Sharýasy shırap, óndirisi órkendegen óńir

О́ńirde ónerkásip ónimi kólemi 8,8%-ǵa artyp, 960 mlrd teńgeden asty. Onda qaıta óńdeýge basymdyq berilgen. Esepti kezeńde óńdeý ónerkásibinde 463 mlrd teńgeniń ónimi óndirilip, ósim 113%-ǵa artty. Taý-ken, tamaq, jeńil ónerkásip, mashına jasaý, jıhaz óndirisi salalaryndaǵy ósim kórsetkishi kóńil toǵaıtarlyq.

О́ndiristi damytýda energetıka tapshy­lyǵyn sheshý men ındýstrııalyq aımaqtarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda, Úkimetke energııa baǵasyn tómendetý boıynsha usynys engizilip, qoldaý tapqan. Sondaı-aq qýat tapshylyǵyn sheshýge 1,9 trln teńgege jalpy qýaty 2,7 GVt bolatyn 7 iri joba júzege asady. Saıramda qýaty 1000 MVt bolatyn stansa qurylysy bastaldy.

Oblysta alǵash ret 100 ga aýmaqta «Shaǵyn ónerkásiptik park» jobasy júzege asty. Joba aıasynda 308 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 151 óndiristik ǵımarat salynady. Nátıjesinde 6 myńǵa jýyq jańa jumys orny qurylyp, bıýdjetke jylyna 2 mlrd teńge salyq túsedi. Qazir 10 nysan salynyp, 8 kásiporyn ashylyp, 712 jumys orny qurylyp úlgergen.

Aımaqta jańbyrlatyp sýǵarý qondyr­ǵylaryn shyǵaratyn kásiporyn ashyldy. Jıhaz, muzdatqysh jáne qurylys zattaryn shyǵaratyn zaýyttar iske qosyldy. Buryn tek shetelden ákelinetin sý únemdeý tehnologııasy qazir Túrkistanda shyǵarylýda. О́ndiristik parkte ashylǵan kompanııalardyń sý únemdeý tehnologııalary elimizdiń ózge óńirlerine de jetkizilip otyr.

О́ńirge jyl basynan beri 888,5 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 17,7%-ǵa artty. Al jyl basynan beri tikeleı sheteldik ınvestısııa kólemi 685 mln dollardy qurap, jyldyq jospar 1,5 esege oryndalǵan.

«Oblysqa ınvestısııa tartý jáne táji­rıbe almasý maqsatynda Qytaı, Reseı, Aýstralııa, Qatar, Ońtústik Koreıa, О́zbekstan elderine túrkistandyq kásipkerler saparyn uıymdastyryp, alpaýyt kompanııalarmen kelissózder júrgizildi. Nátıjesinde, shetel kapıtalynyń qatysýymen jalpy quny 910 mln dollardy quraıtyn 6 ınvestısııalyq joba bastaldy. Al qazan aıynda Túrkistan qalasyna 127 sheteldik kompanııany shaqyryp, 301 mlrd teńge kóleminde 35 memorandýmǵa qol qoıyldy», dedi D.Satybaldy.

Osy kelisim arqyly dron, beınekamera, medısınalyq jıhaz, turmystyq tehnıka ón­diretin kásiporyndardy ashý jumysy bastaldy. Aımaqta «О́nerkásiptik jylyjaı keshe­­ni», «Alıýmınıı buıymdaryn shyǵaratyn za­ýyt», «О́nerkásiptik tońazytqyshtar shyǵara­­tyn zaýyt», «Kaýstıkalyq soda, pvh, kalsıı karbıdi, ák sement shyǵaratyn zaýyt» jobalary júzege asyrylyp jatyr. Sonymen birge fosforıt kenderin óńdeý jáne munaı óńdeý zaýyttary salynýda. Aldaǵy ýaqytta túrkistandyq zaýyttar óz elimizdi jáne eksportty túrli ónimmen qamtamasyz etetin bolady. Odan bólek, aldaǵy ýaqytta ındýstrııalyq aımaqtarda turmystyq tehnıka, ósimdik maıy, gaz qondyrǵylary, lıft qurastyrý, áskerı palatka, sanfaıans, sendvıch paneli jáne sýsyndar óndiretin zaýyttar ashylady.

Aımaqta enertegıka, agroónerkásiptik keshen, óndiris jáne qaıta óńdeý, týrızm salalarynda mańyzdy 145 ınvestısııalyq jobalar pýly daıyndaldy. Atalǵan jobalardy júzege asyrý arqyly 20 myńnan asa jańa jumys orny ashylyp, kirister qosymsha 100 mlrd teńgege ulǵaıady. Búginde, jalpy quny 86 mlrd teńge bolatyn 31 ınvestsıııalyq joba iske qosylyp, 1300-den asa jumys orny paıda boldy.

Oblys turǵyndarynyń 80%-y aýylda tu­ratyndyqtan, aýyl sharýashylyǵy – óńirdiń mańyzdy salasy. Qazir aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyrý, sý únemdeý tehnologııasyn engizý, mal men ósimdik ónimin tereń óńdeý jumysy júrgizilýde. О́ńirde jyl saıyn sý tapshylyǵy baıqalady. Oblysqa kerek sýdyń 70%-y kórshi elden keledi. Sol sebepti zamanaýı sý únemdeý tehnologııasyn endirip, jańa daqyldar men sorttardy ósirýge basymdyq beriledi. Sý únemdeý tehnologııasyn 216,3 myń ga-ǵa engizip, sýarmaly jerlerdiń úlesin ­40%-ǵa jetkizý josparlanǵan. Bıyldyń ózin­de bul tehnologııa 50 myń ga-ǵa deıin jet­kizildi. Sý únemdeý tehnologııalarynyń qol­jetimdiligin arttyrýǵa jalpy quny 11,7 mlrd teńgeni quraıtyn 3 óndiris orny iske qosyldy.

Salada ónim kólemi 958 mlrd teńgeni qu­rap, ósim 105,8%-ǵa jetti. О́nim kólemi bo­ıyn­sha oblys respýblıkada jetekshi oryn­­da tur. Bul baǵytta naryqty otandyq ónim­men qamtamasyz etý maqsatynda 2024–2027 jyldarǵa jalpy 507 mlrd teńge bolatyn 105 jo­bany iske asyrý josparlanǵan. Osy arqy­ly 8 myńnan asa jumys orny qalyptasady.

Aımaqta «BNK Group LTD» kompanııasynyń quny 7 mlrd teńgeni quraıtyn «Jylyna 1000 dana jańbyrlatyp sýǵarý mashınalaryn shyǵarý» zaýyty, quny 4,1 mlrd teńge bolatyn «14 myń ga tamshylatyp sýarý óndirisi», «Turan sý» memlekettik kásipornynyń quny 650 mln teńgeni quraıtyn jylyna 9 myń ga tamshylatyp sýarý júıesin shyǵaratyn óndirisi iske qosyldy. Oǵan qosa sheteldik ınvestordyń quny 2 mlrd teńge bolatyn 40 myń ga-ǵa tamshylatyp sýarý óndirisi kelesi jyly júzege asyrylady.

«Túrkistan oblysy respýblıkada maqta ósiretin jalǵyz aımaq. Bıyl 106 myń ga-ǵa maq­ta egildi. Degenmen, dástúrli ádisti qoldan­ǵan­dyqtan ónimdiligi tómen boldy. Endi zamanaýı sýdy únemdeý tehnologııasyn qoldanyp, elı­talyq sorttardy ósirýdi jáne shıkizatty tereń óńdeýdi qamtıtyn maqta-toqyma klasterin qurý qolǵa alyndy. Iаǵnı, maqta ósirýden bastap jip, mata jáne kıim sııaqty daıyn toqyma ónimderin óndirýge deıin qamtylady. Túrkistan qalasynda maqtany tereń óńdeıtin iri zaýyttyń qurylysy bastaldy. Joba quny – 147 mlrd teńge. Zaýytta 4 000-nan asa jumys orny ashylady», dedi oblys ákimi.

Jalpy óńirde maqta klasterinde 9 jobany iske asyrý josparlanǵan. Tolyq iske qosylǵanda 40 myńnan asa jumys orny qurylyp, 50 myń tonnaǵa jýyq daıyn ónim óndiriledi. Bıýdjetke mıllıardtaǵan salyq túsedi. Maqta ónimdiligi 3 esege deıin artyp, ónimdilik kórsetkishi ga-na 70 sentnerge jetedi dep mejelengen. Maqtaǵa sý únemdeý tehnologııasy qoldanylýda.

Onda egistikti ártaraptandyrý baǵytynda da jumys bastalǵan. Aımaqta júgerini tereń óńdeıtin «Krahmal-sirne» zaýyty salynyp jatyr. Joba quny – 36 mlrd teńge. Ol tolyq iske qosylǵanda jylyna 150 myń tonna júgerini tereń óńdeýge múmkindik beredi. 550 jańa jumys orny ashylyp, júgeriden 26 túrli ónim shyǵarylady.

Et eksporty jóninen Túrkistan oblysy kósh bastap tur. Eksporttaǵy iri qara mal etiniń 80%-y, ıaǵnı, 6,9 myń tonnasy, qoı etiniń 75%-y osy óńirge tıesili. 4,7 myń tonna qoı eti eksporttaldy. Aýstralııa eliniń tájirıbesin qoldanyp, et klasterin damytý josparlanǵan. Zamanaýı mal bırjasy, bordaqylaý kesheni, et ónimderin tereń jáne qaıta óńdeý baǵytynda 5 jobany iske asyrý kózdelgen. Oǵan 55 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa salynyp, 600 jumys orny quryldy. Sóıtip 35 myń tonna ónim shyǵarylǵan. Al sút óndirisin ulǵaıtý, óńdeý kásiporyndarynyń qýatyn arttyrýǵa 2 iri taýarly sút fermasy jobasy júzege asyryldy. Jobalar quny – 7,8 mlrd teńge.

О́ńirde 50 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. Onyń 29-y «Jaıly mektep» jobasy aıasynda soǵylyp jatyr. «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasymen 49 nysan boı kóterýde. Jyl basynan beri aımaqqa 400 myńnan asa, E-qonaq júıesindegi derekte 10 aıda 19 myń sheteldik týrıst kelgen.

Oblysta jalpy 2,1 mln turǵyn nemese halyqtyń 97,9%-y aýyzsýmen qamtylǵan. Bıyl qosymsha 30 eldi meken jańadan aýyzsý qubyryna qosylyp, 13 eldi mekenniń tozǵan sý júıeleri jańartylady. Eki jylda 187 myń turǵyn tabıǵı gazǵa qosyldy. Osy jyly 1161 km jolǵa jóndeý jumysy júrgizilip, 560 km paıdalanýǵa beriledi, joldyń normatıvti úlesi 94%-ǵa jetedi.