56 jyl sport salasynda qyzmet atqarǵan azamat retinde meni oılandyratyn máseleniń biri – jaýynger daıyndyǵy. Astana qalasynan áskerge shaqyrylǵan 10 azamattyń 5-eýi jaramsyz, bul kórsetkish Shymkentte – 7, Almatyda – 9. Málimetterdi Astana qalalyq áskerı komıssarıaty, Shymkent qalasynan maıor Omar Aıtqazın, Almatydan áskerge shaqyrý komıssııasynyń tóraǵasy Bahadyr Narymbetov jarııalaǵan derekterge súıenip aıtyp otyrmyn.
Ǵylym doktory S.I.Gýskov eseıgen shaqtaǵy aýrýlardyń 40%-y 5-7 jastan jabysatynyn aıtady. Buǵan ne sebep? Astana qalasynda 546 balabaqsha bar, sonyń 100-i memlekettik, 443-i jekemenshik, 3-eýi vedomstvolyq. Erterekte balabaqshalardyń qorshalǵan úlken alańy bolatyn, kishkentaı shańǵylaryn, shanalaryn alyp shyǵyp, alańda tárbıeshilerdiń baqylaýymen tańǵy, túski astan keıin oınaıtyn. Qazirgi jekemenshik balabaqshalardyń kóbinde balalar oınaıtyn oram joq.
Aıtalyq, Astanadaǵy «Týrıst» qonaqúıiniń mańynda 2 balabaqsha ornalasqan. Aqan seri kóshesindegi balabaqshada kólemi 4h15 m ǵana balalar alańshyǵy bar. Sanıtarlyq talap boıynsha ár balaǵa 4 sharshy metr kóleminde oınaıtyn jer bolýy kerek. Ǵalymdardyń aıtýynsha, bala bir táýlikte keminde 3 saǵat dalada taza aýada júrýi tıis, olaı bolmasa túngi uıqysy buzylyp, sergek oıanbaıdy. Kezinde, qaıtse de balabaqsha máselesin sheshemiz dep osyndaı olqylyqtarǵa kóz jumyp, sertıfıkattardy úlestirgen tıisti oryndar óskeleń urpaqtyń densaýlyǵyn oılamaǵandyǵy osyǵan ákep soqtyryp otyr. Statıstıka boıynsha 2021 jyly 2723, 2022 jyly 1760 bir jasqa tolmaǵan sábılerden aıyryldyq.
Dárigerler ómirge keletin ár perzenttiń kúsh-qýaty anasynyń densaýlyǵymen tyǵyz baılanysty ekenin aıtýdaı-aq aıtyp keledi. Osyǵan qanshalyqty mán berip otyrmyz?
Qazirgi ata-analar dalaǵa shyqsa balalarynyń qyńqylynan qutylý úshin dúkennen neshe túrli densaýlyqqa paıdasyz, tipti zııanyn tıgizetin taǵamdy alyp berip qutylady. Sonyń saldarynan úıdegi tamaqty ishýden qalady, asqazany buzylady, kúsh-qýaty damymaıdy, bulshyq etteri qalypty óspeıdi. Ásirese sportpen aınalysyp júrgen jastarǵa eti men sorpasy bar tamaq qajet. Balany jaqsy kórý degendi aıtqanyn oryndaý emes, paıdaly astyń qasıetin, zııandy tamaqtyń zardabyn sanasyna sińirý dep uǵyný kerek.
Endi mektepke keleıik. Mektepti bitirgen ár bozbala – bolashaq jaýynger. Mektepte 11 jyl boıy kúsh-qýatyn damytyp, Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge daıyn bolýy mindetti. Áskerge barǵan jas jaýynger 3 shaqyrym kross júgirip, beltemirde tartylyp, kedergilerden sekirip óte almasa, ol qandaı sarbaz?
Astana qalasy mektepteriniń shamamen on shaqtysynda ǵana shańǵy bar deıdi mektep ustazdary. Sonda qalǵandary shańǵy sabaǵyn qalaı ótkizedi? Bul olqylyq shańǵydan álem chempıony, Lıllehammer Olımpıadasynyń (1994) jeńimpazy, áıgili shańǵyshy Vladımır Smırnovtyń týǵan aımaǵynda oryn alyp otyr desek, sheteldikter nanbas. Mektepterdiń sport alańdarynda jeńil atletıkadan naıza, dısk laqtyryp jatqanyn kórmeppin. Qasymyzdaǵy mektepte uzyndyqqa sekiretin arnaıy oryn da joq. Voleıbol, fýtbol, basketbol oıyndaryn úıretýde eki adamǵa bir dop bolýy qajet. Sabaqtyń sapasy ketken soń oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵy da tómendeıdi.
Elimizdiń qaýqarly, qaltaly azamattary jappaı meıramhana salý, toılarda júldege mashına tigýdiń ornyna ózi bitirgen mektepke sport buıymdarymen jabdyqtalǵan sportzal, kompıýterlik bólmeler syıǵa tartýdy qolǵa alsa, shirkin. Sporttyq keshender salý, orta mektepterdi tolyq qajetti buıymdarmen jabdyqtaý, halyqqa serýendeıtin saıabaq, jattyǵýǵa arnalǵan jaıaý, velosıpedpen júıtkıtin, shańǵymen júgiretin soqpaq joldar salýǵa kelgende keıde qarajat jetpeı jatady.
Mekteptegi dene tárbıesin qalpyna keltirip, zamanymyzǵa saı sportzaly, basseıni, sporttyq alańy, qajetti sporttyq buıymdarmen jabdyqtalǵan ınfraqurylymy bolýy ázirge arman ǵana. Aǵylshyndar sııaqty eń qajetti úsh sabaq: aǵylshyn tarıhy, aǵylshyn tili, dene shynyqtyrýdy ulttyń qýaty dep alǵa qoımasaq, elimizdi qorǵaıtyn jaýynger urpaq tárbıeleı almaımyz. Kezinde 30 jastaǵy kanadalyqtardyń kúsh-qýatyn salystyrǵanda shved halqynyń 60 jastaǵysymen teń deńgeıde ekenin túsingen ǵalymdary máseleni sheshý joly tek mekteptegi dene tárbıe sabaǵyn jetisine 3 ret 90 mınýttan ótkizý qajet dep tapqan. Biz bolsaq tek qurtýdy kózdegen sııaqtymyz.
О́skeleń urpaqty órkenıetti qoǵamda bas bostandyǵyn, ar-namysyn qorǵaı alatyn, adamzat qundylyqtaryn baǵalaı biletin jany izgi, ımandy, kópshilik minez-qulyqty, isker, deni saý, oı eńbegi men dene eńbegine birdeı qabiletti azamat etip tárbıeleýdiń mán-mańyzy erekshe. Sol turǵyda dene tárbıesiniń bala tárbıesindegi atqarar áleýmettik yqpaly zor. Demek tárbıe salasyn qalyptasqan jaǵdaıǵa jańasha kózqaraspen qaraı otyryp, jan-jaqty damyta bergen jón.
Ersaıyn NARYMBAEV,
zeınetker
ASTANA