Qazaqtyń mergendik óneri tarıhynda «Jalaý atý» degen túri bolǵan. Bul týraly mońǵol tarıhshysy Gongorjav «Ertedegi kóshpelilerdiń sadaq atý saıysy» atty eńbeginde «Jalaý atý saıysy – ejelgi ǵun, jýjan, sıanbılerden jalǵasyp kele jatqan óner» dep jazypty.
Jalaý atý saıysyn synaltýǵa 335–500 oq boıy qashyqtyqqa kishkentaı jalaý tigip, mergenderdiń árqaısy 4 oqpen atatyn bolǵan. Bul saıysta mergender jebesi jeńil oq paıdalanady. Kóne jazbalarda: «335-500 oq boıy qashyqtyqqa jylqynyń bas súıegin ornalastyryp, onyń ústine shaǵyn jalaýsha shanshıdy. Ony 15 qýatty kúshi bar sadaqpen atady» dep jazylǵan eken (Perlee H. Kıdan jáne kóshpeliler baılanysy. Ulanbatyr, 1969. 73-b).
Bul saıystyń mańyzy haqynda aıtar bolsaq, mergen jelbirep turǵan jalaýdy atady. Jalaý únemi jeldiń baǵytyna baǵynyp, quıqyljyp turatyndyqtan ony atatyn adam áýeli, jeldiń baǵytyn esepke alady. Odan keıin, jelmen jelbirep quıqyljyp turǵan jalaý-nysanaǵa jebe darytý úshin asa eptilik qajet. Demek, bul saıys – mergenderdiń eptiligi men dáldigin synaıtyn saıys.