«Kseroks» maıly jilik bolyp turǵan kez. Osyndaı qurylǵysy bar adam kúzirli edi. Onyń qyzmetine júginbeıtin jan kemde-kem. Baıyń da, baǵylanyń da, kedeıiń de, kepshigiń de «kserokske» kiriptar. Suralǵan qujattardy kez kelgen jerde búgingideı smartfonmen skanerlep «vatsap», «telegram» qosymshalary arqyly joldaý nemese kórsete salý áli peshenege jazyla qoımaǵan.
Memlekettik mekemeler men emhanalarǵa, basqa da organdarǵa bir sharýańyzben barsańyz suralady-aý degen qujattaryńyzdyń kóshirmesi qolyńyzda bolmasa qury bosqa áýre boldym deı berińiz. Bıýrokratızm mashınasy múltiksiz jumys istep turǵan sol bir shaqtarda barlyq qujattardy túgel aparyp tursańyz da áıteýir bir ilik tabylyp, oıyńda joq bir qaǵazdyń qajettiligin týyndatyp, sonyń kóshirmesin ákelýge májbúr etedi. Tórdeginiń seni aldyna qaıta-qaıta keltirýden alatyn lázzatynyń janynda eshkim emessiń.
Kóshelerde «kserokster» jalańdap tur. Buǵan da shúkir. Ol tapshy bolsa qaıtesiń, sandalyp izdeýge májbúrsiń. Odan da «kserokstiń» kóp bolǵany jaqsy. Ár paraqqa 5-10 teńgeden tóleısiń. Aqshasy qurysyn, áıteýir tirligiń bitse boldy da. Osyndaıda keńestik zamanda jurt «kserokssiz» qalaı kún kórgen dep oılaısyń.
Shynaıy básekelestik qorǵalmaǵan qoǵamda kúshtiler álsizdi «talap» tastaıtyny belgili jaıt... «Kseroksti» tabys kózine aınaldyryp alǵandardyń ishindegi sózi ótimdi, yqpaldy, quzyrly organdarmen ámpeı-jámpeı azamattar turǵyndar jıi bas suǵatyn mekemelerdiń aldyna ne ǵımarattyń ishine álgisi qurylǵysyn ornalastyryp qoıady da qyrǵyn paıda kóredi. Ásirese, «kseroks» bıznesi halyqty áleýmettik jaǵynan qorǵaý, qoldaý, qýattaý baǵytyndaǵy quzyrly mekemelerdiń aýlasynda ne ishinde jaqsy damyǵan-dy.
Árbir qoıylǵan «kseroks» beketiniń ústinde bir-birden «krysha» bar. Mundaı qorǵaýshysyz kez kelgen bızneske kórer kún joq.
Meniń estigenimdeı, álgindeı mekemelerde jurtqa qyzmet kórsetý maqsatynda qyrýar qarjyǵa «kserokster» satyp alynady da olardyń basym bóligi dókeılerdiń pármenimen kóshelerge «attandyrylady», bireýi kireberiske qoıylady. Qalǵandary mekemedegi laýazymy joǵary qyzmetkerler men basshylyqtyń kabınetterine ornalastyrylady, odan artylǵandary qoımada kezekti «buıryqty» kútip «otyrady». Al halyqpen betpe-bet júzdesip, tıisti qujattardy qabyldap alatyn qatardaǵy qyzmetkerlerge «kserokster» berip qoıatyn aqymaqty tapqan ekensiń. Eger berilse bitti, «kseroks» bıznesi aýyr zardap shegedi, qojaıyndardyń jutqynshaǵynan eshteńe ótpeı qalady. Ary qaraıǵysy túsinikti.
Al ssenarıı boıynsha «kseroks» qyzyǵyn halyq kóredi, sol úshin jóndeý jumystaryna, «paroshok-sııasyna» aqsha aıamaı bólinedi. Halyqty áleýmettik jaǵynan qoldap-qýattaýy tıis mekemeler óziniń qyzmetine júginip kelgenderdiń á degende «kserokster» arqyly qaltasyna túsedi. Tıyn-tebendep qanaı bastaıdy.
Birde tanys-beıtanys, atalǵan qurylǵysymen tabys taýyp, kúnin kórip júrgen jigittiń jaıly ornynan qımaı-qımaı kóship jatqanynyń ústinen tústim. Júzi solǵyn, eńsesi pás.
– Iá, ne bolyp qaldy, jol bolsyn, qaıda kóship jatyrsyz?
– E, e, qaıda derińiz bar ma, «kryshań» qyzmetten ketse, qańǵyp qalady ekensiń ǵoı... Bir dókeı oryndy bosatsyn dep sálem aıtyp jiberipti. Sodan amalsyz...
– Túsinikti, endi ne istemeksiń?
– Bir mánisi bolar. Bul kásipti tastamasqa lajym joq. Álgilerdiń usynǵan oryndarynda klıent az, kún kóriske jaýap bere almaıdy...
Reıderlik, álsizdi yǵystyrý, shynaıy básekelestik tunshyqtyrylǵan qoǵam. О́mirdiń men baıandaǵan bul kórinisterine osydan jıyrma jyl buryn kýá bolǵan edim. Sodan bergi aralyqta osy ispettes talaı jaǵdaıattardy kórdik ári estip-bildik. Al qazir she? Ilgerileý bar ma? Bilmedim. Ádil básekelestik damý kilti ekenin túsinemiz, biraq ony qoǵamymyzda berik ornatýǵa qulyqsyz sııaqtymyz. Jo-joq, qulyqsyz emespiz, tek arany ashylyp, qulqyny keńip ketkender yryq berer emes. Ádiletti, shynaıy básekelestik ornaǵan qoǵam bizge esigin syǵyraıtyp bolsa da qashan ashady? Bálkim, biz osyndaı qoǵamda ómir súrip jatyrmyz ba? Men ony baıqamaı júrgen bolarmyn. Laıym solaı bolǵaı.