Halyqtyń qarymdy qalaýy
Elimizde AES salý kerek pe, joq pa degen máselege baılanysty búkil otbasymyzben №15 mekteptegi ýchaskege baryp, óz tańdaýymyzdy jasadyq. Jalpy, elimiz táýelsizdigin alǵaly beri bizde birneshe referendým ótti. 1995 jyly Ata zańymyzdy qabyldaǵanda da osylaısha búkil halyq bolyp daýys berdik. Qatelespesem, bul egemen el tarıhyndaǵy tórtinshi referendým bolý kerek. Mundaı úlken de keleli máselelerdi ata-babalarymyz quryltaıda sheshetin. Jylyna bir quryltaı uıymdastyrylsa, sol jerde barlyq daýly másele daýysqa salynatyn. Prezıdentimiz AES salý máselesin de sol ejelgi dástúrmen halyqtyń talqysyna salýdy jón dep tapqan eken.
Bul, árıne, óte mańyzdy másele. Sondyqtan memleket buǵan arnaıy qarajat bóldi, shtabtar jasaqtady. Osy sebepti jasy 18-ge tolǵan ár azamat óz kózqarasyn bildirýge tıis edi dep sanaımyz. «AES salýǵa bolmaıdy, buǵan qarsymyz» degenderdi de estigenbiz. Biraq qoldaýshylardyń olardan kóp bolǵanyn daýys berý nátıjesi aıqyn kórsetti. Árıne, eki jaqtyń da óz ustanymy boldy, qaı-qaısysy da el erteńin oılaǵany kúmánsiz.
AES salý – buryn-sońdy el tarıhynda bolmaǵan úlken másele. Bizde shaǵyn atom elektr stansalary bar. Mysaly, Mańǵystaý óńirinde iri-iri ózender joq qoı. Sondyqtan Kaspııdiń sýyn tushytyp alady. Turǵyndar atom reaktorynyń kómegimen jasandy sý tutynyp otyr. Oǵan 50 jyldan asyp ketti. Osyny ashyq aıtýymyz kerek. AES salý – búginde búkilǵalamdyq úderis. Qazir AES damyǵan elderde jetkilikti salynǵan, salyp jatqan elder de bar, endi salmaq bolyp jatqan elder de az emes.
Qazir Qyrǵyzstandaǵy Toqtaǵul sýqoımasynan, Shyǵys Qazaqstandaǵy Buqtyrmadan elektr qýaty óndiriledi. Ekibastuzda óndirilip jatqan energııa búkil Batys-Sibirdi qamtamasyz etip otyr dep aıtýǵa bolady. Qazirgi zamanda adamnyń kúni qýat kózine tikeleı táýeldi. Sondyqtan muny óte ózekti másele deýimiz kerek. О́ıtkeni tehnıka, tehnologııa damyǵan saıyn energııa tapshylyǵy da artyp keledi. Birinshi kezekte osyny túsingenimiz jón.
Búginde qoǵamda «AES-ti Reseı salmasyn» degen narazylyq bar. Reseı – sanksııa qursaýyndaǵy el, sondyqtan onyń shamasy kelmeıdi. Al AES-ke qyzmet kórsetý máselesine kelsek, ózimizde ıadrolyq fızıka degen mamandyq bar. Oǵan bilim granttary jaqsy bólinedi, biraq bala az túsedi. Bolashaqta osyndaı mańyzdy bilim salalaryna kóńil bólý kerek.
Raýan BAIDALY,
A.Baıtursynuly atyndaǵy
QО́Ý kafedra meńgerýshisi
QOSTANAI
Ádilbektiń ásem ánderine arnaldy
Sozaq – kúı qonyp, án daryǵan qasıetti óńir. Kezinde bul aımaqtan ónerimen elge tanylǵan nebir sańlaq shyqqan. Solardyń biri – ánshi, tanymal kompozıtor, teriskeıdiń talantty perzenti Ádilbek Nysanbaev. О́mirden ozǵan óner ıesiniń artynda ólmesteı bolyp áýezdi ánderi qaldy.
Aýdan ortalyǵy – Sholaqqorǵan aýylynda taıaýda Búkilodaqtyq halyq shyǵarmashylyǵy festıvaliniń eki dúrkin laýreaty Ádilbek Nysanbaevtyń 70 jyldyq mereıtoıyna oraı «Ádilbektiń ánderi-aı» atty oblystyq án baıqaýy ótkizildi.
О́ner saıysy bastalmas buryn S.Qojanov atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıinde Ádilbek Nysanbaevqa arnalǵan ekspozısııalyq burysh ashylyp, kezinde ózi ustazdyq etken bilim uıasy – T.Álimqulov atyndaǵy №14 mektep- ınternat lıseıindegi mýzyka dárishanasyna esimi berildi. Saltanatty is-sharada aýdan ákimi Muhıt Seksenbaev sóz sóılep, mereıtoı aıasynda ótip jatqan eske alý baıqaýynyń mańyzyna toqtaldy.
Osylaısha, mazmundy án keshinde Qazaq ult aspaptary orkestri, Ádilbek Nysanbaevtyń shákirtteri – Mádenıet qaıratkeri Jubanysh Jeksenuly, Sáýle Appazova, Gúlnar Tólegenova, oblystyq fılarmonııa ánshisi Orazáli Jańabaı bastaǵan tanymal da talantty ánshiler óner kórsetti. Olar Ádilbek Nysanbaevtyń keń taraǵan ásem de áýezdi ánderin jandy daýysta shyrqady.
«El ishi – óner kenishi» dep tekke aıtylmaǵan. Osy turǵydan alǵanda, «Sozaqtyń Shámshisi» atanǵan Ádilbek Nysanbaevqa arnalǵan bul án baıqaýy shyn máninde ónerdegi jolyn dáripteýge arnalǵan kesh boldy.
О́nerdiń ómirsheńdigi degen osyndaıda aıqyn kórinse kerek.
Káribaı ÁMZEULY,
eńbek ardageri
Túrkistan oblysy
El fýtbolynyń eńsesi túsip tur
Fýtbol – álemdegi eń tanymal sport túri. Onymen aınalyspaıtyn nemese jankúıerlik tanytpaıtyn adam kemde-kem. Jahanda mańdaıy jarqyraǵan aıaqdop sheberleri, solardyń arqasynda tasy órge domalaǵan komandalar da az emes. О́kinishke qaraı, qazaq fýtboly týraly oılasaq, kóńilimiz páseıip sala beredi. Jyldar jyljyp ótip jatyr, el chempıonatyna qatysatyn komandalar men ulttyq quramamyz qalpaǵymyzdy aspanǵa atatyn deńgeıde óner kórsete alar emes.
Bul sózimizge Eýrokýbokke qatysqan komandalarymyzdyń aıtýǵa uıat oıyndary men ulttyq quramamyzdyń óziniń sońǵy kezdesýinde Slovenııa quramasynan 0:3 bolyp utylǵany aıqyn dálel bola alady. Mine, osynyń saldarynan elimizdegi fýtbol súıer qaýymnyń kópshiligi sheteldik fýtbolshylar men komandalarǵa ne quramalarǵa jankúıer bolady. Dúnıejúzilik fýtbol qaýymdastyǵynyń (FIFA) reıtınginde ulttyq quramanyń 121-orynǵa ornalasýynyń ózi-aq el fýtbolynyń deńgeıin anyq kórsetedi.
Elimizde fýtboldy damytý maqsatynda memleket qazynasynan aıtarlyqtaı qarjy bólip, dopty túzý tebýge biraz balany shetelge sheberligin shyńdaýǵa da jiberdik. Brazılııaǵa baryp, fýtbol akademııasynda aıaqdoptyń qyr-syryn meńgergen balalar qazir qaıda? Olardyń ishinen tym bolmasa bireýi bir komandada belgili bir deńgeıde óner kórsetip júr degendi estimeppiz.
Keıde bizdiń fýtbolshylar eliniń maqtanyshy emes, mazaǵy bolyp júrgendeı áser qaldyrady. Nege deısiz be? «Jaıdarman» saıysyna qatysýshy komandalardyń eki áziliniń biri fýtbolshylar týraly. Ashy ájýamen synap, olardyń sanasyn silkip alaıyn deıtin de shyǵar, biraq ony uǵatyn fýtbolshylardy kórmedik. Maqtap emes, synap jatsa, namystan jarylyp ketpeı me?
El chempıonatynda «Taraz» klýby týrnır kestesinde kósh sońynda qalyp qoıyp, 2022 jyly birinshi lıgaǵa syrǵydy. 14 jyldan beri «Taraz» birde-bir júlde ıelengen joq. Bas bapkerlik qyzmetti Nurken Mázbaev arqalaǵanda zor úmit kútip edik, senim aqtalmady. Keler maýsymda jergilikti komandamyz Premer-lıga dodasyna qosylsa eken dep tileımiz.
Saǵyn BOLATBEKOV,
Máken SAIаQOV
Jambyl oblysy