Jaýapkershilikpen atqarylǵan is baıandy

Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, búgingi tańda avtonomdy qazandyqtardyń daıyndyǵy 100% qamtamasyz etilip, 19,9 myń shaqyrym elektr jelisinde, 376 qosalqy stansada, 4 046 taratý beketi men transformatorlardy jóndeý aıaqtaldy. 535 shaqyrym jylý jelileri jańǵyrtyldy, bul – jospardyń 98,5%-y.

Qazirgi ýaqytta bilim berý men medısınalyq mekemeler, sondaı-aq elimizdegi turǵyn úı qorynyń 99%-dan astamy jylý berý maýsymyna tolyq daıyn. Osy oraıda О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev ınjenerlik jeli­ler men avtonomdy jylý energııa kózderiniń daıyndyǵy qalypty ekenin baıandady.

«Sýmen jabdyqtaý jeli­leriniń 1 025 shaqyrymy ne­mese jospardyń 90%-y jón­deýden ótti, sý burý jeli­leriniń 159 shaqyrymy nemese 98%-y jóndeldi. Sondaı-aq respýblıka boıynsha jylytý maýsymyna 12 myńnan asa avtonomdy qazandyq daıyndaldy. Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne turǵyn úılerdiń daıyndyǵy 100%-dy quraıdy», dedi mınıstr.

Oljas Bektenov barlyq jón­deý jumystarynyń mer­zimi men normalaryn qatań saq­taýdyń mańyzdylyǵyna toq­taldy. Búgingi tańda jylý kóz­deriniń rezervtik jab­dyqtaryn jańǵyrtý jal­ǵasýda, josparly jobalar iske asyrylyp jatyr.

«Aýqymdy jumystar at­qaryldy. Ony bólingen qarjy mólsherinen de, júr­gizilgen jumys kóleminen de baıqaýǵa bolady. Endi eń bastysy – jylý berý maýsymyn qalypty deńgeıde ótkizip, josparlanǵan bar­lyq talaptardy saqtaı bilý. Kom­mýnaldyq kásiporyn­dardyń jóndeý bólimshelerin qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý kerek. Olar kez kelgen jaǵdaıǵa shuǵyl áreket etý úshin daıyn bolýǵa tıis. Ákimderge jylý berý maýsymynyń barysyn jeke baqylaýda ustaýdy tapsyramyn», dep atap ótti O.Bektenov.

Premer-mınıstr halyq­ty qoljetimdi kómirmen qam­tamasyz etý qajettigin de atap ótti. О́ńir ákimdikteri О́nerkásip jáne qurylys, Kólik mınıstrlikterimen bir­lesip, kommýnaldyq, tur­mystyq kómirdi jetkizý bo­ıynsha barlyq máseleni sheshý tapsyryldy. Kómirdi vagondarmen tasymaldaýǵa basymdyq berý qajet. O.Bektenov turǵyndar kómirdi turaqty baǵamen satyp alýyna eshqandaı kedergi bolmaýy kerek ekenin atap ótti. Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, qazirgi ýaqytta otyn qory jetkilikti deńgeıde.

«Energııa kózderiniń otyn qoımalarynda 5,2 mln tonna kómir, 88 myń tonna mazýt jınaqtalǵan, jalpy norma­ǵa sáıkes keledi. Tek Rıdder jylý elektr ortalyǵynda kómir qory 20 táýlik normadan 14 táýlikti ǵana quraıdy. Jı­naqtaý jumystary jal­ǵasýda. Mınıstrlik óńirler boıynsha birqatar máseleni baqylaýda ustap otyr»,  dedi A.Sátqalıev.

Sonymen qatar Úkimet otyrysynda Memleket basshy­synyń memlekettik orman qoryn ulǵaıtý jónindegi tapsyrmalarynyń iske asyrylý barysy týraly Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev pen birqatar oblys ákimderi baıandady.

Elimizde 2021 jyldan beri qa­raı shamamen 970 mln kó­shet egilgen. Bul rette 5 jyl ishinde respýblıkanyń or­mandy alqaptary 267 myń gektarǵa ulǵaıdy.

«Memleket basshysy 2 mlrd túp aǵash otyrǵyzý mindetin qoıdy. Bul elimizdiń orman qoryn 14,5 mln gektarǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Orman alqaptary men saıa­baqtardy keńeıtý, bola­shaq urpaq úshin bıo­logııa­lyq árkelkilikti saq­taý – eko­logııalyq ahýaldy jaqsartýda mańyzdy basym­dyqtardyń biri. Bul – asa kúrdeli ári uzaqqa sozylatyn jumys, ony udaıy nazarda ustaý qajet. Sondyqtan barymyzdy saqtap, jerimiz­di jasyl jelekke aınaldyrý úshin bar kúsh-jigerimizdi jum­saýymyz kerek», dep atap ótti Úkimet basshysy.

Elimizde 2027 jyldyń sońy­­na deıin taǵy 1 mlrd-tan astam kóshet otyrǵyzyp, ósirý qajet. Bul mindetti iske asyrý tolyǵymen ákimdikterdiń sapaly jumysy men mınıstrlik tarapynan naqty úılestirýge baılanysty bolmaq. Osy oraı­da keshendi ǵylymı tásil­di qol­dana otyryp, aǵash otyr­ǵyzý ádisterin jetildirý tap­sy­ryldy. Sondaı-aq otyr­ǵy­zyl­ǵan aǵashtardyń jersi­nip ketý deńgeıine nazar aýdary­lady. Premer-mı­nıstr ákim­­dik­terdiń sanda bar, sanatta joq aǵashtar týra­ly kúmán­di aq­parat berý fak­tileri kez­de­setinin, kózboıaý­shy­­­­­lyq­tyń jolyn kesip, kináli­­­l­er­di jaýapkershi­lik­ke tartý ke­rektigin aıtty. Eko­lo­gııa jáne tabıǵı resýrstar mı­nıstr­­liginiń málimetin­she, aǵash otyrǵyzý kólemin arttyrý sharalary orman tá­lim­­baqtaryn damytýǵa yqpal etti.

«Egilgen kóshet­ter­diń jer­sinip ketýi boıynsha alyn­ǵan derekter qoldaǵy bar or­man tálimbaqtarynyń jetki­liksiz ekenin, al olardy ósirý teh­nologııasy eskirgenin kórse­tip otyr. Osyǵan baılanysty eli­miz boıynsha jalpy alańy 1 176 gektardy quraıtyn qosym­sha 114 jańa tálimbaq salyp, 1 orman tálimbaǵyn rekons­trýk­­sııalaý qajet. Oblys ákim­dikteri tálim­baqtardy rekonstrýk­sııa­laýǵa jáne jab­dyqtaýǵa bıyldan bas­tap 1 mlrd teńgeden astam qar­jy bóle bastady», dedi E.Nysanbaev.

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine ákimdikter men ózge de múddeli organdarmen birlesip bıyl 1 jeltoqsanǵa deıin kele­si jyldarǵa arnal­ǵan kóshet mate­rıaldarymen qam­tamasyz etý josparyn ázirleý tapsyryldy.

Ormandardy órt pen zań­syz kesýden qorǵaý shara­laryna erekshe nazar aýdarylady. О́tken jyldarda bolǵan alapat órtter buǵan deıingi órtke qarsy júrgizilip jatqan is-sharalardyń mardymsyz ekenin anyq kórsetti. Osyǵan baılanysty qazir elimizde orman sharýashylyqtaryn, saıabaqtar men rezervattardy arnaıy órt­ke qarsy júıelermen, teh­nıka, jabdyqtarmen qamta­masyz etý maqsatynda aýqym­dy jumys qolǵa alyndy. Máse­len, bıyl elimizdiń orman sha­rýashylyǵy tarıhynda alǵash ret 2 305 órtke qarsy tehnıka satyp alýǵa 52 mlrd teńge bólindi.

Buǵan qosa, memlekettik orman qorynyń 900 myń gektary orman órtterin erte anyqtaý júıesimen qam­tylǵan. Mysaly, Býrabaı ulttyq parkinde orna­tylǵan erte habardar etý júıe­siniń arqasynda orman órtteriniń ortasha aýdany 50 esege qysqardy. Kelesi jyly mun­daı júıe «Semeı ormany» rezer­vatynda 3,1 mlrd teńgege engiziledi.

Aýrýlar men zııankester­diń taralyp ketpeýi úshin sanı­tar­lyq jumystar júr­gizip, alqaptardy jaramsyz aǵash­tardan tazartý qajet. Bular – órtengen nemese aýrýǵa shal­dyqqan aǵashtar. Biz osyndaı zaqym kelgen jalpy aýmaq­tyń tek 1%-ynda ǵana aǵash­tardy kádege jaratamyz. Sony­men qatar elimizde otalǵan aǵash­tardy qaıta óńdeýge arnalǵan joǵary shıkizat bazasy bar.

Orman ónerkásibi salasyna áleýetti ınvestorlar tartýǵa basymdyq beri­ledi. Ekologııa jáne tabı­ǵı resýrstar, Tótenshe jaǵ­daılar mınıstrlikterine óńir ákimdikterimen birge, ási­re­se bıýdjetten tys qara­jatty tarta otyryp, orman meke­melerine qajetti jabdyq­tar men tehnıka satyp alýdy qar­­jylandyrý sharalaryn jalǵastyrý tapsyryldy. Son­­daı-aq orman alqaptaryna turaqty monıtorıng júr­gizý, onyń ishinde ǵaryshtyq baqylaý júrgizilýge tıis.