Elbasy jeńisi – halyqtyń jeńisi

2015 jylǵy 26 sáýirde ótken kezekten tys prezıdenttik saılaýda Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev saılaýshylardyń asa basym daýysyn alyp, iri jeńiske jetti. Bul Elbasynyń ǵana emes, onyń tilekshisi bolǵan Qazaqstan halqynyń jeńisi dep bilemin. О́ıtkeni, Nursultan Nazarbaev – eli súıgen, elin súıgen, halyqtyń senimine, ystyq yqylasy men súıispenshiligine bólengen Memleket basshysy. Qaı halyqtyń bolsa da bolashaǵy basshysyna baılanysty ekeni belgili. Bul rette, Nursultan Ábishulynyń sarabdal saıasaty Qazaqstan halqyn jarqyn bolashaqqa bastap keledi. Eldiń kóshin alǵa súırep, álemdik qoǵamdastyqtaǵy áleýeti zor elge aınaldyrýda Elbasynyń sińirgen eńbegi ushan-teńiz. Quramyna túrli etnos ókilderi kiretin halyqty qazaq jerinde birlik pen yntymaqta ustap, bereke tunǵan qutty mekenge aınaldyrdy. О́ziniń dana saıasatkerligimen Qazaqstandy álem jurtshylyǵyna tanyta bildi. Memleketti halyqaralyq arenada joǵary dárejege kóterdi. Nursultan Nazarbaev – halqynyń joǵyn joqtap, muńyn muńdaǵan janashyry, táýelsiz Qazaqstannyń órkendeýine ólsheýsiz úles qosqan birtýar tulǵa, ekonomıkany qarqyndy damytý men halqynyń ál-aýqatyn arttyrýda aıryqsha tabystarǵa qol jetkizgen kemel Kóshbasshy. Ol babalarymyzdan kele jatqan uly arman – táýelsizdigimizdi ornyqtyrý jolyndaǵy qıyn belesterden halqyn aman alyp ótip, tarıh tórinen ózindik qoltańbasymen kóringen kemeńger Memleket basshysy. Táýelsizdik jarııalaǵan kezeńde memleket quldyraý sheginde turǵan. Eldiń óz aldyna tútinin tútetip, aıaǵynan turyp ketetinine senimsizdik bildirgenderdiń sany kóp bolatyn. «Qazaqstan óz betinshe kún kóre almaıdy» degendi ashyq aıtatyn «kóripkel» saıasatkerler de boldy. N.Nazarbaevtyń sara saıasatynyń, qajyrly qaıratynyń arqasynda sol kúmán-kúdiktiń bárin jeńip, búginde bolashaǵy jarqyn memleketterdiń birine aınaldyq. Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy el retinde tanyldyq. Álemniń eń alyp memleketteri bizben sanasatyn boldy. Jıyrma jyldan sál asatyn ýaqytta jas Qazaqstan tynyshtyq pen turaqtylyq berik ornaǵan jeruıyq mekenge aınaldy. Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy el retinde tanyldyq. Álemniń eń alyp memleketteri bizben sanasatyn boldy. Jas Qazaqstan tynyshtyq pen turaqtylyq berik ornaǵan jeruıyq mekenge aınaldy. Respýblıkanyń ekonomıkalyq áleýeti jyl ótken saıyn artyp keledi. Halyqtyń turmys-tirshiligi aýyz toltyra aıtarlyqtaı ózgerdi. Táýelsizdiktiń týyn kótergen Elbasy elimizdiń tamyryna nár berip, qajymaı-talmaı halqyn alǵa bastap keledi. Elimizdi básekege qabiletti, qaı salada bolsa da moıny ozyq damýshy elderdiń sanatyna qosýdy maqsat etken Tuńǵysh Prezıdentimiz osy jolda aıanbaı ter tógýde. Álemdi sharpyǵan qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarysty dúnıejúzinde eldiń aldy bolyp eńserip kelemiz. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń on jyldyq josparyn júzege asyrdyq. Dúnıeniń alpaýyt memleketteri qurmetteıtin asa bedeldi Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tabysty tóraǵalyq ettik. Elbasy óziniń ozyq oıly, ómirsheń qaǵıda, ustanymdarymen, ádil de týrashyl minezimen qurmetke bólengen jan ekenine bárimiz de kýámiz. Onyń bir ǵana dáleli, Birikken Ulttar Uıymynyń minberinen jappaı qyryp-joıatyn qarý-jaraqtardy qysqartyp, oǵan ketetin qarajatty aýrý-syrqaý, jaǵdaıy tómenderdi emdetýge, nárlendirýge berý jaıly usynys aıtyp, zor qoshemet pen úlken qoldaýǵa ıe bolǵany. Bul Nursultan Ábishulynyń jalpy adamzat qaýymyna degen yqylasyn, meırimdiligi men janashyrlyǵyn tanytatyn adamı qasıetteriniń biri ǵana. Prezıdent N.Nazarbaev halyq­ty myńjyldyqtar aýysyp, ǵasyr­lar toǵysqan almaǵaıyp zamanda beıbitshilik pen tynyshtyqta, yntymaqtastyq pen tatýlyqta ustap turýy elimiz táýelsizdik alǵan sátten bastap basty nysanasy etti. Sonyń arqasynda osy tusta táýelsizdik alyp, túrli qaqtyǵystarǵa kıligip qalǵan basqa elderdeı emes, Qazaqstan birden beıbit damý dańǵylyna tústi. Elbasy el ishindegi ózara túsinistik pen turaqtylyqty saqtaýmen qatar, aımaqtyq teketiresterdi boldyrmaýda úlken qajyr-qaırat kórsetti, ónege bolarlyq úlgili saıasat ustanýda. Bilim men tárbıe – egiz, ekeýi qarlyǵashtyń qos qanatyndaı. Adamgershilik qundylyqtar osy ekeýi arqyly qalyptasady. Osyny eskergen Elbasy bilim men ǵylymnyń, ulttyq tárbıeniń damýyna aıryqsha mán berip, halqymyzdyń básekege qabiletti urpaǵyn tárbıeleýdi qolǵa aldy. Memlekettiń, halyqtyń bolashaǵy jastarda ekenin qaperinde ustap, jyl saıyn myńdaǵan jasty óz bastamsymen qolǵa alynǵan respýblıkalyq «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha alys-jaqyn shetelderge oqýǵa jiberip otyrady. Tuńǵysh Prezıdenttiń el jas­taryn álemdik eń ozyq  oqý oryndaryna jiberip oqytýy, tárbıeleýi, óz elimizde bilim alýshy basqa jastardyń da zamanaýı tehnologııalardy meńgerýine, ǵylym-bilimniń sońǵy jetistikterimen sýsyndaýyna jaǵdaı jasaýy  el erteńin oılaǵan kóregendigi edi. Bul bizdiń ilgeri qaraı damýymyzdyń sheshýshi faktoryna aınaldy. Sonymen birge, jas býynnyń boıynda órkendegen Qazaqstandy ornatýǵa degen qushtarlyq pen senim uıalatty. Elbasynyń talapty jastarǵa qoldaý kórsetip, jalpy bilim salasyna erekshe nazar aýdaratyny kúndelikti bárimiz kórip, qanyq bolyp júrgen jaıt. Talapty jastardy oqytyp, elimizge paıdaly mamandardy tárbıeleýge nazar aýdaryp otyr. Bir jaǵynan, muny Memleket basshysynyń jastarǵa artyp otyrǵan senimi dep bilgen abzal. Memlekettiń qamqorlyǵymen eń bedeldi oqý oryndarynda oqyp jatqan ul-qyzdarymyz osyny eskerýge tıis. «Halqymyz daryndy ulǵa, talantty qyzǵa qaı zamanda da kende bolmaǵan. Olardyń bári de halqymyzdyń tarıhynda óshpes iz qaldyryp, aspanymyzda shoqjuldyzdaı jarqyrap tur. «...Endigi kezekte alǵan bilimderińizdi týǵan elderińizdiń kádesine jaratyp, memleket artqan úmitti aqtańyzdar. Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵy jolynda aıanbaı eńbek etetinderińizge men senimdimin», – dep edi Elbasy bilimdi jastarǵa arnaǵan bir sózinde. Elbasy egemen elimizdiń bolashaq azamattaryn órkenıetti ózge halyq­tardan kem bolmasyn, solarmen terezesi teń bolsyn dep oqytyp otyr. Bul óz kezeginde jastarǵa degen úmittiń kó­rinisi. Jastardy týǵan eliniń mártebesiniń bıik, abyroıynyń asqaq, ar-namysynyń joǵary bolýy úshin jaqsy bilim alyp, adal eńbek etýge shaqyrady. Prezıdent el jastarynyń ashyq demokratııalyq qoǵam qundylyqtary negizinde tárbıelengenin qalaıdy. О́z Otanynyń patrıoty bolǵanyn, álemdik qoǵamdastyqtyń talaptaryna saı keletin joǵary bilikti, bilimdi básekege qabiletti  maman bolǵanyn tileıdi. Bar qundylyqtarymyzdy ıgergen, memleketimizdegi birlik pen eldikti nyǵaıtýǵa, eldiń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge qabiletti jastardy tárbıeleýdi nazaryna alyp otyr. Sondaı-aq, Elbasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Mádenı mura» baǵdarlamasy halyqtyń rýhanı órleýine serpin berip, jastardyń ulttyq qundylyqtaryna qanyq bolyp ósýine múmkindik týdyrýda. Halqymyzdy kezinde taǵdyr taýqymetimen aıyrylyp qalǵan rýhanı qazynasymen qaıta qaýyshtyrýda jáne elimizdi álemge tanytýda «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń mańyzy zor. Álemdik jáne dástúrli dinder jetekshileriniń basyn qosyp, ıslam, hrıstıan, ıýdaızm, býddızm baǵytyn ustanýshylardy bir dastarqan basynda jınap, qol alystyrǵan, beıbitshilikke úndegen birden-bir adam – Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev. Dinbasylardyń Astana qalasyndaǵy jıyny dástúrge aınalyp, turaqty ótkizilip keledi. Buǵan deıin áli eshkim bul isti osynsha sátti uıymdastyra alǵan emes. Bul dúnıe-júzi halqyn beıbitshilikke shaqyrýdyń bir-birimen jaýlaspaı, syılastyqta ómir súrýge úndeýdiń negizi. Osy tárizdi ıgi bastamalarymen Nursultan Ábishuly halyqaralyq deńgeıde zor qurmetke bólendi. Qazaqstannyń ishki turaqtylyǵyna álemniń kózin jetkize bildi. Halqymyzdyń mereıin tasytyp, abyroıyn asqaqtatty. Elimizdegi jarasymdy tatýlyq pen berik ornaǵan birlikti ózgege ónege etip kórsetti. Memleket basshysy el erteńi – balalardyń óz zamanyndaǵy ozyq oıly azamat bolýyna basa mán berip keledi. Eldegi bilim oshaqtarynyń sany men sapasynyń artýyna barlyq jaǵdaıdy jasap otyr. Máselen, egemendik alǵan tusta qazaq tildi balabaqshalar men mektepter óte az bolatyn. Qazir olardyń sany aıtarlyqtaı kóbeıgen. Bilim mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń nyǵaıýyna kóńil bólindi. Aýyl mektepterin qamtamasyz etý maqsatynda «Aýyl mektebi» baǵdarlamasy, «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy nátıjeli iske asty. Joǵary oqý oryndarynyń jańa korpýstary men jataqhanalary salyndy. Osyndaı jan súısindirer isteri arqyly jastarǵa qamqorlyq kórsetip keledi. Halqyna adaldyq, jerin súıý – adamdyq borysh bolýǵa tıisti qaǵıdalar. Prezıdent N.Nazarbaevtyń boıyndaǵy osyndaı bıik adamgershilik qasıetterdi jastar úlgi tutýǵa tıis. Elbasynyń árbir isinen ónege alýymyz kerek. Sonda ǵana eldiń keleshegine, memlekettiń bolashaǵyna senimmen qaraıtyn, Elbasynyń aǵalyq úmitin alǵa aparatyn jáne sara saıasatyn jalǵastyra alatyn bilimdi de, bilikti, parasatty urpaq qalyptasa alady. Adam ómiri qıly belesterden, qıly asýlardan turady. Sol asýlardy eńbegimen eńserip, joǵary bilim men biliktiń, bıik parasat pen paıymnyń, elim dep soqqan júrektiń arqasynda qarapaıym shoıyn quıýshydan Memleket basshysyna deıin ósken Nur-aǵanyń ómirlik tájirıbesinen alar tálim mol. Nursultan Ábishulynyń halqyn súıgendigi, salıqaly saıasatkerligi totalıtarlyq júıeden kúırep shyqqan Qazaqstandy shırek ǵasyrda tórtkúl dúnıe túgel qyzyǵa qaraıtyn qarqyndy damýshy jáne bolashaǵy zor memleketke aınaldyrdy desek, artyq aıtqandyq emes. Elbasynyń bastaǵan árbir isi jastarǵa úlgi-ónege bolarlyqtaı. Qazaqstan azamattarynyń densaýlyǵy, bilimi men ál-aýqatyn jaqsartý, aýrýlardyń aldyn alý, salamatty ómir saltyn yntalandyrý barysynda halyqty dene tárbıesimen aınalysýǵa, durys tamaqtanýǵa úndeıtin, esirtkiden, temekiden, ishimdikten aýlaq bolyp, tazalyq sharalaryn saqtaýdy nasıhattaıtyn pármendi is-sharalar júrgizip otyrýy jastardyń keleshekte kemel adam bolyp qalyptasýyn kózdegeni. Zańǵar jazýshymyz Muhtar Áýezovtiń «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degeni bar. Biz bolashaq urpaqtyń eldik rýhy myqty bolsyn desek, olardy rýhanı mádenıet ýyzyna jarytyp ósirýge tıispiz. Memleketshildik, erlik, birlik, tatýlyq uǵymdaryn bala sanasyna jastaıynan sińirýimiz qajet. Elbasy N.Nazarbaev bir sózinde: «Biz ózimizdiń balalarymyzdy, jastarymyzdy ózgelerdi tyńdaýǵa jáne túsinýge, basqa ulttardyń tili men dilin, salt-dástúrin qurmetteýge tárbıeleýimiz kerek. Onsyz qazirgideı jahandaný dáýirinde eshqandaı jetistikke jete almaımyz. Qazaqstan jastary óz eliniń patrıoty bolýlary kerek. Túrli ekstremıstik sıpattaǵy «kóz boıaýshylyqtarǵa» qarsy turar ımmýnıtetterin kúsheıtýleri qajet», – dep edi. Elbasy N.Nazarbaev – kúlli adamzat dúnıesiniń beıbitshiligi men tatýlyǵyn, óz halqynyń turaqtylyǵy men tutastyǵyn kóksegen zaman­ jarshysy, halyq tárbıeshisi. Tarıhtyń da, taǵdyrdyń da synynan súrinbeı, úlken abyroımen ótken kóregen kósemniń kemeńgerligi men danalyǵy tarıhymyzdyń budan keıingi kezeń­derinde urpaqtan urpaqqa tarala beretinine esh kúmán joq. Qabyrǵaly qalyń eldiń eńsesin kóterip, esesin qaıtaryp, halqymyzdyń búgingi dárejege jetýine kúsh salǵan Elbasy jaıly qalaı aıtsaq ta jarasady. Al onyń sáýirdegi saılaýda iri jeńiske jetýi Qazaqstan halqyn qanattandyra tústi. Serik PIRÁLIEV, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq  pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, UǴA akademıgi.