Kólik-logıstıka salasyna serpin qajet

Marat Qarabaev Batys pen Shyǵys arasyndaǵy júk aınalymy 216 mln tonna, al Soltústik-Ońtústik boıynsha 206 mln tonnany quraǵanyn atap ótti. Mundaǵy aqsha aınalymy 1 trln dollardan asqan.

– Atalǵan júk kóleminiń 93%-dan astamy sý kóligimen, 4%-y temirjolmen tasymaldana­dy. Bizdiń negizgi jumystary­myz osy júk aınalymynyń bel­gili bir bóligin Qazaqstan ar­qy­ly ótýin qam­tamasyz ete oty­ryp, eldiń tran­zıttik áleýetin tolyq ıgerýge baǵyttalǵan. Ol úshin el aýma­ǵynda 13 halyqaralyq dáliz jumys istep tur, onyń beseýi temirjol jáne segizi avtomobı­l joldaryna tıesili. Osy baǵyttar arqyly byltyr 32 mln tonna tranzıttik júk tasymaldandy. Bıylǵy ósý qarqyny 6%-dy kórsetip otyr. Bul rette bizdiń mindetimiz – 2030 jylǵa qaraı tasymaldaý kólemin 74 mln tonnaǵa jetkizip, 2,3 esege arttyrý, – dedi Kólik mınıstri.

Bul rette mınıstr júk jóneltýshi jáne qabyldaýshy elder tasymal baǵyttaryn barynsha dıversıfıkasııalaýǵa tyrysyp jatqanyn jasyrmady. Bul degenimiz – Qazaqstan aýmaǵy­nan tys balamaly baǵyttardyń qalyptasýyna ákelip soǵatyn úderis. Rasynda slaıdtan uqqany­myz, onda kórsetilgen Qazaqstandy aınalyp ótetin negizgi 6 baǵyt aldaǵy ýaqytta elimizdiń kólik-logıstıkalyq áleýetine nuqsan keltirýi ǵajap emes.

– Sondyqtan osyndaı táýe­kelderge árqashan taldaý jasap, otan­dyq tranzıt dálizderiniń tartym­dylyǵyn arttyrý qa­jet. Ol úshin tıisti sharalardy qabyl­dap jatyrmyz. Aıtalyq, qazir qarqyndy damyp kele jatqan 2 ózekti tranzıttik dáliz bar. Birinshisi – Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty. Onyń búgingi ótkizý qabileti 6 mln tonnany quraıdy. Dálizdegi tasymal kólemi keıingi 4 jylda 800 myń tonnadan 4,1 mln tonnaǵa deıin kóbeıip 5 esege artty. Aldaǵy maqsatymyz – marshrýttyń qýattylyǵyn taıaý arada 10 mln tonnaǵa deıin jetkizý, – dedi M.Qarabaev.

Al ekinshisi ózekti dáliz retinde Soltústik-Ońtústik halyqaralyq kólik dálizin atady.

– Dástúrli logıstıkalyq júıe­­ler­diń ózgerýine baılanysty bul baǵyt orasan zor áleýet­ke ıe. Júk kóleminiń negiz­gi úlesi Reseı­de qalyptasyp, Parsy shyǵa­naǵyndaǵy elderge tasymaldaýǵa arnalǵan. Jalpy ótkizý qabileti jylyna 10 mln tonnany quraıdy.

Marshrýttyń áleýetin odan ári arttyrý maqsatynda Reseı, Túrikmenstan jáne Iran elderi­men dálizdi sınhrondy damytýdyń Jol kartasy bekitildi. Atqarylyp jatqan is-sharalar baǵyttyń ótkizý qabiletin 2 esege ósirip, jylyna 20 mln tonnaǵa deıin jetkizýdi kózdeıdi, – dedi Kólik mınıstri.

Sala basshysy joǵary­da atalǵan dálizderdiń damýynda Aqtaý jáne Quryq teńiz port­tarynyń ınfraqurylymy ma­ńyzdy ról atqaratynyn atap ótti. Mınıstrlik aldaǵy 3 jyldyń ishinde Aqtaý portynyń konteıner óńdeý qabiletin 140 myńnan 550 myń konteınerge deıin ulǵaıtýdy josparlap otyr eken.

О́z baıandamasynda mınıstr M.Qarabaev negizgi máselelerdiń biri retinde otandyq flot­tyń jetispeýshiligine toqtaldy. Búgin­de Quryq – Alıat baǵytynda tek ázerbaıjandyq paromdar jumys isteıdi. Mınıstr qazirdiń ózinde bizdiń elge eń keminde 7 keme qajettigin aıtty. Onyń óndirisin qalyptastyrý úshin túrkııalyq «YDA» jáne «ASFAT» kompanııalary Quryq portynyń janynda arnaıy zaýyt qurylysyn josparlap otyrǵan kórinedi. Biraq naqty is-sharalary týraly aqparat joq.

Sondaı-aq otandyq dálizderge júk aǵyndaryn tartý úshin ishki termınaldarmen qatar, shetel­der­diń júk jınaqtalatyn aýmaq­­tarynda syrtqy termınal­dar da qalyptastyrylyp jatqanyn atap ótti. Al shetel aýmaǵynda ter­mı­naldardy qalyptastyrý máse­lesimen búginde «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy aınalysyp jatqany belgili. Bul kompanııanyń ishki logıstıkada da túıini tarqamaǵan ózekti máseleleri bar ekenin eskersek, bul sharýa mınıstrlikke ońaıǵa soqpaıyn dep tur. Ol úshin aldymen jetkilikti lokomo­tıv parkin ja­saqtaýymyz qajet. Qazirgi ýa­qyt­ta parktiń qýaty – 1 myń 807 birlik. Al munyń 61%-y tozǵan.

Odan keıingi úlken másele­lerdiń biri retinde mınıstr Marat Qarabaev tozý deńgeıi 57%-dy qurap otyr­ǵan magıst­ral­dy temir­jol jeli­­sin jań­ǵyrtý qajettigin aıtyp ótip, tran­zıttik áleýet­te avto­kó­­lik­­pen ta­sy­maldaýdyń jyldan-jylǵa ese­­lep ósip kele jatqany­na toq­tal­­dy. О́tken jyly tranzıt 40%-ǵa, al ımport/eksport 20%-ǵa artqan.

Baıandama sońynda depýtattar Kólik mınıstrin suraqtyń astyna aldy. Kóterilgen máseleniń kóbi áýe tasymalyna qatysty órbidi. Aıtpaqshy, Májilistegi Úkimet saǵatyna «Eır Astana» áýe kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Pıter Foster alǵash ret qatysty. Keıbir ótkir suraqtar Foster myrzaǵa da tikeleı baǵyttaldy.

Aldymen depýtat Edil Jańbyrshın «Eır Astanany» bılet baǵasyn sát saıyn qym­bat­­tatyp, oǵan shaǵymdanǵan jolaý­­shylardy múldem elemeı­tinin, qyzmet kórsetý sapasynyń tómendigin jetkizdi. Iаǵnı kompanııa reıs ýaqyty jaqyndaǵan sa­ıyn bılet baǵasyn birden kóterip jiberedi. Al depýtat ushý ýaqy­ty taıaǵan saıyn bılet baǵasy arzan­daýy kerektigin alǵa tartty. Depýtat sóılep otyr­ǵanda Pıter Fosterdiń kúlip otyrǵany onyń ashýlanýyna túrtki boldy.

– Bıletti tezirek ótkizý kerek qoı. Bular kerisinshe jumys isteıdi. «Eır Astananyń» máse­lesin durystap maıshammen qaraý kerek. Tek «Eır Astana» emes, búkil áýe kompanııasy qaıtara­tyn aqshany, ótemaqyny alýdy jeńildetińizder. Olar ótinish jazýdy óte qıyn qylyp qoıǵan. Kóringen adam kire almaıdy. Tek kompıýterdi biletin, sońynda erinbeı júretin adam ǵana ony qaıtara alady. Mınıstrlik osyny qolǵa alýy tıis, – dedi depýtat.

Odan keıin de sóz alǵan Májilis depýtattary «Eır Astana» áýe kompanııasynyń monopolııasyn toqtatýdy talap etti.

– Biz sapaly áýe qyzmetin paıdalana almaı otyrǵandyq­tan tutynýshylardyń quqyǵy buzylyp jatyr. Odan qalsa, ushaqtar keshigedi, reısterdi úze salady. Biraq bul úshin atal­ǵan kompanııada eshqandaı jaýap­kershilik joq. «Ashyq aspan» rejimin qostyq dep mınıstr jańa óz baıandamasynda aıtty. Ony Batys Qazaqstanda da qosty. Biraq BQO-ǵa tek «Eır Astana» men «Fly Arystan» ǵana qatynaıdy. Al «Scat» ta, «Qazaq air» de ol jerge kire almaıdy. «Turkish air» qosylýǵa múddeli ekenin bildirip, Astanadan Oral arqyly Ystanbulǵa ushatyn reısti qosýǵa nıet tanytty. Bılet baǵasy áldeqaıda arzan bolar edi. Muny da sheshe almadyq. «Eır Astananyń» monopolııalyq jaǵdaıyn qashan jáne qalaı sheshemiz? – dep surady mınıstrden depýtat Abzal Quspan.

M.Qarabaev «Ashyq aspan» rejimin sheteldik kompanııaǵa qazir berýge daıyn ekenin jetkizdi.

– «Ashyq aspan» jaǵynan birde-bir kompanııaǵa tosqaýyl qoıyp otyrǵan joqpyz. Qalasa, árıne, ushady. Ushaqtardyń keshigýine kelsek, sońǵy 10 aıda 76 myń reıs oryndaldy. Álemde áýe saparlarynyń turaqtylyǵy degen bolady. Sonda 23 paıyzy keshigip, 77 paıyzy ýaqtyly ushqan. Dál osyndaı ındıkator basqa elderde, AQSh-ta da, Eýropa elderinde de 77 paıyz shamasynda. Bıyl birneshe áýejaıda ushý-qoný jolaǵyn jóndeýden ótkizdik. Astana, Almaty, Shymkenttegi áýejaıda da jóndeý jumystary júrgizildi. Onyń bári áser etti ǵoı, – deıdi mınıstr.

Mınıstr sondaı-aq osy jazda nóser jaýyn men burshaqtan soń 10 ushaq birden aınalymnan shyǵyp qalǵanyn aıtty.

Depýtat Murat Ábenov sózin «Eır Astana» basshysy Pıter Fosterge baǵyttap, ne sebepti loýkosterdiń baǵasy qymbat ekenin surap, osyny retteý kerektigine toqtaldy.

Talqylaý barysynda depýtat Amanjol Áltaı sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Rostıslav Konıashkınke «Sergek» kameralarynan túsetin qarajattyń qaıda ketip jatqany týraly suraq qoıdy.

– Aıyppuldardan túsken qara­jattyń bári de bıýdjetke túsedi. Sharttar ár óńirde mem­leket-jekeshelik árip­tes­tiktiń qalaı ornatylǵanyna baılanys­ty. Demek ol sharttardy ákimdikter kameralardy ornatyp, ınvestısııany qaıtarý, operasııalyq shyǵyndardy óteý boıynsha konkýrs negizinde jasaǵan, – dedi R.Konıashkın.

Degenmen vıse-mınıstrdiń birsydyrǵy jaýabyna kóńili tolmaǵan A.Áltaı naqty sıfr­larmen jaýap berýin talap etkenimen R.Konıashkın aldyńǵy jaýabyn taǵy qaıtalap, qajet bolsa jazbasha jaýap beretinin aıtyp, qysqa qaıyrdy.