Sańlaqtar kósh bastady

 Qazaq kúresinen mereıimiz ústem tústi

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­darynyń úshinshi jarys kúninde sportshylarymyz jankúıerlerdiń mereıin tasytty. Jaqsylyq Úshkempirov atyndaǵy Jekpe-jek saraıynda qazaq kúresinen erler men áıelder arasyndaǵy kóshpeliler oıyndarynyń alamany máresine jetti.

Áıelder arasynda 48 kg salmaqta Aıjan Jylqybaeva fınaldyq beldesýge deıingi qarsylastaryn aıqyn jyǵyp, kópshilikti sheberligimen tánti etti. Jerlesimizge etnosport Olımpıa­dasynyń altynyn oljalaý jeńil soqqan joq. Fınaldyq beldesýde qyrǵyzstandyq balýan Lýıza Asakeeva edáýir tegeýrin tanytty. Bul salmaqtyń qola medali ózbekstandyq Mýhabbat Okýbova men úndistandyq Vaııshvılıge buıyrdy.

52 kg salmaq dárejesindegi Nazerke Azamatovanyń da fınaldaǵy qarsy­lasy elordaǵa chempıondyq ataqqa qol jetkizýge kelgenin tanytýǵa baryn saldy. Dese de tájirıbeli Nazerke ózbek qyzy Sıtora Elmýrajdovany jyqty. Grýzııalyq Ana Morgoshına men ázerbaıjandyq Iýlvııa Baıramova qola júlde oljalady.

56 kg salmaqta beldesýge shyqqan Raýza Nurmahambetova da el senimine selkeý túsirmeı chempıon atandy. Fınaldyq tartysta reseılik Alena Fatıhovany jeńdi. Bul salmaqtyń qola júldesi ózbek qyzy Nozıgúl Holmırzaeva men belorýs balýany Anastasııa Hýshoktiń enshisine jazyldy.

Baqyt Qusaqbaeva (60 kg) altyn úshin tartysta polıak qyzy Sonııa Lnaıdy utty. Qola medal ózbekstandyq Hýr­shıda Týklıeva men reseılik Kamıla Zýl­har­naevaǵa buıyrdy. Qazaq kúresinen el chempıonatynda top jaryp, ulttyq qurama sapyna qabyldanǵan Baqyt Qusaqbaeva barlyq beldesýdiń jeńil tımegenin aıtty. «Bapkerler quramy senim artty, artymdaǵy qalyń qoldaýshym, qara orman jankúıerlerimniń úmitin aqtaýǵa barymdy saldym. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń aýrasy basqasha bolady eken. Jekpe-jek saraıyndaǵy kó­rermenderdiń ystyq yqylasy men qol­daýyn jan júregimmen sezindim. Fı­nalda kúresken polıak qyzy dzıýdomen de shuǵyldanǵan, óte tájirıbeli balýa­n eken. Biraq tól kúresimizden ótken saıys­ta jeńilsek namysymyzǵa syn bo­latyndyqtan, aıanyp qalmadym», deıdi dodanyń jeńimpazy.

Erler arasyndaǵy dodany 55 kg sal-maqta Bekjan Tólepov bastaǵan. Fınal-dyq beldesýde ol qyrǵyzstandyq Kımal Obol­bekovpen kúresti. Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary bastalar aldynda basty qarsylasy osy qyrǵyz balýany bolady dep boljanǵan edi. Jerebe ekeýiniń jolyn irikteý kezeńinde emes, altyn úshin tartysta túıistirdi. Dúbirli dodaǵa tuńǵysh ret qatysqan halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Bekjannyń enshisinde qazaq kúresinen álem kýbogi, álem chempıonatynyń altyn medali bar. Kemshin soǵyp turǵany osy Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń altyn júldesi edi. Degenmen de Kımal ońaı jyǵyla salatyn balýan emes eken, ekeýi birazǵa deıin teń dárejede beldesip, nátıjesinde, tájirıbeli jerlesimiz jeńiske jetti. Bul salmaqtyń qola medali ázerbaıjandyq Elshan Dýnıamalıev pen ózbekstandyq Hýrshıdbek Chorıevke buıyrdy.

60 kg salmaqta Meıirjan Bereketov ázerbaıjandyq Eıýaz Bahıshevti jyǵyp, kóshpeliler oıyndarynyń chempıony atandy. Qola júlde eston Mark Sırkın men grýzın Gıorgı Inashvılıdiń enshisine jazyldy.

Dýman Qyzdarbekovten tálim alatyn Dıdar Tuqyshev basty maqsatym osy dodada chempıon ataný degendi aıtqan edi. Tókken terdiń óteýine altyn medal enshilep, fınalda ózbekstandyq Manýsher Shyrynovty jeńdi. Qola medal grýzııalyq Gıgı Otıashvılı men qyrǵyzstandyq Baıbol Salamatulyna buıyrdy.

74 kg salmaqtyń fınaldyq beldesýi Jekpe-jek saraıyna jınalǵan kórer­menniń júregin qozǵap jibererdeı áser etti. Sebebi jerlesimiz Jumajan Qojambekov ázerbaıjandyq Emıl Hasanovqa qarsy kilemge shyqqan. Dzıýdo kúresinen halyqaralyq dodalarda olja salyp júrgen Emıl tipti beldesýdiń alǵashqy kezeńinde jartylaı jeńis upaıymen alda turǵan. Qobaljyǵan kórermenniń gýili sport kesheniniń ishin kernep ala jónelgen. Dese de elishilik saıystarda myqtylyǵyn áıgilep, Azııa chempıonatyn, álem birinshiligi, Dúnıejúzilik jekpe-jek oıyndary syndy saıystarda top jarǵan Jumajan asyǵyp-aptyqqan joq. Beldesýdiń túgesilýine 30 sekýnd qalǵanda shalt qımylmen ádis jasap, qarsylasyn aıqyn jeńdi. Kóshpeliler oıyndarynyń kúmis medalin mise tutqan Hasanov psıhologııalyq turǵydan álsizdik tanytqanyna qatty ókindi. «Átteń jarty mınýt tiresip turyp alsam, jeńis meniń ýysymda bolatyn edi. Qazaq kúre­siniń erejesi, beldesý stıli ózgeshe eken. Keleshekte chempıon atanýǵa tynbaı eńbek etemin. Astana qalasynda ótip jatqan Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń uıymdastyrylýy joǵary deńgeıde. Ulttyq sport túrleri osyndaı qamqorlyqtyń arqasynda damıdy», dedi ázerbaıjandyq balýan. Bul salmaqtyń qola medali majarlyq Bendegýz Marsel He­jedýs pen ırandyq Poýrıa Shokrıge buıyrdy.

Ekinshi saıys kúni kilemge shyqqan Zarına Sarıpova eki jyl burynǵy jeńisin jańalady. Ol 2022 jyly Túrkııanyń Iznık qalasynda ótken IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda jeńiske jetken edi. Elorda tórinde aıtýly alamannyń eki dúrkin chempıony atandy.

70 kg salmaqta el úmitin aqtaǵan Roza Nysantaıqyzy da qarsylasyn qapy qaldy­ryp, altyn medal oljalady.

77 kg salmaq dárejesinde kópshilik Zámzágúl Faızollanovanyń beldesýin asyǵa kútti. Dzıýdo, sambo, qazaq kúresinen de ol­ja salyp, tipti aralas jekpe-jekke de qa­tysqan Zámzágúl fınalda súrinip, kúmisti mise tutty.

+77 kg salmaq dárejesinde Albına Bahıeva qola júldeger atandy.

Erler dodasynda Erasyl Janataev (90 kg) qola medal ıelense, 100 kg salmaqta Nursultan Muzapparov ta Dúnıejúzilik kósh­peliler oıyndarynyń chempıony atandy.

Asa aýyr salmaqta (+100 kg) beldesetin Nurdáýlet Jarylǵapovtan jarys aldynda pikirin suraǵanymyzda: «Elimizdiń tórindegi tartysta ulttyq sportymyzdan jyǵylsam – azamattyǵyma syn, barymdy salamyn», dep kóńilimizdi ósirgen edi. Syrbaz balýan sózinde turyp, chempıon atandy.

О́kinishke qaraı, 82 kg salmaqta dodaǵa qosylǵan Ersin Seıitqazy alǵashqy aınalymda jeńilip qaldy.

Kóshpeliler oıyndary 21 sport tú­rinen ótse, sonyń ishinde qazaq kúresine eń kóp qatysýshy jınaldy: 16 salmaq (8 er, 8 áıel) dárejesinde ótken beldesý dodasyna 41 elden 274 balýan bilek sybanyp kúreske tústi.

Toǵyzqumalaq tartysy tizgin qaqty

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­darynyń baǵdarlamasyna engen toǵyz­qumalaq saıysy erekshe statıstıkamen bastaldy. Qatysýshylardyń alǵashqy júristeri 9 oıynshydan turatyn 9 ústeldik taqtada, 9 uıadan órbidi. Elimizde jyl saıyn 9 qyrkúıek toǵyzqumalaq kúni retinde atap ótiledi. Bul ataýly mereke 2020 jyldan beri Dúnıejúzilik toǵyzqumalaq federasııasynyń bas­tamasymen belgi­lengen. Etnosport Olımpıadasynda zııatkerlik oıynnan synǵa túsetin úzdikter 9 qyrkúıekte tańǵy 09-dan 09 mınýt ótkende tartysty bastap ketti.

Ashylý saltanatynda dúbirli dodaǵa qatysýshylardy quttyqtaǵan Respýb­lıkalyq toǵyzqumalaq federasııasynyń prezıdenti Álıhan Baımenov aıtýly alamannyń mańyzy joǵary ekenine toqtaldy. «Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda toǵyzqumalaqtan saıys bastalǵan kúni tańǵy saǵat 09:00-den 21:00-ge deıin 213 000-nan astam adam mektepterde, ýnıversıtetterde, kolledjderde jáne jumys oryndarynda óz taqtalaryn paıdalana otyryp, blıs formatynda toǵyzqumalaq oınady. Al osy aıtýly kúnge oraı toǵyzqumalaqtyń zııatkerlik oıynynyń jıyntyǵy ashyq ǵaryshqa jiberildi», dedi Álıhan Baımenov. Reseı ǵarysh agenttigimen aradaǵy kelisimniń nátıjesinde ishinde toǵyzqumalaq oıynynyń tastary bar taqta alǵash ret Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary aıasynda stratosfera qabatyna kóterildi.

Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Serik Jarasbaev, Toǵyzqumalaq fede­ra­sııasy Qamqorshylar keńesiniń tór­aǵasy Murat Ábenov, V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi dıreksııasynyń basshysy Naıl Nurov ulttyq oıynnyń qarqyndy damyp kele jatqanyn atap ótti.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary aıasyndaǵy toǵyzqumalaq dodasynda 41 elden kelgen 114 oıynshy baq synaıdy. Astana qalasyndaǵy «Dýman» qonaqúıinde 13 qyrkúıekke deıin toǵyzqumalaq, man­gala jáne ovarı oıyndarynan da saıys­tar ótedi.

Toǵyzqumalaq – qazaq halqynyń dás­túrli ulttyq oıyndarynyń biri zııatkerlik qabiletterdi damytýǵa arnalǵan. 2020 jyly toǵyzqumalaq IýNESKO-nyń adam­zattyń mádenı muralary tizimine endi.

Ovarı – Batys Afrıka halyqtarynyń zııatkerlik oıyny, ony eki adam oınaıdy. Oıyn taqtasynda eki qatardan turatyn alty birdeı uıa ornalasqan, olar 12 kishkentaı uıany quraıdy jáne jınalǵan tastardy saqtaýǵa arnalǵan úlken uıalar bar. Ovarı oıyny 48 sharmen oınalady.

Mangala – túrik halqy arasynda tanymal zııatkerlik oıyn. Ony da eki oıynshy oınaıdy, oıyn taqtasynda alty birdeı uıadan turatyn eki qatar ornalasqan, olar 12 kishkentaı uıany quraıdy jáne shar­lardy saqtaýǵa arnalǵan úlken uıalar bar. Mangala oıynyn da qatysýshylar 48 sharmen oınaıdy.

Aýdaryspaq: bes balýan chempıon!

Aýdaryspaqtan alǵashqy altyn me­daldy Ermek Quralbaı qanjyǵamyzǵa baılady. 60 kg salmaqta synǵa túsken balýan fınaldyq tartysta qyrǵyzstandyq Jeksenbek Turdybekovti er ústinen aýdaryp tastady.

70 kg salmaqta saıysqa qatysqan Almat Látipbekti qalyń jankúıer buǵan deıin MMA jekpe-jeginiń jaýyngeri retinde jete tanıtyn. Ulttyq sportqa yntasy aýyp, aýdaryspaqtyń qyr-syryn qysqa ýaqytta meńgergen balýan Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń chempıony atandy.

80 kg salmaqta aýdaryspaqtan eki dúrkin álem chempıony degen ataqqa ıe Daryn О́tkelbaı barlyq qarsylasyn aıqyn utyp, jankúıerlerdi qýantty. «Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda jeńiske jetsem dep, jattyǵýdy tyń­ǵylyqty júrgizdik. Negizgi qarsylas sa­nalǵan qyrǵyz balýany óte tegeýrindi boldy. Ekeýmizdiń jolymyz fınaldyq tartysta túıisetin shyǵar dep topshylap edim. Birinshi aınalymda qyrǵyzstandyq balýandy atynan aýdaryp tastadym», dedi kóshpeliler oıyndarynyń chempıony.

At ústindegi saıystyń ekinshi jarys kúninde Syrym Izbasarov (100 kg), Birjan Qosalıev (+100 kg) Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda jeńiske jetti. Esimhan Rahmatillá (90 kg) fınalda súrinip, kúmis júlde ıelendi.

Aýdaryspaqtan ulttyq quramanyń bas bapkeri Janbatyr Bekmusaev «aryq sóılep, semiz shyqqanyna» qýanyshty ekenin jetkizdi. Jýrnalıster qaýymy dúbirli doda qarsańynda suhbat quryp, aýdaryspaqtan neshe altyn medal kútemiz dep suraǵan edi. Alty balýanymyz atqa qonady, tórteýi jeńiske jetýge tıis dedim. Biraq biz oılaǵannan da joǵary nátıje buıyryp, bes salmaq dárejesinde altyn medal oljaladyq», dedi bas bapker.

Namys synalyp tur

«Alaý» muz aıdyny saraıynda da kóshpeliler oıyndarynyń saıystary ótip jatyr. Asyq atý men bes asyqtan qa­tysýshy sportshylarymyz irikteý keze­ńin sátti ótkizdi. О́kinishke qaraı, mas-rest­lıngten ázirge altynnyń aýyly alys sekildi.

Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­dary­nyń baǵdarlamasyna engen saha halqynyń ulttyq sporty taıaq tartystan (mas-restlıng) saıys «Alaý» muz aıdyny saraıynda ótip jatyr. Mas-restlıng saıysynda 31 elden 98 sportshy bilek kúshin synaıdy. Úmit artqan sportshymyz Birimjan Asylmurat 65 kg salmaqta qola júlde ıelendi. Qyzdar dodasynda Tahmına Qojamberdıeva (55 kg) men Olga Dýshaeva (75 kg) da qola medaldy mise tutty.

О́zbektiń ulttyq sporty kýrashtan da sportshylarymyz júldeli boldy. 87 kg salmaqta Albına Bahıeva barlyq qarsylasyn aıqyn jyǵyp, chempıon atansa, Ajar Salyqova (79 kg) men Tolǵanaı Ábeýova (57 kg) fınalda súrinip, kúmis medaldy mise tutty. Ulbolsyn Ádilova, (87 kg), Altynaı Nurhanova (57 kg)  qola medal ıelendi.

Erler arasynda Marat Baıqamyrov (+100 kg), Ernur Súleımenov (60 kg), Aıbek Qazaqbaev (66 kg), Nurdin Shaımerden (73 kg) kúmis medaldy enshiledi. Marat Nyǵmatýllaev (60 kg), Ádilet Ahmetǵalı (73 kg), Erzat Arǵynov pen Bekádil Shaı­merdenovke (81 kg) qola medal buıyrdy.