Aýyldaǵy aǵaıynnyń yrysyn eseleýdi maqsat tutqan «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń sapaly oryndalýyn Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda aıryqsha atap ótti. Bul áste tegin emes. Aýyldyń órkendeýi, eldiń damýyna serpin beretini belgili. Al baǵdarlama negizinde qolǵa alynǵan «Taýarlyq nesıe» jobasy qarapaıym adamdardyń kásip bastaýyna jol ashty.
Bir jylda elimizde 75 mektep jabylypty. Bul 75 aýyldyń taǵdyry qyl ústinde degendi bildiredi. «Taýarlyq nesıe» osyndaı «derttiń» tamyryna balta shapsa ıgi. Premer-mınıstrdiń keńesshisi Eraly Toǵjanovtyń aıtýynsha, joba Aqtóbe oblysynda keńinen qoldanysqa ene bastady.
«Bir ǵana Aqtóbe oblysynda keıingi úsh jylda 17 myń adam aýyldan kóship ketken. Solardyń 10 paıyzy Almatyǵa, 10 paıyzy Astanaǵa, taǵy 10 paıyzy shetelderge qonys aýdardy desek, qalǵan 70 paıyzy qaıda barady? Árıne, aýdan, oblys ortalyǵyna kelip ornalasady. Onyń bárine jumys orny kerek. Baspanadan bastap barlyq ınfraqurylymdyq jaǵdaıdy jasap berý lázim. Bul aýqymdy sharýa úlken qarjyny qajet etedi. 17 myńnyń 1 myńyn ǵana úımen tolyq qamtamasyz etsek, shaǵyn bir aýdan paıda bolady. Al aýyldaǵy daıyn medısınalyq ambýlatorııa men mektep, balabaqsha taǵy basqa ınfraqurylymdyq nysandar qańyrap bos qalyp, aqyrynda qırap qulaıdy. Sóıtip, ol jerge jumsalǵan qyrýar qarajat ysyrap bolady», deıdi.
Aıtýynsha «Taýarlyq nesıe» jobasy osyndaı ahýaldy boldyrmaýdyń amaly retinde qolǵa alyndy.
«Aýyl amanaty» baǵdarlamasymen berilgen 2,5 paıyzdyq nesıe turǵyndardyń jappaı jumyspen qamtylýyna múmkindik týdyra almady. Sebebi jeńildetilgen nesıeni alý úshin de adamnyń qolynda birqatar tıisti qujat bolýy kerek. Aýyl halqynyń 90-95 paıyzy túrli nesıege baılanǵan. Sondyqtan turǵyndardyń 70-80 paıyzy baǵdarlamaǵa qatysa almaı qaldy. Osy jaǵdaılar eskerilip, eshqandaı kepilsiz jáne paıyzsyz «Taýarlyq nesıe» jobasy engizildi», deıdi Eraly Toǵjanov.
Taýarlyq nesıe áýelde mal basymen berildi. Aýyldaǵy iri kásipker-fermerler jergilikti azamatpen ózara kelisip, oǵan 5 nemese 10 bas mal beredi. Kásipker kózsiz táýekelge urynbaýy úshin memlekettik kepil retinde kelisimshartqa sol aýyldyń ákimi úshinshi jaq bolyp qol qoıady. Bul oblys ákiminiń negizdemesi úshin qajet. Tabıǵı apat týyndasa kásipker shyǵynyn memleket qaıtarady.
«Taýarlyq nesıege qol jetkizgen adam oblys pen aýdan ákimin aldaýy, áıtpese olardan uıalmaýy múmkin. Biraq bir aýylda turatyn ákimnen eshteńeni jasyra almaıdy. Aýyl adamdary bir-birin jaqsy biledi. Quda-jekjat, naǵashy-jıen, kórshi-qolań degendeı ilik-shatysy taǵy bar. Sondyqtan bul qaıyrymdy nesıege kim laıyqty, kim bul jumysty ári qaraı jalǵastyrýǵa qabiletti ekenin aýyl ákimi men sondaǵy qoǵamdyq keńes músheleri anyqtaı alady», dedi Úkimet basshysynyń keńesshisi.
Kelisimshart 5 nemese 7 jylǵa jasalady. Oǵan qol qoıatyn shaqta oblys ákimdiginiń ókili de qatysyp, bolǵan jaıdyń bárin qujatpen rásimdeıdi. Maldy kimge berýin fermer men ákim ǵana emes, aýyldaǵy qoǵamdyq keńespen keńese otyryp sheshedi. Sóıtip, «Taýarlyq nesıege» berilgen mal báriniń jaýapkershiliginde, baqylaýynda bolady. Kelisim boıynsha túgel býaz mal jyldyń bastapqy úsh aıynda berilýi yqtımal. Onda 10 mal kóktem shyǵa 20 malǵa aınalady. Birinshi jyl – demalys, nesıe tólenbeıdi. Bir býaz iri qara mal orta eseppen 450 myń teńge tursa, bir sátte eshqandaı kepilsiz jáne paıyzsyz 4,5 mln teńge aqsha qoraǵa kirgen bolyp sanalady. Ony durys baǵyp-qaqsa, qara kúzde aqshaǵa shaqqandaǵy mal 7-8 mln teńgege jetpek. Kelesi jyldan nesıeni 3-4 bastan qaıtara bastaıdy. Qazirgi kúnde keıbir fermerler men alýshy tarap burynǵydan da tıimdi kelisimge kelip, nesıeni saýylǵan sútpen de qaıtaryp jatqan kórinedi.
«Joba sátti bastaldy. Eshqandaı keleńsizdik bolǵan joq. Bári rıza. Biz bul tájirıbeni eldiń basqa aımaqtaryna da taratyp jatyrmyz. Biraq muny depýtattar emes, memlekettik organdar men áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar jasaýy kerek», deıdi «Aýyl» partııasynyń tóraǵasy Serik Egizbaev.
Bir alańdatarlyǵy «Taýarlyq nesıege» áli kúnge turaqty ereje-tártip ornyqpaǵan. Bul týraly suraǵymyzǵa «Aýyl» partııasy Aqparattyq taldaý bóliminiń meńgerýshisi Qýanysh Jumanov jaýap berdi.
«Birinshiden, taýarlyq nesıege anyqtama berý qajet. Meniń oıymsha, elimizdiń qoldanystaǵy zańnamalarynda taýarlyq nesıe týraly uǵym joq. Máselen, Reseıdiń Azamattyq kodeksinde taýarlyq nesıe týraly – «taraptar bir-birine aıqyndalǵan zattardy berý mindetin kózdeıtin shart (taýarlyq nesıe sharty) jasasýy múmkin» delingen. Jalpaq tilmen aıtqanda, birinshi tarap ekinshi tarapqa belgili bir zatty belgilengen merzimge qoldanýǵa/paıdalanýǵa berip, belgilengen merzimde bekitilgen shartqa sáıkes sol zatty qosymsha qunymen qosa qaıtaryp alýyna bolady. Al bizdiń elde mundaı áreketter azamattyq-quqyqtyq shart arqyly retteledi», deıdi.
Memlekettik mańyzy zor jobanyń oryndalýy Premer-mınıstrdiń jiti qadaǵalaýynda. Jobany barlyq deńgeıdegi ákimder, jergilikti bılik ókilderi de asa jaýapkershilikpen qabyldap otyr.