi tańda jastar arasynda kásipkerlik áli de álsiz damyp kele jatqanyna toqtaldy. Buǵan jastar arasynda bıznes-bilimniń jetkiliksizdigi, ekinshiden, memlekettik baǵdar­lamalardyń aqparattyq tur­ǵyda durys nasıhattalmaýy, úshinshiden, bul jastarǵa arnalǵan jobalardyń tıisti deńgeıde qarjylandyrylmaýy. Osy oraıda, Ulttyq kásipkerler palatasy janynan jastar kásipkerligin damytý jóninde keńes quryldy. Keńestiń birinshi otyrysy jeltoqsan aıynda ótti. Onda mańyzdy máseleler qaraldy. Bul keńestiń negizgi mindetteri – jastar arasyndaǵy kásipkerlikke tıimdi tetikter ázirleý, áleýmettik zertteýler júrgizý, jastardy kásipkerlikke tartý boıynsha nasıhat jumystaryn júrgizý sekildi is sharalardy júzege asyrý. Búginde jumyssyz júrgen jastar men bıznesin endi ǵana bastaǵan azamattarǵa arnalǵan «Bastaý» bıznes-mektebi bar. Qazirgi tańda Astana qalasynda 200-ge jýyq jas azamat dáris alýda. Bul baǵdarlama keleshekte búkil aımaqty qamtıtyn bolady. Jylyna bir aımaqtan keminde 1000 azamat, ıaǵnı búkil aımaqtan jylyna 16 myńǵa jýyq adam dáris alady dep kózdep otyrmyz. Al olardyń ishinde jastardyń 30 paıyzy bıznesin ashyp, 50 paıyzy jumysqa ornalasatyn bolady degen úmitimiz bar, dedi Á.Qarabalaev. Buǵan qosa,  brıfıngte Qazaqstannyń bar­lyq mektepterinde SAGE halyq­aralyq baǵdarlamasy engizi­le­tin­digi, atalǵan baǵdarlama jahan­dyq deńgeıdegi bıznes-kóshbas­shylardyń jańa tolqynyn qurýǵa septigin tıgizetini aıtyldy.

«Sátti qadam» – tıimdi múmkindik

«Nur Otan» partııasy «Jas Otan» jastar qanatynyń atqarýshy hatshysy Nurlan Sydyqov  qazirgi tańda jastarǵa úlken mindetter men jaýapkershilik júktelip otyrǵanyn atap kórsetti. Alysty jaqyndatatyn jańa joldardyń salynýy, ıaǵnı kólik ınfraqurylymynyń jańǵyrýy tek jumys oryndarynyń ashylýyna ǵana emes, jastardyń orta jáne shaǵyn kásipkerlikpen aınalysýyna múmkindik ashady dep oılaımyn, dedi N. Sydyqov. Onyń aıtýynsha, «Jas Otan» jastar qanaty ekonomıkaǵa jańa mamandardyń kelýine yqpal etetin, byltyrǵy jyldan beri qolǵa alynǵan «Sátti qadam» jobasyn jalǵastyratyn bolady. Sebebi, búginde jas mamandardyń aldynda turǵan birden-bir másele – ol joǵary oqý ornyn támamdaǵannan keıin ózderiniń eńbek ótilimderi bolmaǵandyqtan, kóp jaǵdaıda, azamattardyń jumysqa ornalasa almaı jatatyndyǵy.  Bul oraıda, ótken jyly 1000-nan asa jas «Jas Otan» jastar qanatynyń «Sátti qadam» jobasyna qatysyp, 3 aıdyń ishinde elimizdiń iri ult­tyq kompanııalarynda, memle­ket­tik mekemelerinde, óńirlerdegi zaýyttarda ózderiniń negizgi maman­dyqtary boıynsha irikteýden ótip, mashyqtanyp, kásibı biliktiligin jetildirýge múmkindik alypty. Bir aıta keterligi, arnaıy málimetter boıynsha jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 2001 jylmen salystyrǵanda 4 esege tómendegen eken. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».