Keıingi jyldary buqaralyq sportty damytýǵa memleket kóp kóńil bólip otyr. Jetkinshekterdi sportqa tartý maqsatynda qurylǵan «Batyr bolamyn» qoǵamdyq qory memleket basymdyq berip otyrǵan baǵytta jumys istep keledi. Birneshe jylda elimizdiń ár aımaǵynda júzdegen sport zalyn, keshenin ashyp úlgerdi. Jýyrda qoǵamdyq qor quryltaıshysy Ernur Sábikenulymen áńgimelesýdiń sáti túsken edi.
– Elimiz buqaralyq sportty qoldaýǵa erekshe kóńil bólip otyrǵany belgili. Osy oraıda, ózińiz jetekshilik etetin qoǵamdyq qordyń da sport salasyn damytýǵa belsendi atsalysyp júrgeninen habardarmyz. Áıtse de qordyń jumysy týraly qaıyrymdylyq qaǵıdaty óz aýzyńyzdan estisek.
– Úkimet, jergilikti ákimdikter qala, aýdan ortalyqtarynan iri sport keshenderin salýǵa barynsha múddeli. Sol ortalyqqa jaqyn aýyl balalary zamanǵa saı jabdyqtalǵan sport kesheninde shynyqsyn deıdi. О́te durys, utymdy sheshim. О́kinishke qaraı, osyndaıda aýdan ortalyqtarynan birshama qashyq jatqan shalǵaı aýyldar nazardan tys qalyp qoıady. Muny jaqsy biletin Arman men Asyl Ýahap esimdi aǵaıyndy jigitter óz bastamalarymen qor ashyp, qoǵamdyq jumysqa kirisip ketti. Olardyń Otanǵa, týǵan jerge degen súıispenshiligine, janashyrlyǵyna tántimin. 2017 jyly Arman aýyldy jerlerde úsh sport zalynyń ashylýyna uıytqy boldy. Onyń biri Jezqazǵanda, ózi týǵan aýyldaǵy balalar úıinde ashyldy. Kómekke jergilikti azamattardy jumyldyrdy. 2021 jyldan bastap men de qor quryltaıshylarynyń qataryna qosylyp, ózim týyp ósken Semeıdegi Jańasemeı aýdany, Qaınar aýylynda sportzal ashýǵa sebepshi boldym. Árıne, jergilikti azamattardyń kómegi kóp tıdi. Sodan 2021 jylǵa deıin atymtaı jomart azamattardyń yqpalymen bas-aıaǵy 13 aýylda jattyǵý zalyn ashtyq. Araǵa jyl salyp «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq áleýmettik qoryna jobamyzdy usyndyq. 2024 jylǵa deıin 100 sport zalyn kerek-jaraqpen qamtyp, paıdalanýǵa beretin boldyq. Iаǵnı bizdiń mindetimiz – shalǵaı aýyldardaǵy sport zaldaryn, keshenderin dzıýdo, erkin kúres, qazaq kúresi, grek-rım kúresi, boks, sporttyń basqa da túrimen aınalysýǵa taptyrmaıtyn, sapaly qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý.
– Qazirde qaıyrymdylyqpen aınalysyp júrgen qorlarǵa, jekelegen azamattarǵa qatysty syn-pikir kóp aıtylady. Osy turǵyda qoǵamdyq qor ashyqtyq qaǵıdatyn qanshalyqty saqtap otyr? Qor tabys taba ma, qarjylyq máselelerge qatysty ne aıtasyz?
– Iá, «Biz birgemiz» qaıyrymdylyq qory týraly aqparat taraǵan soń, qalyń kópshilik ózge de qorlardyń jumysynda shıkilik baryn aıtty. Árıne, maqsat-muratynan aınyp, halyqtyń aqshasyna qol salǵan qorlar zań aldynda jaýap berýi tıis. Bul turǵyda biz barynsha ashyq jumys istep kelemiz. Jobaǵa «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qory qaraılasyp jatqan soń, qarjy qorǵa, ıaǵnı bizge túspeıdi, tóte taýar jetkizýshige aýdarylady. Bizben jasaǵan kelisimsharttyń barlyǵy qor saıtynda tur. Olarǵa ashylǵan sport zaldardyń tolyq esebin beremiz. Kez kelgen azamatqa jumysymyzdyń ashyqtyǵyn kórsete alamyz. Mysaly, jergilikti kásipkerler qaıyrymdylyq jasap, sport nysanyn jóndep beremin dese, olar da qarjyny qorǵa aýdarmaıdy. Komıssııa quryp, jóndeý jumysyna ózderi kirisedi. Saıyp kelgende, biz uıymdastyrýshymyz. Qorǵa qarjy túsip jatqan joq. Al jeke sharýaǵa keler bolsaq, ózimizdiń bólek kásibimiz bar. Sodan túsken qarajat ózimizge jetedi. Negizi kásipkerlikke deıin «QazMunaıGaz» UK» AQ-da toǵyz jylǵa jýyq eńbek ettim, jetekshi maman boldym. 2019 jyly kompanııadan ketken soń, jeke kásipkerlikpen aınalysa bastadym. Keıin dostarymnyń usynysyn qoldap, qoǵamdyq jumystarǵa aralasýǵa bel býdym.
– «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen iske asyryp jatqan joba sheńberinde áýelde josparlaǵan 100 sport zaly bıyl túgel ashylyp, jabdyqtala ma?
– Jyl sońyna deıin jospar tolyq oryndalady. 2022 jyly 100 zaldyń tizimin naqtylap, jyl sońyna deıin 24 zaldyń jabdyǵyn túgendedik. Osy kúnge deıin 71 zaldyń saltanatty ashylýyn ótkizdik. Odan bólek, taǵy 20 zal jumys istep turǵanmen, resmı ashylýyna úlgermeı jatyrmyz. Tizimdegi ózge aýyldarǵa da sport zalynyń kerek-jaraǵy jóneltilse, jalpy sany 126 zal paıdalanýǵa beriledi. Al olardyń resmı ashylýy birer aı kesheýildeýi múmkin. Elimizde 6 000-ǵa jýyq aýyl bar, sonyń myńyn sport zalmen qamtı alsaq, úlken meje bolǵaly tur. 100 zaldyń kerek-jaraǵyn «Qazaqstan halqyna» qorynyń qoldaýymen qamtysaq, qalǵan 26 zalǵa seriktesterdi, jergilikti kásipkerlerdi tarttyq. Jospardy oryndaǵan soń «Qazaqstan halqyna» qoryna qaıta ótinish jasap, taǵy qoldaý kórsetýin suraǵaly otyrmyz. Ol jaǵyn qor basshylyǵy qarastyryp, ózderi sheshe jatar. Qoldaý bolsa, myń zal ashamyz degen armanǵa jeter kún jaqyndaı túsetini sózsiz.
– Qazir sport zaly joq kez kelgen aýylǵa járdemdesip júrsizder me? Olarǵa qandaı talap qoıyp otyrsyzdar, eski nysandy jóndeýge qarjylyq jaǵdaıy kelmeıtin aýyldardy qaıtpeksizder?
– Shalǵaıdaǵy myń, eki myń shańyraq turatyn aýyldarǵa qatań talap qoıa berýdiń jóni joq. Birinshi, ǵımarat ákimdiktiń menshiginde bolýy tıis. Ekinshi, ǵımarattyń ishi 100 sharshy metrden kem bolmaýy qajet. Sosyn jýynatyn bólme, jattyqtyrýshynyń bólmesi bólek ornalasýy shart. Sport zalyn ashý úshin kóbine aýyl azamattary qaraýsyz qalǵan ǵımarattardy jóndeýden ótkizedi. Mekteptiń qasynan ashylyp jatqan zaldar bar. Qalaı degende de qaýipsizdik basty orynda. Ashtym, bitti degen jaramaıdy. Sol úshin de qazir zaldardyń irgesine arnaıy qaýipsizdik kilemshelerin ile bastadyq. Oıyn balalary ańdamaı, qabyrǵaǵa soǵylyp, jaraqat almasyn deımiz. Baıqaǵanymyz, kez kelgen aýylda aýyl jastaryna kómektesýge daıyn azamattar tabylady. Al birdi-ekili aýyldaǵy ǵımaratty jóndeýge yntaly azamattar tabylmasa, oǵan basqa óńirden, qaladan demeýshi tartamyz. Qal-qaderimizshe járdemdesemiz.
– Jattyǵý zalyn ashyp berýge ótinish aıtyp, usynyspen shyǵyp jatqan shalǵaı aýyldyń azamattary kóbeıip kele jatqan bolar?
– Qazir sport zalyn ashý jóninde túsken ótinishterdiń sany 300-ge jýyqtady. Sonyń ishinen iriktep, taǵy 100 zaldyń tizimin daıyndap, «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna usynýǵa nıettenip otyrmyz. Osyǵan deıin sport zaly joq aýyldardy aralap, usynys tastaǵanymyzda birden qoldaǵan aýyldar kóp boldy. Mysaly, bir ǵana Abaı oblysynyń aýyldarynda 17 zal ashtyq. Onda Dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń mamandary sport zaly qajet aýyldardyń tizimin ózderi ázirlep usyndy. Artynsha biz baryp, naqtyladyq. Sol sekildi Aqtóbe oblysynda birden 14 zal ashtyq. Mańǵystaý oblysynda uzyn-sany 12 zal ashylǵaly tur. Onyń kóbi paıdalanýǵa berilip te qoıdy. Byltyr Atyraý oblysynda 8, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy oblystarynda 6 zaldan ashyldy. Túrkistan, Qyzylorda, Almaty, Jetisý, Ulytaý, Qostanaı, Aqmola, Jambyl oblystarynda da birneshe zal balalardyń ıgiligine berildi.
– Bir jylda on, jıyrma emes, júzdegen zal, keshen ashyp úlgerdińizder. Onyń árqaısysyna baryp, ahýaldy kózben kórip qaıttyńyzdar ma?
– Iá, jattyǵý zaly ashylatyn árbir aýylǵa ózimiz baryp, ǵımarattyń talapqa saı ekenine kóz jetkizdik. Kem-ketigin aıtyp, kómekke jergilikti ákimdik pen sol jerdiń týmalaryn tartýǵa tyrystyq. Sosyn baryp tizimge qostyq. Árbir aýyldy ózimiz baryp kórmeıinshe, sport jabdyqtaryn jóneltpeımiz. Zaldyń qural-jabdyqtaryn jergilikti ákimdiktiń balansyna ótkizsek te, osymen is bitti demeımiz. Zaldyń jabylyp qalmaýyn qadaǵalaımyz. Jattyqtyrýshylardyń qabiletin shyńdaýǵa, biliktiligin arttyrýǵa den qoıamyz. Ashylǵan zaldardyń kóbinde «kitap buryshyn» ázirledik. Osyǵan qosa, bizdiń yqpalymyzben ashylǵan zaldarda shynyǵatyn balalardy Astanada jylyna tórt márte kúrestiń tórt túrinen ótetin «Chempıondar lıgasy» dep atalatyn jarysqa tartqaly otyrmyz. Iаǵnı olar aýdandyq, oblystyq kezeńniń irikteýinen ótpeı, tikeleı jarysqa qatysýǵa múmkindik alady.
– Sátin salsa, ózderińiz bastamashy bolyp ashqan aýyl sport zaldarynan el mereıin ústem etetin dańqty sportshylar shyqsyn deımiz.
– Lebizińizge raqmet. Qazirdiń ózinde sol zalda shynyqqan balalar jasóspirimder arasyndaǵy jarystarda top jaryp, el chempıony atanyp úlgerdi. Biraq biz bul iske ár zaldan chempıon shyǵaramyz degen maqsatpen kelgenimiz joq. Bala ózin qaı salada shyńdaǵysy kelse, óse kele soǵan mamandanady. Tek tárbıeli, sanaly, parasatty azamat bolyp ósse, óz aýylyna janashyr bolsa, aýyldastardyń, jobaǵa qoldaý kórsetken barsha azamattardyń eńbegi aqtaldy degen sóz. Sportty serik etken jas, myǵym, epti, tártipti bolyp ósedi, zııandy ádetterden boıyn aýlaq ustaıdy. Iаǵnı áleýmettik jobaǵa tárbıe quraly retinde qaraımyz. Bastysy, ár aýyldyń turǵyny kúsh biriktirse, biraz sharýany ózderi-aq tyndyra alatynyn uǵyndy. Qoryta kele, osy maqsatta bizge senim artyp, qoldaý kórsetken «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna áýeli ózimizdiń, balalardyń, sosyn aýyl azamattarynyń atynan alǵys aıtqymyz keledi.
– Áńgimeńizge raqmet!
Áńgimelesken –
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»