Qara kúzdiń silbip jaýǵan jańbyry sap basyla sala ilbip basqan avtobýspen polıgonǵa shyǵyp bara jatqanbyz. Bir-birimen máre-sáre bolyp otyrǵan jýrnalıster qaıdan bilgen, aıdalada betterin tumshalaǵan áskerıler avtobýstyń mańyn qara tútinge bóktirip, ishke enteleı engende, kópshilik oryndarynda qatqan. Eki-úsh tilshiniń basyna qap kıgizip, qoldaryn qaıyrǵan kúıi irgesindegi kirpishi mújilgen eskileý ǵımaratqa súıreleı jóneldi.
О́skemen garnızonynyń Qasym Qaısenov atyndaǵy 27943 áskerı bóliminde baspasóz týry uıymdastyryldy. Bul kúni BAQ ókilderi áskerı bólimniń tynys-tirshiligimen tanysyp, ózderin tolǵandyrǵan suraqtarǵa barynsha ashyq jaýap ala aldy. Tipti, áskerı kıim kıip, tózimdilikteri men mergendikterin de synap kórdi.
Eń áýeli áskerı garnızonnyń at shaptyrym aýmaǵynda uıymdastyrylǵan qarý-jaraq kórmesin qyzyqtadyq. AK-47 avtomattarynan bólek ámbege belgisiz qarýdyń túr-túri tizilip tur. Sonyń biri – ushaqty qarsysynan qulatyp túsiretin, bolmasa qýyp júrip atatyn «Igla-1» zenıtti jyljymaly qarýy. Iyqqa salyp, shúrippeni bassa, 2 myń metr qashyqtyqta qaryshtap kele jatqan ushaqty jaryp jiberýge qaýqarly eken. Sondaı-aq ushqan oǵy 3 myń metrge uzap ketken ushaqty da qaǵyp túsiredi. Al AK-47 avtomatyna taǵylatyn sońǵy úlgidegi súńgi pyshaqtyń birneshe fýnksııasy baryn kim bilgen? Kádimgi pyshaqty tisteýikke aınaldyryp, bolat symdy qıyp jibere alasyz. Kerek kezde balǵanyń da qyzmetin atqarady. Ár qarýdy ustap kórip, qyzyqtaǵan jýrnalıster aýyr áskerı tehnıkalardy da tamashalaǵan. Jeńil brondalǵan tehnıkany joıýǵa arnalǵan taǵy bir zenıtti qondyrǵy mınýtyna 1 600-2 000 oqty qarsha borata alady eken. Endi oılańyz, kózdegen nysanasyn bir-aq sátti byt-shytyn shyǵarady. Alaıda, zamannyń damýyna qaraı soǵys taktıkasy da ózgergen. Jaý tylyna ushyp baryp, jaıpap ketetin kvadrokopterler shyǵyp jatqan ýaqytta bizdiń tehnıkalar qaýqarsyz ba degen oıda qalarsyń. Biraq ásker basshylarynyń aıtýynsha, qazirgi tańda elimiz kvadrokopterge qarsy qarý oılap tapqan. Demek, Qazaqstannyń qarýy da álemnen qalysyp turǵan joq.
Uıymdastyrýshylar baspasóz týrynyń kelesi bólimi dep sarbazdar jatqan kazarmaǵa bastady. Mundaǵy sarbazdar kúni keshe ǵana ásker qataryna alynypty. Qaz-qatar tizilip, qoldaryndaǵy tildeı qaǵazdan anttyń mátinin jattaýǵa den qoıǵan. Tórgi jaqta eki sarbaz beıne qońyraý arqyly ata-anasymen sóılesip otyr. Komandırlerdiń aıtýynsha, belgilengen ýaqytta ár sarbaz úı-ishimen sóılesýge quqy bar. Burynǵydaı hat jazatyndar sırek. Ásker qataryna alynǵan ár sarbaz týraly jan-jaqty derek te osy jerde jınaqtalady eken. Kózderi jáýdirep otyrǵan balalardyń biri Aqtóbe oblysynan kelse, endi biri Pavlodardan jetken. Endi biri – Almaty oblysynyń azamaty. Barlyǵy bir jyl bir kazarmada bir kisideı áskerı qyzmetin óteıdi. Bir jyl az ba, kóp pe, áıteýir áskerı tárbıe alyp shyǵady. Tósek jınap, jaǵa tigýden bastap, qarý atýǵa deıin úırenedi.
Jarty jyldy artqa tastaǵan sarbazdarmen ashanada jolyqtyq. Kóılegi kók, qarny toq kórinedi. Alyp jatqan tamaqtarynyń birinshisi kóje bolsa, ekinshisi – qýyrdaq. Salaty da bar. Shaı men tátti kompot qatar beriledi. Úıde jeı bermeıtin alma, apelsın áskerdegi mázirde qarastyrylǵan.
– Alty aı boldy, Otan aldyndaǵy qyzmettik boryshymdy ótep jatyrmyn. Alǵash kelgende 120 kg edim, qazir 90 kıloǵa tústim. Kúndelikti rejimdi saqtaımyz. Tańerteń júgirý, jattyǵý, týrnıkke tartylý... Tańǵy asymyz da toıymdy, qunarly. Tártipke úıretedi eken. Áskerden soń da osy rejimdi buzbaýǵa tyrysamyn, deıdi Jezqazǵannan shaqyrylǵan serjant Erasyl Serikuly.
Jezqazǵan, Almaty, Aqtóbe deımiz ǵoı. Sonaý Saýd arabııalyq Salıh ta 27943 áskerı bólimde boryshyn ótep júr. Abdalla Salıh Samı El-Tom Mýhammad ıbn Ahmad Iýsýftyń ulty arab bolǵanymen, júregi – qazaq. Qazaqshaǵa sýdaı.
– Qazaqstanda týyp, Arabııaǵa kóship ketkenbiz. Ekinshi synyp oqyp júrgende qaıta kóship keldik. Qazaqsha oqyǵandyqtan, taza sóıleımin, deıdi Salıh sarbaz.
Jattyǵý alańy. Bul jerde BAQ ókilderi áskerı kıim kıip, túrli kedergilerden ótti. Kórgen kózge ońaı kóringenimen, jattyǵýǵa kirisip ketkenderdiń keıbireýi ahilep-ýhilep, márege ázer jetken. Sportqa qabileti bar jigitter kedergilerden qınalmaı ótti. Kedergiler kózge ońaı kóringenimen, «oqqa ushqan» qarýlasty soǵys alańynan súırep shyǵarý, odan soń tikenekti sym tartylǵan tustan jer baýyrlap ótý ońaıǵa soǵa qoımaıdy. Odan óttim be deseń, aldyńnan tereń shuńqyr kezdesedi. Ol jerden ózińdi ǵana emes, 20 kılolyq jáshikti birge súırep shyǵýyń kerek. Áliń bitip, dińkeń quryp turǵanda ánsheıinde salmaǵy sezilmeıtin qarý da ıyqty basady. Onyń ústine aınalań kók tútin. Qaqalyp-shashalasyń. Jattyǵýdan soń asfaltta ósken áriptesterdiń esten tanyp, qulap túskenin de kórdik. Alaıda ásker qataryna alynǵan sarbazdar jattyǵýǵa birtindep kirisedi eken. Ant qabyldaı sala, úsh shaqyrymǵa júgirtip jibermeıdi.
Tarp-tarp basyp avtobýsqa jaıǵastyq. Baǵytymyz – polıgon. Mergendigimizdi synamaqpyz. Jalpy, jýrnalıster úshin mundaı polıgon uıymdastyrylyp turǵanymen, dál búgingideı jattyǵýǵa qatysyp kórgenderi kemde-kem. Keıbireýleri jaýdy qyryp salǵandaı, kedergiden entikpeı ótkenderin aıtyp maqtanǵan. Áıteýir, bir-birin ázilmen qaǵytyp, kóńildi keledi. Áńgime taýsylǵan soń ánge basqan. Sol-aq eken, yńyranyp kele jatqan avtobýs kúrt toqtap, aınala kók tútinge bókti. Aspanǵa oq atylyp, qarý kezengender apyr-topyr avtobýsqa basyp kirgen. Eki jýrnalıstiń basyna qap kıgizip, syrtqa súıregen. Atylǵan avtomat, jarylǵan granat... Aınala azan-qazan boldy da ketti. Ishteı oqý-jattyǵý ekenin bilip turǵanymyzben, ala kóleńke ǵımaratqa alyp kirgende keıbir tilshiler sener-senbesin bilmeı sasqan. Endi ne ister eken dep turǵanymyzda, tystan maska men kaska kıgen bir top sarbaz lap qoıdy. Ǵımarat ishine ballon laqtyryp, tútinmen tumshalady. Álgi «lańkester» qolǵa túsip, «tutqyndalǵandar» qutqaryldy. Shyndyǵynda, mundaı tosyn syıdy jýrnalıster qaýymy kútpegen edi.
– Mundaı bolatynyn qaıdan bilgem. Qorqyp kettim. Bir sát shynymen de shabýyl jasaldy ma dep oılap qaldym. О́ıtkeni bári shynaıy edi. Onyń ústine áriptesimdi «tutqyndady». Eń bastysy, áskerılerdiń jumysyn túsindim. Ońaı emes eken. Sarbazdardyń tirshiligin kórdik. Uıymdastyrýshylarǵa myń alǵys, – deıdi «Meniń ólkem» gazetiniń tilshisi Dıdar Erbolatqyzy.
Iá, áskerılerdiń ákkiligin, shapshańdyǵyn kórdik. Ár jýrnalıst AK-47 avtomatynan oq atyp, mergendigin synady. Atýdyń da ár tásilin baıqady. Áýeli orynnan oq atsa, keıinnen júrip kele jatyp, shúrippeni basqan. Aıta keterligi, fotojýrnalıster men operatorlar nysanaǵa dóp tıgizip jatty. Oǵan tańǵalǵan áskerıler bas shaıqasty.
– Áskerı baspasóz qyzmeti kúnine oraı BAQ ókilderine bólimniń bir kúndik jumysyn kórsettik. Kórsetip qana qoımaı, jýrnalıster qarý asynyp, ózderin áskerı ómirdiń bir sátimen sezindirip kórdik. Bir tańǵalǵanymyz, birqatar jýrnalıstiń de fızıkalyq daıyndyǵy myǵym. Mergendigin de kórsetti. Mundaı is-sharany taǵy da uıymdastyramyz, dedi 27943 áskerı bóliminiń komandıri, polkovnık Azamat Esimjanuly.
Is-sharadan soń synaqtan súrinbeı ótken BAQ ókilderine «Áskerı jýrnalıst» tájirıbelik kýrsynan sátti ótkeni úshin arnaıy sertıfıkattar tabystaldy. Osy oraıda barlyǵy biraýyzdan qarý-jaraqty jattyǵýda ǵana asyp júreıik degen tilekpen tarqasty.
О́SKEMEN