SÝ QORY JETKILIKTI

Siz ne deıs1z? “Sýdyń da suraýy bar”. Aıt­sa aıtqandaı, kóktemgi egistiń qarbalas shaǵynda Syr­darııa ózeni arqyly Syr aıma­ǵyna keletin sý qory syr­boıylyqtardy selt et­kizbeı qoımady. Keıbir jyldary ózen arnasyn topan sý qaptap, ha­lyqty ábigerge túsirse, al qaısybir jyldary dıqandar sý tapshylyǵynan zardap shegip, egis kólemi kúrt tómendep te ketedi. Jasyratyny joq, Kóksaraı sý qoı­masynyń salynýy syrboıy­lyq­tardy mol­shylyq kepili – mol sýǵa keneltip-aq tastady. Aıtqan­daı, mol sýdy teńizge deıin jet­kizý jumystary  óz jal­ǵasyn taýyp jatyr ma? Ús­timizdegi jyly Syr aımaǵynda sý qory jetkilikti bola ma? “Egemen Qazaqstan” gazetiniń Qyzylorda oblysyndaǵy tilshisi Erkin Ábil Aral-Syrdarııa basseındik ınspeksııa bastyǵy Ádilhan Qarlyhanovqa: – Siz buǵan ne deısiz? – Syrdarııa ózeni basseı­nin­degi bıylǵy sýdyń qory jet­ki­likti dárejede boldy. Qyrǵyz aǵaıyndardyń Toqtaǵul sý qoı­masynda sý mólsheri ótken jyl­ǵydan eki esedeı kóp jınaldy. Munan ózge Ándijan, Qaıraqqum, Sharbaq sý qoımalary da sý kó­le­min salystyrmaly túrde al­ǵanda burynǵydan edáýir mol jınaı aldy. Syıymdylyǵy 5 mlrd. tekshe metrden asatyn Shar­dara sý qoımasy jyldaǵy­dan erte kemerine keldi. Osy shaqta bıyl iske qosylǵan Kók­saraı sý rettegishi áý basta jo­ba­lanǵandaı 1 mlrd. tekshe metr­ge jýyq sý qabyldap, Shardara­nyń erkin tynystaýyna múm­kin­dik jasady. Sonyń nátıjesinde, Syrdarııany boılaı ornalasqan eldi mekender de jylda bolatyn tas­qyn sý qaýpinen aryldy. Búgin­de Kóksaraıǵa jınap alynǵan 913 mln. tekshe metr sý Aralǵa qaıta jiberilip, sý ret­tegishtiń qurylysy qaıta júre­tin­digine baılanysty onda 93 mln. tekshe metr ǵana sý qory saq­talýda. Shardaradaǵy sý kó­lemi 5 mlrd. tekshe metrden asyp jyǵylady. Odan tómen qaraı sekýndyna 1400 tekshe metr sý bosatylsa, onyń 25 tekshe metri Qyzylqum kanalyna jiberilýde. Al, Qyzylorda sý torabyna ke­lip jatqan sýdyń mólsheri se­kýn­dyna 564 tekshe metrdi quraıdy. Áıtek sý torabynan 383 tekshe metr sý ótse, Qaraózek kólder júıesine sekýndyna 140 tekshe metr sý bosatylyp, onyń 70-80 tek­she metri aınalyp baryp darııaǵa qaıta quıylýda. Qazaly sý torabynan bul kúnderi 230 tekshe metr sý ótýde, bul – ótken jylǵy osy merzimnen 144 tekshe metrge artyq. Qazirde mol sýdy teńizge deıin jetkizý jumystary jal­ǵasyp jatyr. Qyzylorda oblysy.