Jolaýshylar tasymalyna tıimdi tetikter engiziledi

Taksı qyzmeti ózin-ózi rettemek

Depýtattar aldymen «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine jolaýshylardy avtomobılmen tasymaldaý salasyndaǵy keıbir memlekettik fýnksııalardy mindetti múshelikke (qatysýǵa) negizdelgen ózin-ózi retteýge berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańnyń jobasyn birinshi oqylymda qarady.

Atalǵan zań jobasy jaıly Kólik mınıstri Marat Qarabaev baıandady. Al Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov qosymsha baıandama jasady.

Jalpy, eldegi jolaýshylardy avtomobılmen tasymaldaý sala­syndaǵy memlekettik fýnksııalar ózin-ózi retteýge beriletin boldy. Iаǵnı Májilis jolaýshylardy avtomobılmen tasymaldaý salasyndaǵy keıbir memlekettik fýnksııa­lardy mindetti múshelikke (qatysýǵa) negizdelgen ózin-ózi retteýge berý máseleleri týraly zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.

Úkimet ázirlegen zań jobasy aıasynda jolaýshylardy turaqty halyqaralyq, oblysaralyq, turaqty emes avtobýs tasymaly, sondaı-aq taksı tasymalyn uıymdastyrý jónindegi memlekettik fýnksııa­lar ózin-ózi retteýge berilmek.

M.Qarabaevtyń aıtýynsha, mınıstrlik osy máselege qatysty jumysty 2020 jyly bastap ketken jáne onyń aıasynda qajetti qoǵamdyq tyńdaý­lar ótkizilip, tıisti taldaýlar júrgizilgen. Sondaı-aq osy sala tóńiregindegi halyqaralyq tájirıbeler de zerdelenipti.

– Damyǵan elderde ózin-ózi retteý ekonomıkanyń barlyq salasynda oryn alǵan. Halyqaralyq tájirıbe sala­nyń ózin-ózi retteý­ge ótýiniń tıimdiligin kórsetedi. О́ıtkeni tek bir salanyń máselesimen aınalysatyn bilikti sarapshylary bar jeke uıymnyń bolýy osy salanyń qarqyndy túrde damýyn qamtamasyz ete alady. Máselen, ózin-ózi retteý Amerıkada 1934 jyldan bastap kásipkerliktiń barlyq sektorynda, tipti densaýlyq salasynda da jumys isteıdi. Anglııada 1889 jyly júk tasymaly qaýymdastyǵy qurylǵan, ol qazirgi kúni eldegi júk kóligi parkiniń jartysyn, sondaı-aq temirjolmen 90% júkti, al teńiz kóligimen 70% júkti tasymaldaıtyn operatorlardy biriktiredi. Kórshi elderde ózin-ózi retteýde Reseı kóshbasshy. Ol elde 2007 jyly «О́zin-ózi retteý týraly» zań qabyldanyp, «táýelsiz baǵalaý», «tórelik basqarý», «sáýlet-qurylys/kadastr», «av­tó­kólikpen halyqara­lyq júk tasymaly» ózin-ózi ret­teýge ótti, – deıdi Kólik mınıstri.

Jalpy, búginde elimizde halyq­aralyq – 61, oblysaralyq – 189, tu­raqty emes – 625, taksı 2 833 ta­sy­­maldaýshy tasymal qyz­metin kórsetedi. Olar óz qyz­metin jal­ǵas­tyrý úshin Avtotasy­mal­daý­shy­lar palatasy túrindegi ózin-ózi retteıtin uıymdarǵa birigýi kerek. Ol úshin alǵashqy úsheýiniń ıeligin­de avtokólikterdiń keminde úshten biri, al taksılerde keminde onnan biri bolýy kerek eken. Al bul ózgeris­ter jal­­damaly jumyskerleri joq jeke tulǵalar men jeke kásip­ker­lerge qatysy joq. Iаǵnı zań jobasymen jumys bary­synda depýtattar jalda­ma­ly jumysshylary joq jeke tul­ǵalar men jeke kásipker­lerge qatys­ty taksı tasymalyn uıymdas­tyrý­­dyń qoldanys­taǵy normalaryn sa­qtaý týraly túzetýler engizip otyr.

Bul rette ózin-ózi retteýge qaty­sý úshin múshelik jarnalar qaras­tyrylǵan. Ony Avtotasymal­daýshy­lar palatasy músheleri ózderi belgileıdi. Avtobýs tasymaly úshin 1-den 7 AEK-ke deıin, taksıler – 0,4-ten 2 AEK-ke deıin, taksıge tapsyrys berý qyzmetteri men qosymshalary – 2-den 700 AEK-ke deıin, vokzaldar men beketterde – 2-den 70 AEK-ke deıin bolady. Sondaı-aq depýtattardyń bas­tamasymen zań jobasynda ózin-ózi retteýge qatysý jarnalaryn tóleý shyǵyndaryn qyz­metkerlerge júkteýge bolmaıtyny qarastyrylǵan.

Qysqasy, bul salada ózin-ózi ret­teýdi engizý tasymal­daýshylarǵa ýaqyt talabyn eskere otyryp, qajetti standarttar men erejelerdi jyl­dam qabyldaýǵa, tasymal qyz­metin baqylaýdy jetildirýge, jol-kólik qyzmetiniń qaýipsizdigi men sapasyn arttyrýǵa, zańsyz tasymaldaýdy baqylaýǵa múmkindik beredi.

Tipti mınıstr M.Qarabaev bul saladaǵy bıýrokratııa men sybaılas jemqorlyq saldaryn azaıta kele, qoǵamdyq baqylaý tetigin damytýdy qamtamasyz etýge bolatynyn alǵa tartty.

Al osy másele boıynsha qosymsha baıandama jasaǵan depýtat Nurtaı Sabılıanov zań jobasynyń azamat­tar­dyń qaýipsizdigin, júrgizýshi­lerdiń quqy men múddesin qorǵaýǵa ba­ǵyt­talǵanyn, sondaı-aq bar­­lyq tasymaldaýshyny mem­leketi­mizdiń zańdaryn oryn­daýǵa yntalandyratynyn atap ótti.

Taksı qyzmetteri budan bylaı ózin-ózi retteýge qaty­sý­dan tys jumys isteı al­maı­tyn boldy. О́zin-ózi ret­teý­­ge mindetti túrde qaty­sý talaptary taksıdiń aqpa­rat­tyq-dıspetcherlik qyz­met­teri­niń, taksı­ge tapsyrys beretin mobıl­di qosym­shalary­nyń, avtovokzal­dardyń, avtostansalar men jolaý­shy­larǵa qyzmet kórsetý pýnktteriniń qyzmetterine de qatysty bolmaq. Iаǵnı qujat taksı tasymalyn baqy­laý úshin «Iаndeks.Go», «InDrive», «Aparý» jáne «Vezıot» sekildi ınternet-agregatorlardy ózin-ózi retteý­ge qosylýǵa mindettemek. Áıtpese olardyń qyzmeti zańsyz dep tanylady jáne el aýmaǵynda qyzmet kórsetýine shekteýler qoıylady.

Túzetýlerde ózin-ózi retteı­tin uıymdarǵa tek kóliktik baqy­laý fýnksııalaryn berý usy­ny­lady. Baqylaýdyń ózge de túr­­lerin (jol qozǵalysy ere­je­­leri, sanıtarlyq, shekara­­lyq, keden, salyq jáne basqa­lar) bel­­gi­l­engen tártippen tıisti ba­qy­laý­shy organdar júzege asyrady.

Osyǵan baılanysty ázir­leýshi­ler ózin-ózi retteý úshin baqylaý meha­nızmin usynady. Olar avtomattan­dyrylǵan dıspetcherlik júıeni engizý jáne GPS trekerlerin qol­daný arqyly avtobýs qyzmetterine belgi­lengen talaptardyń saqta­lýyn baqylaı alady. Sony­men qatar ózin-ózi retteýge qatysý­shylar­dyń avtobýs­tarynyń memlekettik nómirleri bazada joq kólikterdi tekserý úshin baqylaýshy organdardyń derekter bazasyna kóshiriledi.

Qujat aıasynda «Kólik», «Avtomo­bıl kóligi», «Astana­nyń mártebesi», «Ruqsattar jáne habarlamalar», «QR keıbir zańnamalyq aktilerine áleý­met­tik qamsyzdandyrý másele­leri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý» týraly zańdarǵa túzetýler en­gizi­­ledi. Zań jobasyn ekinshi oqy­­lymǵa ázirleý jumys top­tary­­nyń otyrystarynda jalǵasady.

«Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimine arnalǵan qoımalyq kýálik­terdi shyǵarý (berý), olardyń aınalysy jáne ótelý qaǵıdalary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jóninde Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov baıandady.

Budan bylaı Qazaqstan qoımalyq kýálikter arqyly Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq aıasynda aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderin saýdalaı alatyn boldy. Májilis ra­tı­fı­kasııala­ǵan qujatqa Qazaq­stan, Armenııa, Belarýs, Qyr­ǵyzstan jáne Reseı 2023 jyly 31 shildede Máskeýde qol qoıǵan.

Kelisim Eýrazııalyq ekono­mı­ka­lyq odaq sheńberinde qoı­­malyq kýá­likterdi (qu­jat­syz emıssııalyq emes baǵa­ly qaǵazdardy) paıdalaný arqyly aýyl sharýashylyǵy sala­syn­daǵy yntymaqtastyq pen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń ózara saý­dasyn damytýǵa baǵyttalǵan.

Sondaı-aq Fransýz damý agent­tigi­niń toby Qazaqstanda óz qyz­metin bastady. Bul máse­le Májiliste ratı­fıka­sııa­lanǵan Qazaqstan men Fransııa úkimetteri arasyndaǵy Fransýz damý agenttigi tobynyń Qazaq­standa jumys isteýi týraly kelisim­de qarastyrylǵan. Onda negizi­nen quqyqtyq, salyqtyq jáne qar­jylyq jaǵdaılar kózdelgen.

Saqtandyrý salasy syn kótermeıdi

Kún tártibindegi zań jobalaryn qarap bolǵan soń, depýtattar tıisti memlekettik organdarǵa baǵyttalǵan óz saýaldaryn joldady. Depýtat Elnur Beısenbaev saqtandyrý júıesindegi kemshilikterdi tizip, Úkimet basshysy Oljas Bektenov pen Qarjy nary­ǵyn retteý jáne damytý agentti­giniń tóraǵasy Mádına Ábil­qasymovaǵa joldady.

Depýtattyń aıtýynsha, bizdiń el­degi saqtandyrý naryǵy shırek ǵa­syr­dan asa ýaqyttan beri ómir súrip kele jatqanymen, qarapaıym azamattar áli kúnge deıin qaýip-qaterden tolyqqandy qorǵalmaı keledi.

– Damyǵan elderde saq­tandyrý azamat­tardyń qar­jylyq táýekel­derin barynsha azaıtýǵa arnalǵan áleýmettik kelisimshart retinde qaras­tyrylady. Alaıda biz­diń eldegi saqtandyrý salasynda sanaýly ǵana adamdar, atap aıtqanda, saqtandyrý kompanııalarynyń ıeleri ǵana paıda kóredi, – dedi E.Beısenbaev.

Qysqasy, depýtat eldegi saq­tan­dyrý naryǵynda qalyptasqan qazirgi jaǵdaı júıeni qaıta retteýdi qajet etip otyrǵanyn atap ótti. Saýalynyń toqeterin aıtsaq, E.Beısenbaev saqtandyrý júıesi belgili bir topty «toıdyrý» quraly emes, azamat­tardyń senimdi qorǵany bolǵanyn talap etti.

«Amanat» fraksııasynyń depý­tat­tary atynan depýtat Bolat Kerim­bek Bas prokýror Berik Asy­lov pen Ádilet mı­nıstri Azamat Esqa­raevqa elde qap­tap ketken bıler máselesin joldady.

– Kemeńger Abaı kezinde aýzymen oraq orǵan pysyqaı­­larǵa qarata «Bas-basyna bı bolǵan óńkeı qıqym, Minekeı, buz­ǵ­an joq pa eldiń sıqyn» dep, olardy qatań synaǵan edi. О́ki­nish­ke qaraı, keıingi kezde elimizde osyndaı ózin-ózi saılap alǵan jalǵan «bıler» jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaýlap ósip, kóbeıip ketti. Olardyń keıbiriniń nıeti durys bolǵanymen, kóbiniń maqsaty atyn shyǵaryp, ataq alý, jurt ústi­nen kún kórip, mal tabý se­kil­di. Osyndaı jurt bilmeıtin, elge aıtarlyqtaı eńbegi sińbegen, kóp­shilik moıyndamaǵan qaptaǵan bı­ler ár iske jónsiz aralasyp, kósem­sip, jurtty jik-jikke bólýi­­men qoımaı, ózara talasyp, qazaq­tyń ǵasyrlar qoınaýyndaǵy qa­sıet­ti bıler ınstıtýtyna kir keltire bastady, – deıdi Bolat Kerimbek.

Sondyqtan depýtat ózderin bı saı­lap, máselelerge pátýa shy­ǵa­ryp júrgen túrli adam­nyń áre­ketine naqty quqyqtyq baǵa be­rilýge tıis ekenin kóterdi. Biz zań ústemdik etip, tártip bı­leıtin qoǵamda ómir súrýi­miz qajettigin, Ádilet mınıstr­ligi men Bas prokýratýra eli­mizdegi qazirgi túrli «bıler» atyn jamylǵan uıymdardyń jumysyna tekserý júrgizip, olar­dyń qyzmetiniń zańǵa sáıkestigin pysyqtaýy kerektigin atap ótti.