Chelıabi memlekettik ýnıversıtetiniń Qostanaıdaǵy fılıaly – shekaranyń eki betinde jatqan kórshiles aımaqtardyń ǵylym jáne bilim salasyndaǵy yntymaqtastyǵyna uıytqy bolyp otyrǵan bilim ordasy.
Eki eldiń Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń kelisimimen 2000 jyly ashylǵan fılıaldan búginge deıin 13 myńnan astam shákirt joǵarǵy bilim alyp shyqty. Olardyń deni memlekettik qyzmet, quqyq qorǵaý, zań, bilim salasynda jemisti eńbek etip júr.
Búginde ChelMÝ fılıalynda eki jarym myńnan astam stýdent Reseıdiń joǵary oqý oryndaryna arnalǵan baǵdarlamasyna sáıkes quqyqtaný, qarjy jáne kredıt, lıngvıstıka, menedjment mamandyqtary boıynsha bilim alyp jatyr.
«Bizdiń fılıal óte bir qıyn kezeńde quryldy. Toqsanynshy jyldary óńir jastarynyń kóbi Reseı, Belarýs, Ýkraına, Germanııa elderine ketip jatty. Buǵan birqatar ǵalymdar, zııaly qaýym ókilderi, máslıhat depýtattary alańdaýshylyq bildirip, syrtqa ketip jatqan jastar aǵynyn qalaı toqtatýǵa bolady degen másele kóterdi. Olar Qazaqstan men Reseıdiń memlekettik organdaryna júginip, Qostanaıda Reseı joǵary oqý ornynyń fılıalyn ashý týraly ótinish bildirdi. Osylaısha, 1998 jyly Chelıabi memlekettik ýnıversıtetiniń ókilettigi jumys isteı bastady. Al 2000 jyly eki el mınıstrlikteriniń kelisimimen Qostanaı qalasynda Chelıabi memlekettik ýnıversıtetiniń fılıaly ashylady. Bizdiń fılıal kóptegen jastyń osynda bilim alyp, jumys taýyp, turaqtap qalýyna, kóshi-qon aǵynynyń baıaýlaýyna septigin tıgizdi», deıdi fılıal basshysy Natalıa Nalızko.
Qostanaıda eki elge ortaq bilim ordasynyń ashylyp, ári qaraı damyp, qalyptasýyna quqyq qorǵaý salasynyń ardageri, zań ǵylymdarynyń kandıdaty Taran Atjanov pen zańger-ǵalym Aleksandr Rodnov kóp eńbek sińirdi. Olar fılıal quryla salysymen Reseı men Qazaqstannan kóptegen oqytýshy-ǵalymdy shaqyryp, bilikti mamandardy tarta bildi. Bilim ordasynyń materıaldyq-tehnıkalyq negizin, oqý-ádistemelik qoryn qalyptastyrdy. Odan keıin fılıal tizginin qolyna alǵan zańger-ustaz Raısa Tólegenova bul ıgi isti odan ári jalǵastyryp, oqý ǵımarattaryn keńeıtti, mýzeı, kitaphana ashty. Qazaqstan men Reseıdiń ozyq ýnıversıtterimen, ǵylymı ortalyqtarymen baılanys ornatyp, olarmen tájirıbe almasyp otyrýǵa, birlesken ǵylymı izdenister men jobalardyń júzege asyrylýyna kóp eńbek sińirdi.
«Biz ózimiz jumys istep jatqan 24 jyldyń ishinde Qazaqstan nemese Reseı bıýdjetinen bir tıyn da alyp kórgen joqpyz. Búgingi jetistigimizdiń bárine óz kúshimizben qol jetkizdik. Materıaldyq-tehnıkalyq kerek-jaraqtardyń bárin, jıhaz, kitap, qalam-qaǵazǵa deıin stýdentterdiń oqýy aqysynan túsken qarjyǵa satyp alyp otyramyz. Bilim berý sapasyna kelsek, bizdiń túlekterimiz búginde prokýratýra, sot, quqyq qorǵaý, bilim salalarynda jemisti eńbek etip júr. Fılologııa bólimin bitirgen shákirtterimizdiń jartysynan kóbi – aýylda mektep muǵalimi. Tipti bir túlegimiz kórshiles oblystardyń birin basqaryp otyr», deıdi fılıal basshysy.
Bilim ordasynda kúndelikti tańerteń, dáris bastalmas buryn Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Gımni shyrqalady. Fılıal stýdentteri qaı mamandyqqa oqyp jatqanyna qaramastan, mindetti túrde Qazaqstan tarıhy men qazaq tili pánderinen dáris alyp, synaq tapsyrady. Fılıalda oqý-tárbıe úderisimen qatar, salamatty ómir saltyn qalyptastyrý, jastardy sportpen shuǵyldanýǵa tartý máselesi de oń jolǵa qoıylǵan. Máselen, ChelMÝ fılıalynyń basketbolshylary – elimizdiń JOO-y ishinde Qazaqstan quramasynyń sapynda oınaıtyn jalǵyz komanda.
Bas keńse Chelıabi qalasynda bolǵandyqtan fılıal stýdentteri men oqytýshylary Reseı memleketiniń ǵylym men bilimdi damytýǵa arnalǵan granttaryn utyp alyp jatady.
ChelMÝ fılıaly Reseıdiń Iýgorsk, Túmen, Belarýsııanyń Vıtebsk, Gomel, Mınsk ýnıversıtetterimen, Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryndarymen halyqaralyq áriptestik týraly kelisimshart aıasynda tyǵyz baılanys ornatqan. Qazirgi zamanda mundaı ashyq áriptestikti durys jolǵa qoımaı, stýdentterge sapaly bilim berý múmkin emes ekeni belgili. Qostanaı fılıalynyń Reseıdiń joǵary oqý oryndarymen birlesip qolǵa alyp jatqan ǵylymı jobalary da barshylyq. Mysaly, áleýmettik-gýmanıtarlyq jáne jaratylystaný pánderi kafedrasynyń dosenti, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Pavel Shableı birazdan beri Reseı musylmandarynyń tarıhyn zertteýmen aınalysyp keledi. Sergeı Pavlovıchtiń bul baǵyttaǵy zertteý eńbekterine reseılikter ǵana emes, Japonııa, Italııa, Nıderlandy, Aýstrııa ǵalymdary da qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
ChelMÝ fılıaly 22 qarashada osymen ekinshi ret «Eýrazııa qaqpasy» dep atalatyn halyqaralyq forým ótkizýdi josparlap otyr. Forýmǵa memlekettik qyzmetshiler, ǵalymdar, bilim, bıznes, mádenıet salasynyń ókilderi qatysady.
«Forým barysynda kórshiles eki elge ortaq ekologııa, ekonomıka, aqparattyq keńistik, joǵarǵy bilim, mádenıet máseleleri qarastyrylady. Bizdi rýhanı dińi uqsas ortaq tarıhymyz baılanystyrady. Munyń syrtynda, biz kórshiles jatqan óńirlermiz. Sondyqtan birlesip sheshetin ortaq máseleler de barshylyq. Mundaı is-sharalar Qazaqstan men Reseıdiń bıznes, bilim, mádenıet salasyndaǵy dástúrli baılanysyn nyǵaıta túsedi», deıdi Natalıa Nalızko.
Fılıal basshysynyń aıtýynsha, ótken jylǵy forým birqatar birlesken ǵylymı jobalardyń qolǵa alynyp, ǵylymı maqalalardyń jazylýyna, áriptestik týraly kelisimshart jasasýǵa yqpal etken.
«Bıylǵy forýmǵa belgili tarıhshy Sattar Májıtov arnaıy kelip qatysady. Reseı tarapynan da birneshe ǵalymdardy kútip otyrmyz. Forým barysynda Reseı qazaqtarynyń salt-dástúri, tarıhy áńgime bolady. Reseı qazaqtarynyń ulttyq kıim úlgileri kórmege qoıylady. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ortaq máseleler talqylanady», deıdi fılıal dırektory.
Qostanaı oblysy