Halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý – árqashan nazarda

Elimiz birneshe bedeldi halyqaralyq uıymǵa laıyq­ty deńgeıde tóraǵalyq etti. Nátı­jesinde, halyqaralyq sarapshylar Qazaqstanǵa «óńirde adaldyq pen kelissóz júrgizýshi» degen baǵa berdi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń resmı issaparlary da úlken ról atqarǵanyn aıta ketý kerek. Mundaı is-sharalar men issa­par­lar el múddesine qyzmet etip, memleketimizdiń damýyna, halqymyzdyń ál-aýqaty artýy­­na zor septigin tıgizeri anyq.

Osy jyly eldiń saıası júıe­siniń jalpy sıpatyn óz­gertý jalǵasyn tapty. Prezı­denttiń «barlyq mańyzdy saıa­sı sheshimder tek halyqpen birlesip qabyldanady» degen ustanymy taǵy bir márte is júzine asty. Muny jańa saıası mádenıet qalyptastyrý jolynda jasalǵan eleýli qadam der edim.

Referendým nátıjesi men eldiń energetıkalyq táýel­sizdigi jolyndaǵy halyq­tyń tarıhı sheshimi – ulty­myzdyń uıysýy men qoǵam belsendiliginiń jar­qyn úlgisi boldy. Son­daı-aq bıyl Mem­leket basshy­­sy­nyń qa­tysýy­men alǵash ret máslı­hat­tardyń respýb­lıka­lyq forýmy ótti. Jıyn mańyzdy mem­lekettik sheshim­der qabyl­daýǵa búkil Qazaqstan qoǵamyn jumyldyrýdyń taǵy bir tıimdi tetigine aınaldy.

Aýqymdy is-shara saıası partııalardan, bir mandatty okrýgterden saılanǵan máslıhat depýtattaryn, sondaı-aq Úkimet múshelerin alǵash ret bir alańda toǵystyrdy. Ony ortalyqtan óńirlerge deıingi bıliktiń barlyq tarmaǵy arasyndaǵy jalpyhalyqtyq dıalogtiń jańa formaty dep ataýǵa bolady.

2024 jyl Parlament Máji­lisi úshin de nátıjeli boldy. Jyl basynan beri biz Memleket basshysynyń Joldaýlarynda, Saılaýaldy baǵdarlamasyn­da, Ulttyq quryltaıda beril­gen tapsyrmalaryn oryndaý úshin birqatar mańyzdy zań qabyldadyq. Áleýmettik ádildik ornatýǵa baǵyttalǵan konstıtýsııalyq normalar bıyl tolyq iske asyryla bas­tady. Qabyldaǵan zańdardyń nátıjesin qazirdiń ózinde kórip otyrmyz. «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasy men qol­dy bolǵan kapıtaldy qaı­tarý týraly zań – osyǵan aıqyn dálel.

Jyl basynan beri bala­lardyń jınaqtaýshy shot­taryna alǵashqy kiris túsip, zańsyz shyǵarylǵan aktıvterge elde áleýmettik nysandar salyna bastady. Sony­men qatar Prezıdenttiń «Kele­shek» biryńǵaı erikti jınaqtaý júıesin engizý týraly bastamasy da – azamattarymyz úshin úlken kómek. Sondaı-aq jastardyń shetelde bilim alýyna qoljetimdiligin keńeıtetin normalar bekitildi. Endi halyqaralyq olımpıadalar men ǵylymı konkýrstardyń jeńimpazdary «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha oqýǵa múmkindik alady.

Biz qoǵamnyń dertine aınal­ǵan túıtkildi máselelerdi sheshý úshin birqatar zań qabyldadyq. Qazirgi tańda oıyn bıznesi týraly zańnyń, sol sııaqty veıpke tyıym salý týraly normanyń iske asyrylýy­na kýá bolyp jatyrmyz. Buǵan qosa esirtkige qatysty qyl­mys­tar úshin jazalaýdyń sara­lanǵan tásili jónindegi Prezı­denttiń tikeleı tapsyrmasyn zańnamalyq deńgeıde oryndadyq. Zań arqyly esirtki óndirý men taratý arasyndaǵy jaýapkershiliktiń arajigin ajyrattyq. Esirtki óndirýdi eń aýyr qylmystarǵa teńestirip, ol úshin jaýapkershilikti meı­linshe kúsheıttik. Osy­laısha, esirtki tutyný sııaqty beleń alǵan dertke depýtattar tarapynan taǵy bir tosqaýyl qoıyldy.

Halyqaralyq qoǵamdastyq otbasyndaǵy jáne turmys­taǵy zorlyq-zombylyq týraly zańǵa joǵary baǵa berdi. Bul zańdy Birikken Ulttar Uıymy «genderlik zorlyq-zombylyqty joıý jolynda jasalǵan qadam» dep atap, Astanaǵa alǵysyn bildirdi.

Kredıt berýdegi qaýip-qaterdi barynsha azaıtý týraly zańdy bólek atap ótkim keledi. Ol qoǵamda beleń alǵan shamadan tys nesıe alýdy azaıtýǵa zor septigin tıgizedi. Qazirdiń ózinde sarapshylar elimizde problemalyq kredıtter birshama azaıǵanyn aıtyp ja­tyr. Bul – Májilistegi bar­lyq fra­ksııa men bir mandatty okrý­gten saılanǵan depý­tat­­­tar­dyń ortaq eńbeginiń nátıjesi.

Sessııa barysynda jańa ekonomıkalyq saıasattyń zańnamalyq negizin qalaý ju­mysyn jalǵastyrdyq. Jańa Bıýdjet kodeksin qabyldadyq. Sol arqyly bıýdjet qara­jatyna degen kózqarasty túbegeıli ózgertip jatyrmyz. Bıýdjet zańnamasynyń negizgi qaǵıdaty – qarajatty utymdy, únemdi ıgerý jáne naqty qajettilikke baǵyt­taý. Depýtattardyń usynysy boıynsha memlekettik sek­tor qarajaty endi tolyǵy­men Parlament baqylaýynda bolady. Kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń taza kiris somasynyń keminde 70 paıyzy bıýdjetke dıvıdend tóleýge baǵyttalady. «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory­na tıesili kompanııalar dı­vıdendiniń keminde 50 pa­ıyzy bıýdjetke túsedi. Bıýd­jet kodeksi arqyly biz aımaq­tarǵa kóbirek derbestik berip otyrmyz. Birqatar túsim­derdi respýblıkalyq deńgeı­den jergilikti deńgeıge berý jónindegi sharalar da kózdelgen.

Oǵan qosa aýdan ákimderiniń ókilettigin keńeıtý úshin sha­ǵyn jáne orta bıznesten alynatyn korporatıvtik tabys salyǵy men jeke tabys salyǵy oblystyq deńgeıden aýdandyq deńgeıge beriledi. Munyń bári keleshekte jergilikti jerlerde resýrstardy tıimdi ıgerýge yqpal etedi.

Jalpy, sessııa bastalǵaly palatanyń qaraýynda 106 zań jobasy boldy. Onyń ishinde, 37 zańdy qabyldadyq. 19-yna Prezıdent qol qoıdy. Depý­tattar tarapynan bıyl eleýli jumys atqaryldy. Keler jyly da osy qarqyndy saq­taýy­­­myz qajet. Eń bastysy, halqy­myz­dyń ál-aýqatyn arttyrý jáne Memleket basshysynyń tapsyr­malarynyń oryndalýy árdaıym basty nazarda bolýǵa tıis.

Jýyrda biz óńirlerge issaparǵa shyǵamyz. Basty maqsat – jergilikti jer­lerdegi saı­laýshylarǵa qabyl­danǵan zańdardyń mán-ma­ńyzyn, istelip jatqan jumys­tardyń jaı-japsaryn jetkizý. Sony­men qatar olardyń óńir­lerde qalaı júzege asyrylyp jatqanyna kóz jetkizip qaıtýymyz kerek. Alys aýyl­darǵa, eńbek ujymdaryna baryp, eldi tolǵandyryp júr­gen problemalardy bilip, ádettegideı olardy Úkimet nazaryna jetkizýge tıispiz.

Erlan QOShANOV,

Májilis tóraǵasy