О́zim tikeleı kýá bolǵan osy bir oqıǵa týraly kimge aıtpadym deseńizshi... Talaılarmen ózara áńgimelesýlerde taqyryp aýany jol kólik oqıǵasy nemese qaıyrymdylyq baǵytyna oıyssa men jumbaqtap otyrǵan sol bir kórinis esime túse ketedi.
Oıǵa oralǵan soń ol týraly qalaı sóz qozǵamaı tynysh otyrasyń?.. Alaıda estigen adamdarǵa bul oqıǵa qalaı áser etti, bálkim sol zamatta esinen shyǵyp ta ketti me, bilmeısiń. Aıtqanyńdy jan-júregimen uǵyp, esine myqtap saqtap alǵandar da bar shyǵar, biraq oraıy kelgen de ol da men sekildi ekinshi bireýlerge ynty-shyntysymen áńgimelep berdi me, álde joq pa, ony da bilý qıyn. Osy jaǵdaıattardy eskere kelip, álgi oqıǵany kópshilik nazaryna gazet arqyly usynýdy jón kórdim. Bálkim osy maqalada baıandalatyn jaıt bireýlerge sonshalyqty áser ete de qoımas, «ne bolsa sony áspettep áńgimelep nemese myjyp otyrǵany nesi?» dep jazǵyrýy da múmkin. Biraq budan qatty áserlengen men oǵan jeńil-jelpi qaraı almaımyn. Tómende baıandalatyn oqıǵa-kórinis ishki álemi ári-sári, adamı qatynas azyńqyraǵan búgingi qoǵamymyzdaǵy eń quryǵanda bir adamǵa oı salsa, maqalany jazýdaǵy maqsatymyz áıteýir oryndaldy-aý dep esepter edik. Qosh, sonymen...
Andyzdaǵan ash taksıshilerdiń biri aldyma kóligin azynata kelip kilt toqtady. Kerilip-sozylyp júrýdi básekelestik jaǵdaı kótermeıdi. Olaı etse taǵy biri aldynda turǵan nápaqasyn zamatta búrkitshe «ilip» ne «búrip» áketedi.
«Opel vektra». Eski. Syrtqy kórinisi usqynsyzdaý. Qojaıyn kóligin taqymdap-aq keledi. Taksıshi jigittiń aq aralasqan qalyń shashy maılanyp ketipti, óńi tútigińki, oń jaq betine qara maı, bálkim kúıe jaǵylypty. Ony astyndaǵy arbasyn yqtııaryna kóndirem dep arpalysyp júrip juqtyrǵany sózsiz. Eki qoly kús-kús, tyrnaqtary qara maıǵa qanyp alǵan. Kózi jaltaq. Kózi jaltaqtyń ózi de jaltaq. Bastapqyda jol aqysyna saýdalasqan sátte-aq onyń kezdesken klıentten aıyrylmaý, ne berse de kóný prınsıpin ustanǵan jigit ekenin, dúnıeqońyzdyqtan emes asa qajettilikten aqsha qýalap, aqyrynda jaltaq, kónbis janǵa aınalyp ketkenin túsine qoıǵanmyn.
Rólge jabysyp alǵan. Manevr jasaǵysh. Motory pyrqylap-syrqyldasa da kónin súıretken eski mashına ıesiniń toqpaǵymen jigerlene eshkimnen qalar emes. Taksıshi jigit aldynda baıaý ketip bara jatqan mashınalardyń ıelerin aıamaı tildep, joldyń birese bu jaǵyna, birese o jaǵyna shyǵyp, talaıdan ozyp asyǵys júrip keledi. Ushqalaqtyq jelkesine myqtap minip alǵandaı.
– Aǵasy, tym asyǵyssyz ǵoı, abaılańqyrap júrseńizshi, – dedim.
– Asyqpasqa lajym joq inim, seni tez jetkizip salyp taǵy bir klıent alýym kerek. Búgin keshke deıin qalaıda jıyrma myń teńge tabýǵa tıispin, árıne Qudaı buıyrtsa, – dedi.
– Oh-o, josparyńyz «maıly» eken. Júregińizdi aınytyp júrmesin, – dedim ázildegensip.
– Josparym «maıly» ma, «semiz» ba, oǵan qaraıtyn shamam joq. Qudamyz balasyn úılendirip, búgin toı jasap jatyr. Shaqyrǵan. Barmasam bolmaıdy. О́zi baıshykesh, kisimsip qalǵan jan edi. Toıyna kem degende jıyrma myń teńge alyp barýym kerek. Áıtpese, uıat... – dedi asyǵys sóılep, – e-e-e, inim, taý qozǵalsa da qozǵalmaıtyn sabyrly, salmaqty jigit edik, myna oısyz, toıshyl zaman dedektetip, jel qýǵan qańbaqtaı etti ǵoı aǵańdy. Qudaıǵa shúkir aǵaıyn, dos-jaran, quda-jejat, tanys-bilis kóp, aman bolsyn, osy kóptiń toıy da kóp, shaqyrady, shaqyrmasa renjısiń. Barmasqa taǵy bolmaıdy, aǵaıyn, dos-jaranmen aralaspaı otyra almaısyń. Munyń barlyǵyna qury qol barý qazaq úshin bet shydatpas uıat, sodan mine, osylaı dedektep júrgeniń aqshanyń izine túsip, – dedi.
Kólik azdaý júretin bir kóshege tústik. Aǵyzyp keledi. Dittegen jerimizge jaqyndap qalǵanbyz. Endi bir-eki burylystan keıin túsip qalýym kerek. Kenet ushqalaq taksıshi Qudaıǵa jazdy da qaldy... Qarsy betten ekpindep kele jatqan qap-qara jol talǵamaıtyn jańa kólik – umytpasam, «Lend Krýzer 100»-diń jolyn kese, ol kelgenshe baǵdarshamsyz qıylystan solǵa burylyp úlgeremin degen taksıshi jigittiń esebi durys bolmady. О́z jolymen aǵyzyp kele jatqan «Lend Krýzer 100» ben biz mingen «Opel Vektra» dál qıylysta súzisti de qaldy. Abyroı bolǵanda eki kóliktiń de ishindegi adamdar, ıaǵnı bizder amanbyz. Qaýipsizdik beldigin taǵyp otyrǵanymyz mundaı jaqsy bolar ma?.. Kesh bolsa da eki júrgizýshi de tejegishterin barynsha basqan-dy. Biraq báribir eki kólik ájeptáýir ekpinmen kelip soqtyǵysty.
Qatty qorqyp qaldym, al taksıshi jigit menen beter. Kózderi alaq-julaq. Rólge qolymen jabysyp qalǵan. Tizeleri qatty dirildep turǵanyn anyq baıqadym. Men tez esimdi jınap aldym da, qutydaǵy sýymnan júrgizýshiniń betine shashyp-shashyp jiberdim. Ol da boıyn jınap aldy da sol jaq tumsyǵy qatty zaqymdanǵan «Lend Krýzer»-den kózin aıyrmaı: «Mynany jóndep berý – taqyrǵa otyrý ǵoı» dedi kúrsine. Ol kezde kólikti saqtandyrý qazirgideı emes, durys jolǵa qoıylmaǵan. Dáliregi, kópshilikte polısııa teksergende kórsetip qutylý úshin jasala salǵan jalǵan saqtandyrý qaǵazy bolatyn. Sondyqtan jol-kólik oqıǵasyna kim kináli, shyǵyn sonyń moınynda.
Mashınadan tústik. Adamdar jınalyp qaldy. О́zge mashınalar soqtyǵysyp turǵan eki kóliktiń o jaq, bu jaǵynan óıtip-búıtip ótip jatyr.
«Opel Vektranyń» oń jaq tumsyǵy ishine qaraı jabysyp qalǵan. Antıfrız, bálkim álde bir jaǵar maı asfaltqa molynan tógilip jatyr. Júrýge jaramsyz. «Lend Krýzer» de ájeptáýir zaqymdanǵan. Ony sıpattap jatpaıyn, bir biletinim, bul jańa mashınany qalpyna keltirý az shyǵyn bolmasy belgili.
«Lend Krýzer»-diń júrgizýshisi iri deneli, tolyq, qabaǵy túksıgen jas jigit eken. Ol taksıshi jigitke dúrse qoıa berdi. «Kózińe qaramaısyń ba, jyn qýdy ma? – dep ákireńdeı sóıledi, – salonnan alǵanyma bir aı da bolǵan joq, ne istediń myna mashınany? Bárin qalpyna keltirip beresiń». Basy salbyrap ketken, aıtarǵa ýáji joq, kináli taksıshi jigit «keshir baýyrym, keshir, jóndep beremin, jóndep beremin» dep kúmiljip tur. Odan basqa ne istesin?
«Lend Krýzer»-diń ıesi údeı tústi: «Qane, dokýmentterińniń barlyǵyn ákel, qolyma ber, qazir polısııa shaqyramyn». Ol sózin aıaqtar, aıaqtamas, shaqyrmaı-aq polıseıler ózderi-aq jetip keldi. Sol sátte «Lend Krýzer»-diń artqy esiginen syqııa qara kostıým-shalbar kıingen, galstýgyn bostaý baılaǵan, egde tartqan, eńseli, etjeńdi bir kisi tústi. Qabaǵy ashyq, óńi appaq. Úlken laýazym ıesi nemese qaltaly azamat ekeni kórinip tur. Júzi ákireńdegen álgi jas jigitten aýmaı qalǵan. Ekeýi aǵaly-inili ne ákeli-balaly. Álgi kisi aıaǵyn mańǵazdan basyp biz turǵan jerge keldi. Iske myna kisi aralassa taksıshi jigittiń jaǵdaıy qıyndaı túsetini anyq. Men solaı oılap turmyn. Biraq jaǵdaı múlde basqasha órbidi. Álgi kisi polıseılerge qarap sabyrly túrde: «Sender óz joldaryńmen kete berińder, bizdiń esh shaǵymymyz joq, – dedi de balasy ne inisine burylyp, – sen ashýlanba, odan da mashınany alyp ketýge áreket qyl». Polıseıler óz jónderimen ketti. Qyzyq kóre jınalyp qalǵan adamdar da sırep qalǵan.
Sodan, egde jastaǵy kisi taksıshi jigitke ózine jaqyn kelýine ısharat jasady. Anaý elpeń qaǵa jetip bardy bir ıgiliktiń ıisin sezgendeı. Egde kisi: «Qalqam, taksıst bolyp nápaqa taýyp júrgen jansyń ba?» dedi. «Iá» dedi jigit jumsaq únmen. Úlken kisi sál kidirip turdy da: «Mashınań qatty búlindi-aý, á. Abaılap júrseńshi qalqam, – dep tós qaltasyna qolyn saldy da bir býma aqsha alyp shyǵyp taksıshi jigitke usyndy, – biz óz mashınamyzdy rettep alamyz, oǵan sen shyǵyndamaısyń, al myna aqshaǵa kóligińdi jaqsylap jóndep al». Taksıshi jigit ne jylaryn, ne kúlerin, aqshany ne alaryn, ne almasyn bilmeı sasqalaqtap qaldy. Álgi kisi daýysyn qataıta: «Berip turǵanda al, saǵan bul aqsha kerek», dedi. Onyń bul sózi buıryqtaı estildi ári osymen is támam degendeı boldy.
Úlken kisini balasy ne inisi taksıge otyrǵyzyp jiberdi. Alǵashqyda ákireńdeı sóılegen jas jigit jumsaryp qalǵan, «bizdiń batıa búgin jomarttyq tantty. Seniń jolyń boldy, aman bol» dedi de óz kóligin alyp ketýdiń qamymen bolyp ketti.
Myna kórinis meni tebirentip jiberdi. Al taksıshi jigittiń qandaı kóńil-kúıde qalǵanyn aıtyp jatýdyń ózi artyq shyǵar. Ol bir býma aqshany ustaǵan kúıi jaramsyz, biraq jóndese áli talaı shaqyrym júrip beretin kóligine otyrdy da meni ózine shaqyrdy. Qasyna jaıǵastym. Jigittiń sóıleýge aýzy ıkemge kelmedi de qystyǵa jylap jiberdi...
Talaı jol-kólik oqıǵasyna kýá boldyq. Kinálini jazǵyrý, jaǵasynan alý, ursyp, balaǵattaý, oǵan qıraǵan ne zaqymdanǵan kóligin jóndetkizip alý ádettegi jaǵdaı. Bul barshaǵa belgili. Al myna kórinis ómirde óte sırek kezdesetin jaıt. Bálkim, endi qaıtyp kezdespeýi múmkin oqıǵa bolar. Erekshe qaıyrymdylyq, erekshe adamı qatynas.
«Bar eken ǵoı, bar eken jaqsy adamdar! Jaqsy joq dep aıtpańdar, bətshaǵarlar!» (Muqaǵalı) dep óleńdete óz jolymmen kettim.