О́ndiristi qala О́skemenniń ekologııalyq jaǵdaıy ózekti máselege aınalǵaly qashan? Qaladaǵy aýa quramynda azot dıoksıdi men formaldegıd sekildi zııandy qaldyqtar jıi mólsherden asyp ketedi. Sol kezde tamaǵy aýyryp, aýrýhanaǵa júginetinder sany kóbeıedi. Qala aýasy zııandy qaldyqtarǵa tolǵan kezde aınalany tuman basyp, kózge eshteńe kórinbeı de qalady. Mundaı sáttiń jıi bolatynyn turǵyndar jaqsy biledi. Ondaı kezde esik-terezesin qymtap jaýyp, dalaǵa kóp shyqpaýǵa tyrysady. Al keıingi kúnderi aýanyń lastanýy tipti qatty sezilip, tamaǵy aýyrǵandardyń aýrýhanaǵa barýy jıilep ketken.
Mine, bir aptadan beri qalany kók tuman tumshalap tur. Biraq kúni búginge deıin qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaı týraly habarlamadan basqa jylt etken resmı aqparat bolmady. Ekologııa departamentiniń mamandary lám demedi. 27 qarashada qalany basqan tútin qalyńdaı túsken soń turǵyndar narazylyq bildirip, BAQ ókilderine habarlasty. Tipti bul kúni qalyń tuman saldarynan áýe reısteri de keshigipti.
27 qarasha. Tań bozynan oqýshylar tumandy qalada mektepke bettedi. Tynys alǵan saıyn tamaqty qyrady. Ata-analar aýanyń lastanǵanyn alǵa tartyp, dabyl qaqqanymen, bilim bólimi pármensiz ekenin aıtyp, aqtalǵan. Durys ta. Ekologter aýadaǵy zııandy zattardy ólshep, naqty fakti keltirmese, bilim bóliminiń qolynda ne tur? Ekologııa departamenti bolsa, sol kúni keshke deıin biraýyz aqparat bermegen.
– Aýada qandaı da aýyrlyq baryn ár turǵyn sezip otyr. Tamaǵymyz qarlyǵyp qaldy. Jótel qysady. Sóıte tura balalar sabaqqa baryp jatyr. Aýa las bolsa, arnaıy qurylǵymen tekserip, jedel habarlaýy kerek qoı. Ne degen jaıbasarlyq, nemquraıdylyq, – deıdi qala turǵyny Elvıra Ahmetova.
Sýretti túsirgen – avtor
Aýanyń lastanǵandyǵy arnaıy qurylǵysyz-aq sezilip turǵan. Alaıda quzyrly organdar keshkisin ǵana mektep oqýshylary qashyqtan oqytylady dep sheshti. Keshtetip, keshigip túsken málimetke kóz júgirtsek, О́skemende qalyń tumannyń túsýine baılanysty 23 qarashadan bastap qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaı (QMJ) qalyptasqan. Bul temperatýralyq ınversııamen baılanysty. Ekologııa mamandary aýanyń sapasyna jedel monıtorıng júrgizipti. «Qazgıdromet» aqparattary boıynsha, О́skemende QMJ qarashanyń sońyna deıin saqtalady.
– Kúz, qys mezgilinde, qazannan qańtarǵa deıin qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaıdyń eń kóp kúnderi bolatyny baıqalady. Bul antısıklonıkalyq aýa raıy tıpiniń ornaýymen túsindiriledi. Mundaı kezde jeldiń bolmaýynan tuman men ınversııa qalyptasady. Ár aıda uzaqtyǵy 5-ten 14 kúnge deıin bolýy múmkin, – dep túsindirdi «Qazgıdromet» RMK meteorologııalyq aýa raıy bóliminiń basshysy Lıýbov Býhtoıarova.
О́skemen qazanshuńqyrda ornalasqandyqtan, tumanǵa tumshalanyp jatýy tabıǵı zańdy da shyǵar. Alaıda tamaqty qyryp, jóteldiń qysýy tabıǵı tumannan emes ekeni aıdan anyq. Aımaqtaǵy densaýlyq saqtaý mekemeleri de sońǵy úsh kúnde joǵarǵy tynys alý joldarynyń aýrýlarymen medısınalyq kómekke júginýshiler sanynyń 11%-ǵa artqanyn habarlaǵan. Degenmen hımııalyq zattardyń áserimen baılanysty dıagnozdar anyqtalmaǵan. 2024 jyldyń toǵyz aıyndaǵy statıstıkaǵa sáıkes, О́skemen qalasynda joǵarǵy tynys alý joldarynyń patologııasymen 72 myńnan astam naýqas emdelgen. Degenmen, aýrýlardyń halyqaralyq klassıfıkasııasynda «tamaqtyń hımııalyq kúıigi» degen dıagnoz joq.
– Qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaı kezinde turǵyndar dalaǵa shyǵýdy barynsha azaıtýy kerek. Shyqqan jaǵdaıda, qorǵanysh maskalaryn qoldanǵany jón. Maıly taǵamdardy tutynyp, aýyz qýysyn shóp qaınatpalarymen júıeli túrde shaıýdy usynamyz, – dedi oblystyń bas terapevt dárigeri Mıhaıl Býgaısov.
Oqýshylardyń sabaǵy qashyqtan oqytý rejimine kóshirilgenin eskersek, aýada zııandy zattyń bary anyq. О́skemende 28-29 qarashada 53 myńnan astam birinshi jáne ekinshi aýysym oqýshylary qashyqtan oqytýǵa aýystyryldy. Oblys basshysy da bul máselege beıjaı qaraǵan joq.
– Men de kóshege shyqqanda jótelemin. Turǵyndar qaladaǵy ár aýdannyń jaǵdaıyn bilip otyrýy kerek. Halyq baıbalam salmaýy úshin aqparat jedel jetip otyrýy tıis, – dedi oblys ákimi Ermek Kósherbaev.
О́kinishtisi, ákim aıtqanymen, halyqqa aqparattyń jetýi baıaý. Oblys basshysy sondaı-aq turǵyndardy alańdatatyn birneshe máseleni atap ótti. Eń bastysy – ekologııa. Osy oraıda atmosferaǵa shyǵarylatyn zııandy qaldyqtardy azaıtý úshin memorandýmdar men josparlardyń oryndalýyn jan-jaqty talqylaıtyn jumys kezdesýi ótedi. Aıtqandaı, ekologııa mamandarynyń aýa sapasyna júrgizgen jedel monıtorıng nátıjesi tús aýa shyǵyp, keshki saǵat 17:00-de BAQ ókilderine habarlaǵan.
– Alǵashqy nátıjeler aýadaǵy qalqymaly zattar men kúıeniń ruqsat etilgen shekti konsentrasııasynan asyp ketkenin kórsetti. Sondaı-aq «Qazgıdromet» RMK kómirtek oksıdi, PM2.5 jáne kúkirt dıoksıdi boıynsha táýliktik ortasha shekti konsentrasııanyń artqanyn tirkedi. Monıtorıng derekteri stasıonarlyq baqylaý posttary men jyljymaly gaz analızatorlar kómegimen alynǵan. Tekserýler jalǵasyp jatyr. Olardyń nátıjeleri qosymsha jarııalanady, – dedi Ekologııa departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Azamat Táýirbekov.
Eske salsaq, 23 qarashadan bastap О́skemende qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaı jarııalanyp, nátıjesinde temperatýralyq ınversııa – aýanyń jyly qabaty aýa massasynyń tik kóshýine jol bermeı aýanyń sýyq qabatyn jabatyn meteorologııalyq qubylys tirkelip keledi. Sonymen qatar, «Qazgıdromet» RMK kómirtegi oksıdi, PM2.5 jáne kúkirt dıoksıdi mólsheri ortasha táýliktik kórsetkishten asyp ketkenin anyqtaǵan.
О́SKEMEN