Elorda tabysy alǵash ret 1 trln teńgeden asty. Investısııa kólemi 1,6 trln teńgege jetip, 20,4%-ǵa ulǵaıdy. Onyń 70%-dan astamy jeke ınvestısııa esebinen. Qurylys sektorynyń qarqyny 870 mlrd teńgeden asyp, 11 aıda 3,6 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 6,4%-ǵa kóp. Jyl qorytyndysynda bul kórsetkish 4 mln sharshy metrge artty.
Tabystyń turaqty draıveri
Búginde shaǵyn jáne orta bıznes bas qala ekonomıkasynyń negizgi draıverine aınalyp, elorda ekonomıkasynyń 72,1%-yn qurady. Jalpy, qalada 247 myńnan astam bıznes sýbektisi bar.
«Bas qaladaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha oń dınamıka baıqalady. Qala ekonomıkasy jyl saıyn ósip jatyr. Bıyl jalpy óńirlik ónim sektorynyń úlesi 13,9%-dan 15,7%-ǵa deıin ósti. Bul ónerkásip jáne qurylys salalarynyń belsendi damýynyń arqasynda boldy. Negizgi draıver shaǵyn jáne orta bıznes, ıaǵnı elorda ekonomıkasynyń 72,1%-yn quraıdy. Bul respýblıka boıynsha eń joǵary kórsetkish», dedi Astana ákimi Jeńis Qasymbek.
Qoǵamdyq kólik kóbeıip keledi
Astananyń qoǵamdyq kólik parki 45%-ǵa jańarǵan. Bul jańa avtobýstardyń arqasynda múmkin boldy. Keıingi eki jylda jelige 700-den astam avtobýs shyǵypty.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen keshendi kólik júıesin damytý strategııasy ázirlenip, bekitildi. Baǵdarlamanyń mindetteriniń biri – qarbalas ýaqytta qozǵalys jyldamdyǵyn arttyrý, jaılylyq pen qoljetimdilikti jaqsartý arqyly qoǵamdyq kólikti paıdalaný úlesin arttyrý. Bıyl jalpy uzyndyǵy 60 km bolatyn 50 kóshege ortasha jóndeý júrgizildi. Ál-Farabı dańǵylynan Táýelsizdik dańǵylyna deıingi kópirdiń qurylysy aıaqtaldy, bul Máńgilik el dańǵylyndaǵy kólik aǵynynyń azaıýyna áser etti. Sol sııaqty oń jáne sol jaǵalaýlar arasyndaǵy qozǵalys jyldamdyǵyna septigin tıgizdi. Oǵan qosa, jyl saıyn qalaǵa jańa avtobýstar jetkizip, qoǵamdyq kólik parkin jaqsartyp jatyrmyz», dedi ákim.
Mysaly, bıyl jelige 300-den astam avtobýs shyqty. Eki jyl ishinde avtobýs parki 706 jańa avtobýspen tolyqty. Osylaısha, qalanyń avtoparki 45%-ǵa jańartyldy. Aldaǵy jyly qoǵamdyq kólik parkin taǵy 300 kólikpen jańartý josparlanyp otyr eken.
Sý, jylý jáne sý burý jumysynyń barysy qalaı?
Brıfıngte Astana ákimi negizgi tirshilikti qamtamasyz etý nysandarynyń qurylysy týraly da aıtty. Astana ákimdigi ınfraqurylymdyq nysandardy salý jumysy júıeli júrip jatqan kórinedi. Ol nysandar elordany úzdiksiz jylýmen, sýmen jabdyqtaýmen, sý burýmen, t.b. qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
«Keıingi 2 jylda Astana jylytý maýsymyn alǵash ret jylý profısıtimen ótkizip jatyr. 2023 jyly «Turan» jáne «Ońtústik-Shyǵys» jańa gaz jylý stansalarynyń iske qosylýynyń arqasynda JEO-3 birinshi kezeginiń jylý qýaty 30%-ǵa ulǵaıdy. Bul qalanyń qajetin tolyǵymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Mysaly, qazirgi ýaqytta aýanyń ortasha temperatýrasy -10 nemese -15 gradýs bolǵan kezde jylý generasııasynyń profısıti saǵatyna 1200 Gkal quraıdy. Budan basqa, «Telman» gaz jylý stansasynyń qurylysy júrip jatyr, kelesi jyly «Ońtústik-Batys» MTQ qurylysyn bastaımyz, bul qalany 2035 jylǵa deıin jetkilikti jylýmen qamtamasyz etedi», dedi J.Qasymbek.
Munymen qosa, Astana ákimdigi byltyr úshinshi sorǵy-súzgi stansasynyń (SSS-3) qurylysyn aıaqtap, paıdalanýǵa berdi. Ol qalaǵa táýligine 100 myń tekshe metrden astam sý jiberýge múmkindik jasady. Oǵan qosa, Astana sý qoımasynan ekinshi sý qubyrynyń qurylysy aıaqtaldy. Kelesi jyly Nura jerasty sýlary ken ornynan sý qubyryn salýǵa, sondaı-aq Telman sorǵy stansasyn keńeıtý isine kirisý josparlanyp otyr.
Uzaqmerzimdi sharalar aıasynda Sátbaev atyndaǵy arnadan jańa sý qubyryn tartý oılastyrylýda. Osy jobalar iske assa, 2035 jylǵa deıin qalany turaqty sýmen qamtamasyz etedi. Al sý burý máselesin sheshý úshin keler jyly ónimdiligi táýligine 188 myń tekshe metr KOS-2 qurylysyn bastaý josparlandy. Sonymen qatar senimdi sý burý isin qamtamasyz etý maqsatynda eki turǵyn alabynda jáne Indýstrııalyq park aýdanynda jalpy qosymsha qýaty táýligine shamamen 85 myń tekshe metr bolatyn úsh jergilikti tazartý qurylysynyń jobasy ázirlenip jatyr.
Abattanǵan aýlalar men qoǵamdyq oryndar
Astanada 170 aýla men qoǵamdyq keńistik abattandyryldy. Bul jumys qalanyń barlyq aýdanynda júrgizildi. Abattandyrý kezinde kógaldandyrýǵa erekshe nazar aýdarylady. Bıyl qalada «jasyl beldeý» aýmaǵynda 1 mln-ǵa jýyq jasyl jelek otyrǵyzyldy. Qalany kógaldandyrý jarǵysy qabyldandy. Endi birde-bir qurylys salýshy salǵanyn nysanyn dendrojosparsyz jáne onyń aınalasyndaǵy jasyl keńistikterge kútim jasaýdy úsh jyldyq mindettemesiz tapsyra almaıdy.
«Bıyl abattandyrý boıynsha aýqymdy jumys júrgizildi. Mysaly, Táýelsizdik saraıynyń aldyndaǵy «Qazaq eli» alańynda jalpy aýdany 13 ga aýmaqta keshendi abattandyrý jumysy jasaldy. Júrgenov kóshesinde jasyl býlvar ashyldy. Sondaı-aq Almaty aýdanynda Aqbulaq ózeniniń jaǵalaýy abattandyryldy. О́tken jyly Sh.Qudaıberdiuly dańǵylynan Abylaıhan dańǵylyna deıin kórkeıtildi. Bıyl Abylaıhan dańǵylynan Amman kóshesine deıin jalǵasty. «Jastar» saıabaǵy aıtarlyqtaı ózgerdi. Munda mynandaı ózgerister boldy: sorǵy joly, konkı parki, jańa oıyn alańy salyndy. Bularmen birge, saıabaq aýmaǵynda «Sana» zamanaýı sport kesheni jumys isteıdi. Onda belsendi ómir salty úshin barlyq qajetti jaǵdaı jasalǵan», dedi elorda ákimi.
Bıyl qalanyń vokzal mańy men oǵan irgeles Birjan sal jáne Gete kósheleri kórkeıip, abattandy. Vokzal mańyndaǵy kóshelerdiń jalpy uzyndyǵy 1,5 km qurady. Qalanyń tarıhı kóshelerin qaıta jańartý jobasy aıasynda jalpy abattandyrý alańy 17 myń sharshy metrden asty. Sondaı-aq Ulytaý alleıasy, Máńgilik el dańǵyly, Táýelsizdik, Turan dańǵyldary, Myńjyldyq alleıasynyń bóligi, Kerýen jáne Han-shatyr OSO janyndaǵy gúlzarlar, Agroqalashyq eldi mekeni, Jeńis dańǵyly, Jaǵalaý shaǵyn aýdany, Ýálıhanov kóshesi, t.b. qoǵamdyq oryndar abattanyp, kógaldandyryldy.
Mektep salý jóninen rekordtyq kórsetkish
Osy jyly elordada 18 mektep esigin ashty. Olardyń bir bóligi – «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda boı kóterdi. Jalpy, osy ulttyq joba sheńberinde 2024–2025 jyldar aralyǵynda jańa formatta 24 bilim oshaǵynyń qabyrǵasy qalanady. Sóıtip, eki aýysymda oqıtyn 90 myńǵa jýyq oqýshy orny paıda bolady. Jyl sońyna deıin taǵy birneshe mektep ashý josparda bar. Al aldaǵy jyly taǵy 20-dan astam mektep el ıgiligine beriledi.
«Qala turǵyndarynyń sany ósip, áleýmettik nysandarǵa qajettilik artyp jatyr. Oqý oryndary qalanyń barlyq aýdanynda, sonyń ishinde turǵyn alaptarynda da salyndy. Mysaly, taıaýda Úrker turǵyn alabynda jańa úlgidegi mektep ashyldy. Oqý orny eki aýysymdyq 4 myń oqýshy ornyna eseptelgen. Qazirgi ýaqytta №69 mektep-lıseıinde balalar úsh aýysymda oqıdy. Osylaısha, jańa mektep tolyp ketý máselesin sheshedi. Balalar jańa mektepte úshinshi toqsannan bastap oqıdy», dedi qala basshysy.
Úlesker máselesiniń hali neshik?
Endi Astana ákimdigi qurylys kompanııalarynyń jaýapkershiligin arttyrý maqsatynda úlesker problemasyn sheshýge bıýdjetten qarjy bólýdi toqtatady. Brıfıngte osy jóninde aıtqan Jeńis Qasymbek, kelesi jyly «Elorda qurylys» kompanııasynyń taratylatynyn málimdedi.
«Siz avtoortalyqtan kólik satyp alyp, ol sapasyz bolsa, máseleni ákimdik sheshpeıdi ǵoı. Bul da sondaı másele. Biraq biz úleskerdiń jaǵdaıyn túsinip otyrmyz. 16 myń otbasy problemaǵa tap boldy. Oǵan bıýdjetten kóp qarjy jumsaldy. Ol qaıtarylmaıtyn qarajat. Qurylys kompanııasy joq, onyń ıesi sottaldy. Ol úleskerdiń qosymsha aqy tóleýge múmkindigi joq. Sondyqtan aldyn ala aıtyp otyrmyn, kelesi jyldan bastap «Elorda qurylys» kompanııasy taratylady», dedi J.Qasymbek.
Onyń aıtýynsha, qurylys kompanııasy kelesi jyly bitpegen jumysty aıaǵyna deıin jetkizedi. «Biz túsinemiz, osymen úlesker problemasy bitpeıdi, báribir bireý aldanady. Qurylys kompanııalary da naryq talabyna shydamaı tarap ketedi, odan bólek alaıaqtar da bar. Olarmen jeke jumys isteıtin bolamyz, biraq bıýdjetten qarajat qarastyrylmaıdy», dep túsindirdi qala ákimi.