Zań men tártip qaǵıdaty berik ornyqqan qoǵam qurý eń aldymen jeń ushynan jalǵasqan sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresten bastalsa kerek. Bul turǵyda elimizde qoǵam jegiqurtynyń jolyn kesýge baǵyttalǵan sharalar qabyldanyp jatyr.
El ishinde laýazymdy tulǵalardyń kóptep-kólemdep paramen ustalyp jatýy kózdegen maqsatqa jetý úshin aldymyzda áli talaı soqtyqpaly-soqpaqty jol kútip turǵanyn ańǵartady. Osy oraıda zań men tártip qaǵıdatyn ornyqtyrý maqsatynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi paraqorlyqqa qarsy kúres jolynda júıeli jumys júrgizip jatyr.
Agenttiktiń málimetinshe, Qostanaı qalasy №2 sotynyń úkimimen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspeksııa komıtetiniń tóraǵasy D.Ábdikárimov aldaǵy 3,5 jyl ómirin qaýipsizdigi ortasha túzeý mekemesinde ótkizetin boldy. Bul – ótken aptada bolǵan jaǵdaı. Atalǵan azamat jeke kompanııanyń basshysy S.Ospanovtan shegirtkege qarsy pestısıdterdi jetkizý jónindegi qyzmetterdi memlekettik satyp alý shartyn jasaǵany úshin 4,4 mln teńge somasynda para alǵany úshin kináli dep tanylǵan. Sot S.Ospanovqa da 3 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndap otyr. Sonymen qatar eki azamatqa memlekettik qyzmette jáne kvazımemlekettik sektor sýbektilerinde qyzmet atqarýǵa ómir boıyna tyıym salynady. Úkim áli zańdy kúshine engen joq.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi taratqan málimetke qaraǵanda, ótken aptada Shymkent qalalyq Qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq sotynyń sýdıasyna qatysty tergeý aıaqtalǵan. О́zge azamattar jemqorlyq syndy quqyq buzýshylyqtarǵa barsa, oǵan tańǵalmaıtyn jaǵdaıǵa jetkenimiz ras. Al ózi qylmysqa qarsy kúresetin mekemede jumys istep júrgen laýazymdy tulǵalardyń zańǵa qaıshy áreketke barýy jemqorlyq indetiniń tym tamyr jaıyp ketkenin ańǵartady. Atalǵan sýdıamen qatar, basqa da birqatar adamǵa qatysty tergeý máresine jetti. Olar alaıaqtyq jasady jáne úkim shyǵarǵan kezde jazasyn jeńildetý úshin sottalýshynyń jubaıyn 110 mln teńge mólsherinde para berýge ıtermeledi dep aıyptalyp otyr. Bas prokýratýra 5 jeltoqsanda qylmystyq isti sotqa joldady. Qylmystyq-prosestik kodekstiń 201-babyna sáıkes, budan ózge aqparat ázirge jarııa etýge jatpaıdy.
Jalpy, quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń qylmysqa barýy tek bul oqıǵamen shektelmeıdi. О́tken aptada Mańǵystaý oblysy Aqtaý qalalyq sotynyń tóraǵasy men jeke sot oryndaýshysyna qatysty da tergeý aıaqtalǵanyn Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi málim etti. Qolda bar derekterge qaraǵanda, olar alaıaqtyq jasady jáne sottalýshyny úkim shyǵarǵan kezde jazasyn jeńildetý úshin 20 mln teńge kóleminde para berýge ıtermeledi dep aıyptalyp otyr. Bul isti de Bas prokýratýra 5 jeltoqsanda sotqa joldaǵan.
Shymkenttegi sýdıanyń isine óte uqsas qylmys. Al mundaı quqyqqa qaıshy áreketter tek Shymkent pen Mańǵystaýda ǵana jasalyp jatyr degenge senemiz be? Antıkor bul baǵytta áli de bolsa keńinen tekserý jumystaryn qolǵa alsa ıgi.
Memleket basshysy alǵa qoıǵan negizgi mindettiń biri – halyqtyń áleýmettik osal toptaryna qoldaý bildirý. Bul jumys arnaıy memlekettik mekemelerge júktelgen. О́kinishtisi, múgedektigi bar adamdardyń ómirin jeńildetý úshin eńbektenip jatqan memlekettik qyzmetkerlerdiń arasynda da jemqorlyq qylmystary jasalyp jatqanyn kórgende jaǵańdy ustaısyń.
Naqtyraq aıtsaq, ótken aptada Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Shymkent qalasy boıynsha departamenti Memlekettik eńbek ınspeksııasy komıtetiniń qalalyq departamenti bólim basshysynyń mindetin atqarýshyǵa qatysty sotqa deıingi tergep-tekserýdi aıaqtady. Ol múmkindigi shekteýli balalardyń ata-analarynan múgedektik toptaryn belgileý úshin jalpy somasy 850 myń teńge para aldy dep aıyptalyp otyr. Para retinde berilgen aqsha qalalyq emhanalardyń birinde jumys isteıtin medbıke arqyly alynǵan. Qazir qala prokýratýrasy aıyptalýshylardy sotqa berdi.
Taǵy bir oqıǵada, Bas prokýratýra taratqan málimetke qaraǵanda, Shymkent qalasy Ál-Farabı aýdanynyń prokýratýrasy mektepke deıingi uıymdarda balalardyń tirkelgeni týraly jalǵan málimetterdiń engizilgenin anyqtaǵan. Tekserý barysynda memleket bıýdjetinen bólingen 8 mln teńgeden asa qarajatty zańsyz paıdalaný faktileri anyqtalyp otyr. Mysaly, qaıbir jekemenshik mekeme Bilim basqarmasyna balabaqshaǵa barmaǵan balalardyń bilim alyp jatqany týraly jalǵan málimetter usynyp, memleket qarajatyn óz betinshe paıdalanǵan. Shymkent qalasynyń qylmystyq ister boıynsha aýdanaralyq sotynyń úkimimen balabaqsha quryltaıshylary alaıaqtyq jasaǵany úshin ártúrli jazalarǵa tartylyp, memleketke keltirilgen zalaldy tolyǵymen qaıtardy. Bul baǵytta jumystar jalǵasyp jatyr.
Jalpy, bul jaıttardyń bárin tizbelep aıtyp otyrǵandaǵy maqsat – kez kelgen adam jasalǵan qylmys erte me, kesh pe ashylatynyn, eshkim de jazasyz qalmaıtynyn, ýaqyty kelgende zańnan attaǵan jannyń bári sazaıyn tartatynyn bilýi kerek. Joǵaryda jemqorlardy quryqtaý úshin quqyq qorǵaý organdary tarapynan túrli shara qabyldanyp jatqanyn aıttyq. Sondaı-aq memlekettik organdardyń bıýdjetti ıgerýi kezinde sybaılas jemqorlyqqa jol berilmeýi úshin de bir aıryqsha ádis qolǵa alynǵan. Bul – «aqshany boıaý» dep atalatyn joba.
«Sıfrlyq teńge» platformasynda iske asyrylatyn bul tetik qarajatty jumsaý kezinde ashyqtyqty qamtamasyz etýdiń jáne jemqorlyq táýekelderin azaıtýdyń mańyzdy quraly dep baǵalanyp otyr. Munda bıýdjettik aqshany bólýden bastap tolyq ıgerýge deıingi barlyq kezeńde paıdalanylýyn baqylaýǵa múmkindik bar. Naqtyraq aıtar bolsaq, árbir teńgege biregeı sıfrlyq belgi beriledi. Bul ony orta joldan jymqyrýǵa tosqaýyl bolady jáne bıýdjet qarajatyn maqsatty jolǵa paıdalanýǵa yqpal etedi.
О́tken aptada Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi uıymdastyrǵan vedomstvoaralyq keńeste Parlament depýtattary, Ulttyq bank, Qarjy, Kólik, О́nerkásip jáne qurylys, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikteriniń, sondaı-aq múddeli memlekettik organdar men uıymdardyń ókilderi atalǵan jobany talqylady. Qazirgi tańda ony iske asyrý aýyl sharýashylyǵy, avtokólik jáne temirjol qurylysy sııaqty strategııalyq mańyzdy sektorlarda bastalǵan.
Atap aıtqanda, Aqmola oblysynda «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda aýyl sharýashylyǵy maldaryn satyp alýǵa mıkronesıe berý jáne tehnıka shyǵyndaryn sýbsıdııalaýda, sondaı-aq Atyraý oblysynda quny 2,1 mlrd teńge bolatyn «Muqyr – Qulsary» avtojol ýchaskesi men Qaraǵandy oblysynda 160 mlrd teńgege baǵalanǵan «Dostyq – Moıynty» temirjol ýchaskesi qurylysynda bul tetik synaqtan ótip jatyr.
Vedomstvoaralyq keńeske qatysýshylar jobanyń tabysty júzege asýy úshin memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerimen tolyqqandy biriktirilýi qajet ekenin atap ótti. Bul bıýdjet qarajatynyń naqty paıdalanylýyn baqylaýdy edáýir arttyrýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar «aqshany boıaý» tetigin qoldanýdyń nátıjeleri jáne ony odan ári jetildirý keleshegi keńinen talqylandy.