ERG quramyndaǵy «Qazhrom» TUK» AQ Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynyń №4 balqytý sehy onjyldyq mereıtoıyn atap ótti. Qazaqstan metallýrgııasynyń alǵashqy qarlyǵashy – Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynyń №4 balqytý sehy aımaqtaǵy eń iri ınvestısııalyq jobalardyń biri.
On jyl ishinde sehta 3 mıllıon tonna ferroqorytpa balqytyldy. Taratyp aıtsaq, ótken jyly 640 myń tonna óndirilse, bıyl onyń kólemin 700 myń tonnaǵa jetkizý kózdelgen. Sondaı-aq №4 balqytý sehynda qýaty 72 MVt álemdegi eń qýatty tórt pesh bar. Jaqyn aralyqta olardyń qýatyn 80 MVtqa jetkizý josparda tur. Álemde osyǵan teńdesi joq, 60 MVt qýatqa ıe ferroqorytpa peshteri tek Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda ǵana bar. Iri qurylymnyń onjyldyǵy qarsańynda balqytý sehyndaǵy jumystardy kórip qaıttyq.
№4 balqytý sehynyń kapsýlasy 2010 jyly salynyp, 2014 jyly elimizdiń ındýstrıaldy- ınnovasııalyq kartasyna engizildi. Qurylys kezinde eń ozyq tehnologııalar qoldanyldy. О́ndiris barysyn operatorlar 17 metr bıiktikte ornalasqan operatorlar bólmesinen baqylaıdy. Alaý janyp jatqan orynnyń eń bıik núktesi –58 metr bıiktikte. Peshterdi basqarý men gazdan tazartý jumystary avtomattandyrylǵan. Kezekshi operatorlar jumys barysyn kompıýterdiń monıtorynan qadaǵalaıdy. Kezekshi operator gaz peshterine shıkizattyń salynýyn, toltyrý deńgeıin qadaǵalap, gaz tazartý qondyrǵysy operatorymen birlese jumys atqarady. Gaz tazartý qondyrǵysynyń operatory peshtiń qysymyn, ishki temperatýrasynyń shektik mólsherin qadaǵalap, jumys aıaqtalǵannan keıin peshtiń durys tazarýyna jaýapty bolady. Eń bastysy – gaz aýaǵa taralyp ketpeýge tıis. Eger shıkizat belgilengen mólsherde salynbaı qalsa, ne basqa erejeleri buzylsa, ıakı bolmasa, balqytý aıaqtalǵan soń ishi durys tazartylmasa, pesh ózinen ózi sónip qalady.
«О́zimiz aınalysatyn iste úzdik bolý 30 jyl boıy ERG berik ustanyp kele jatqan qaǵıda. Qolda bar resýrstardy tıimdi paıdalanyp, barynsha qaldyqsyz jumys isteı otyryp, joǵary sapaly metall óndirý arqyly elimiz álemdik metallýrgııaǵa jańa baǵdar berdi. Bul trendke aınalyp, sheteldik áriptester bizdiń tájirıbemizge qyzyǵa bastady. Munyń ózi qazaqstandyq ónerkásiptiń tolaıym tabysy», dedi ERG Dırektorlary keńesiniń tóraǵasy Shýhrat Ibragımov.
Jańasha óndiristiń qurylysy talqylana bastaǵan tusta Qazhrom metallýrgteri jobanyń ońaı bolmasyn anyq túsingen. О́ıtkeni, mundaı turaqty peshteri tek Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda ǵana ári mundaǵydan qýattary áldeqaıda az. Sonyń ózinde osy tehnologııalardy meńgerýge ondaǵan jyldar qajet bolǵan. Osy jobany iske asyrýǵa álemniń ozyq jobalaý ınstıtýttary jumyldyrylyp, seh qurylysyna tek tájirıbeli sheteldik jáne otandyq qurylys kompanııalary shaqyrylǵan. 4 myńnan astam otandyq bilikti maman da atsalysty.
Aqtóbe metallýrgteriniń turaqty toq peshterin meńgerý tájirıbesin byltyr álemdik sarapshylar joǵary baǵalady. Aqtóbe ferrorqorytpa zaýytynyń mamandary Q.Jubanov atyndaǵy ýnıversıtette birinshi halyqaralyq «Ferroqorytpa salasynyń transformasııasy: trendter men táýekelder» atty konfrensııa uıymdastyrǵan edi. Aıtýly is-sharǵa Kanada, Eýropa men Afrıka, Reseı mamandary, halyqaralyq jáne otandyq ýnıversıtetterdiń ǵylymı qaýymdastyq ókilderi qatysty. Júzdesýde metallýrgter teńdessiz óndiristi meńgerý barysynda jınaǵan tájirıbelerimen bólisti.
Zaýytta qýaty ártúrli 20 pesh jumys isteıdi. Temirdi balqytý temperatýrasy 1800 gradýsqa teń. Kásiporyn óniminiń negizgi bóligi eksportqa ketedi. Onyń tutynýshylary – AQSh, Eýropa elderi, Japonııa, Qytaı. Ferroqortypa óniminiń asa suranysqa ıe bolý sebebi – onyń quramynda 70%-ǵa deıin hrom úlesiniń bolýynan. №4 sehtyń óndiristik qýaty Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynyń barlyq peshterinen eń joǵary deńgeıde. Zaýytta 4 myń adam eńbek etse, bir aýysymǵa 700 adam shyǵady. Negizinen olar – balqytýshylar, kran júrgizýshileri, kendi usaqtaýshylar. Zaýyt qyzmetkerleriniń 80%-y er adamdar, olardyń ortasha jasy 37-38-de. Kran júrgizýshilik jumysta negizinen áıel adamdar eńbek etedi. №44 peshtiń jumys barysyn syrttaı baqyladyq. Eń joǵary temperatýrada peshtegi ken suıyqtyqqa aınalyp, balqyp, 1800 gradýstan joǵarylaǵanda baryp kúli shyǵady.
«Aqtóbe ferroqorytpa zaýytyndaǵy 80 jyl buryn qoldanysqa berilgen peshtegi aınamaly tok bolatyn. Álemdegi metallýrgııa zaýyttaryndaǵy peshterde aınymaly tok óndirý áldeqashan toqtatylsa, osy óndiris ornynda 2014 jylǵa deıin óndirilip keldi. Tórtinshi seh iske qosylǵannan bastap, toqtaýsyz elektr togy óndirilip keledi. Munyń kóp artyqshylyǵy bar. Turaqty elektr qýatyn óndirý arqasynda 16 peshimiz 300 myń tonna ónim óndiretin múmkindikke ıe boldy. Basqasha aıtqanda, tórt peshtiń árqaısysy 110 tonna tonna ferroqorytpa shyǵaryp otyr. Eń mańyzdysy – óndiris úderisteri avtomattandyrylǵandyqtan, adamnyń balqytý jumystaryna tikeleı qatysýy shektelgen. Tehnologııalyq jaǵyna nazar aýdarsaq, sapasy nashar shıkizatpen qatar, dástúrli peshterde qoldanylatyn sapaly shıkizat ta qoldanylady. Negizgi shıkizat –usaq hrom keni. Egerde jańartylmaǵan, dástúrli peshterde kendi usaqtap baryp qoldanýǵa kóp shyǵyn ketetin bolsa, jańa peshterde bul ońaılatyldy. Kóbinese jumys barysynda Qazaqstanda óndiriletin arnaıy koksty qoldanamyz. Al dástúrli peshterge koksty Reseı men Qytaıdan aldyrtatyn edik. О́ıtkeni, Qazaqstanda óndiriletin koks jaramaıtyn. Otandyq koksty paıdalaný kólemin arttyrý úshin ERG kompanııasy Qaraǵandy oblysyndaǵy Shubarkól kenishindegi koks óndiretin zaýyttyń ekinshi kezegin salyp jatyr. Bul ken baıytý isinde ımporttan táýeldilikti azaıtpaqshy. Dóń ken baıytý kombınatyndaǵy hrom óndirisine keler bolsaq, hrom keni Aqtóbe men Pavlodar oblysyndaǵy Aqsý ferroqorytpa zaýyttarynda tolyq óńdelip, eksportqa tek metall quramy joǵary daıyn ónimderi satamyz. Bul bizdiń jetken jetistigimiz», deıdi zaýyt dırektory Erjan Abdýlabekov.
Aıta keterligi, zaýytta Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń metallýrgııa mamandyǵy boıynsha bitirgen túlekter jumysqa ornalasady. Jylyna 100-ge jýyq balqytýshy bitirse, sonyń 20-ǵa jýyǵy osy jerge ornalasady. Alǵash jumysqa kelgender peshte jumys isteýge úırenip, qosymsha tájirıbeden ótedi. О́ıtkeni, óndiriste eń bastysy – tájirıbeli eńbekkerdiń janynda júrip úırený.
Aqtóbe oblysy