Prezıdent halyqqa Joldaýynda aldymyzda turǵan strategııalyq mindetterdi aıqyndap, baǵyt-baǵdarymyzdy kórsetip berdi. Qujattyń dınamıkasy joǵary, mazmuny tereń boldy. Ásirese halyqtyń áleýmettik turmystyq jaǵdaıyn kóterýdi nusqap, qadaý-qadaý máselelerdi sheshýdi tapsyrdy.
Eldiń básekege qabiletteligin shyńdaýda shaǵyn jáne orta kásipkerlik, otbasylyq bıznesti ilgeriletýdiń mańyzy zor. Ozyq elderdiń tájirıbesinen bıznesti damytý arqyly kez kelgen ekonomıkalyq daǵdarysty ońaı eńseretinin kórýge bolady.
Úkimettiń aldyndaǵy negizgi mindettiń biri – shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesin 2030 jylǵa qaraı eki ese ósirý. Buǵan qalaı qol jetkizýge bolady? Qazir bıznespen aınalysýǵa yntaly azamattardy qoldaıtyn memlekettik baǵdarmalar az emes. Alaıda qoldaý sharalaryn áli de júıelep, qaıtarymsyz qarjylardy ıgerýdiń tıimdiligin arttyryp, kredıtteýde jeńildikter qarastyrýdy, bastysy, otandyq taýar óndirýshilerdi qorǵaýymyz kerek. Prezıdent Joldaýda aıtqandaı, mundaı bastamalarda ekinshi deńgeıli bankter de yntaly bolyp, bıznesti qoldaýda belsendilik tanytýǵa tıis.
Prezıdent «Bankter týraly» zańǵa tolyqtyrýlar men ózgerister engizetin kez kelgenin aıtty. Rasynda, álemniń ozyq elderiniń bank salasyn damytýǵa arnalǵan zańdaryn zerttep, zerdelep, zamanaýı maqsat-mindetterge jaýap beretin zańdardy jetildire túsý – ýaqyt talaby. Bul zańdar normasynda Ulttyq bankten bastap ekinshi deńgeıli bankter atqaratyn negizgi fýnksııalary taldanyp, bıznesti qoldaý deńgeıi jan-jaqty qamtylýy kerek.
Ozyq elderde ortalyq bankterdiń aksıonerlerine baılanysty mindetin ózderi aıqyndaıdy. Máselen, Ulybrıtanııa, Germanııa, Fransııa, Reseı, Danııa jáne Nıderlandta bank kapıtalynyń 100 paıyzy memleketke tıesili. Sondyqtan bul elderdegi ortalyq bankter Úkimet qoıǵan talapty oryndaýdy basymdyq etedi. Federaldyq rezervtik banki AQSh-taǵy bank júıesinde birqatar qadaǵalaý jáne retteýshi mindetin atqarady. Japonııada Ortalyq banktiń 55 paıyzy – memleket menshiginde jáne 45 paıyzy – jekemenshik ıeliginde. Shveısarııada 57 paıyzy memleketke jáne 43 paıyzǵa jeke tulǵalarǵa tıesili.
«Bankter týraly» zańǵa ózgeris pen tolyqtyrýlar engizgende Qytaı, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Sıngapýr sekildi Azııa alpaýyttarynyń bank salasyndaǵy tájirıbesin tereń taldap, ózimizdiń zańdarǵa engizgenimiz jón. Búginde álemdik ekonomıkalyq turaqtylyq Eýropadan Azııaǵa qaraı kezeń-kezeńimen oıysa bastaǵanyn eskerip, Shyǵys Azııa elderiniń ekonomıkalyq modelin qaraýymyz mańyzdy. Bul elderdiń shaǵyn jáne orta bıznes salasyndaǵy azamattardy yntalandyryp, jumysyn ilgeriletýge bankter qalaı, qandaı kómek kórsetkenin qaraýymyz tıis.
Birinshiden, ekonomıkany yryqtandyrý týraly qaýly aıasynda biz bankter úshin ámbebap jáne bazalyq lısenzııany engizýdi qarastyrýymyz kerek. Ekinshiden, iri jáne orta bankter úshin ámbebap lısenzııa, al retteý talaptary tómendetilgen shaǵyn bankter úshin bazalyq lısenzııa berý múmkindigin engizý kerek. Úshinshiden, halyqaralyq tájirıbe mıkrobıznesti, sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznesti kredıtteýde tómen paıyzben berýdi qarastyrý kerek.
Qysqasy, bankterdiń bızneske qoldaý jasaý jumysyn jandandyrýy mańyzdy. Sonda eldiń áleýmettik áleýeti ósip, básekege qabilettiligi artady.
Jarqynbek Amantaıuly,
Májilis depýtaty