О́lsheýli ómir, ólsheýsiz baılyq
Toıǵanyn bilmeıtin toǵyshar qus jemtigin tańdamaı jutady, saldarynan jemsaýynda qorytylmaǵan qaldyqtar jınalady, ony olar qusyp tastaıdy. Bul – tabıǵattyń zańy. Al toıymsyz jemqor jeke basynyń, otbasynyń tirshiligine qajettisinen artyq jutqandaryn qaıda jiberedi? Zań oryndary májbúrlep qustyrmasa, ishtegi artyq zat onyń bir jerinen, erte me, kesh pe, bári bir tesip shyǵady. Solaı degenmen de, túıeni túgimen jutyp otyrǵandardyń sany da, zııandy úlesi de azaıatyn emes, olarmen kúresý de ońaı bolmaı tur.
Bir qaraǵanda, jemqordyń kúni qurysyn degendeısiń. О́ıtkeni jegenim jelkemnen shyǵa ma dep qoryqqandyqtan, janyn qoıarǵa jer tappaı kúndiz kúlkiden, túnde uıqydan aıyrylady. Zańsyz jolmen tapqan aqshasyn qoldanystaǵy zańnamalar aıasynda ashyq ıgerýdiń jolyn izdep ábigerge túsedi. Osynyń saldarynan boıyn ýaıym, úreı bılep, densaýlyǵy nasharlaıdy, júıkesi syr berip, jany kúızeliske ushyraıdy. Onyń ústine, keshegi atam qazaq aıtyp ketken «Kóp asqanǵa – bir tosqan» támsilin de jemqor qaýymnyń qaperine almaı júrgeni ókinishti, árıne.
Desek te, ólsheýli ómirdiń ólsheýli baılyǵy bolǵany da durys: qoǵamnyń damý, keńeıý, kóbeıý, bıikteý zańdylyqtary budan kemip qalmaıdy.
«Tústik ómiriń bolsa, keshtik mal jına» degendi de ata-babalarymyz tekten-tek aıtpasa kerek. Al biraq baılyqtyń adaldyq pen ádildik qaǵıdalarymen anyqtalatyn ózara arasalmaǵyn, ıaǵnı qajetti ólshem deńgeıin zańmen belgileýdiń qısyny keletin sııaqty. Máselen, memlekettik basqarý júıesinde de kedeı men baıdyń ortasha ál-aýqatyn, eń tómengi ortasha jalaqy men eń joǵary ortasha jalaqyny salystyryp, adal eńbektiń ádil normalaryn belgileýdiń de retin keltirgen jón sekildi.
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini: jemqor qanshalyqty aılasyn asyryp, ózgeniń nesibesine qııanat jasaý arqyly ońaı oljaǵa kenelip, pendeshilikpen mansabyn da túgendep, baılyqtyń ólsheýsiz shegine jan-tánimen umtylsa da nátıjesi bireý ǵana – ómir onyń ólsheýli núktesin qoıady.
Siz qalaı oılaısyz, qurmetti oqyrman?
Mútalap ÁBSATTAROV,
memlekettik qyzmetker
ASTANA
Aýa raıymen eseptes, aǵaıyn!
Qys mezgili – jolaýshylar men joq izdeýshiler úshin asa qaýipti kezeń. Joq malyn izdeımin dep boranda adasqan, sınoptıkterdiń eskertýine qaramaı jolǵa shyǵyp ketip, ózi men jaqyndarynyń ómirin qaterge tikken qansha adam qutqarýshylardyń kómegimen aman-esen otbasylaryna oralsa, der kezindegi kómekke qoldary jetpeı, jazym bolyp jatatyndar da az emes.
Iá, qys mezgilinde kim-kimge de asa abaı bolý kerek-aq. О́kinishke qaraı, osyny eskermeıtin pendeler qaı jerde de jetip artylady. Bıylǵy jeltoqsan men qańtar ádette saryshunaq aıazy bet qaratpaıtyn soltústik jáne shyǵys óńirleriniń ózinde ázirshe «jýas minez» tanytyp tur. Biraq bul kóktem shyqqansha osyndaı aýa raıy saqtalady degendi bildirmese kerek. Sondyqtan bir shoqyp, eki qaraǵan artyq emes.
Esesine osydan shamaly ýaqyt buryn keń baıtaq elimizdiń batystaǵy bir-eki oblysyn qospaǵanda, qaı buryshynda da úlkendi-kishili joldar kólik túgili jaıaý adam júre almaıtyndaı kóktaıǵaq bolǵany belgili. Áleýmettik jeliden tipti eń ońtústiktegi Jetisaıdan – aqpan aıynda-aq dıqandar kóktemgi dala jumystaryna bel sheshe kirisetin óńirden – Shymkentke qaraı shyǵatyn joldyń kók muzǵa aınalǵanyn kórip, tańǵalǵanymyz da ras. Bul jaıt kim-kimge de saqtansań – saqtaımyn degen qaǵıdatty ustanýdy meńzeıdi.
«Saqtansań – saqtaımyn» demekshi, 3 qańtar kúngi Shýchınsk – Astana tasjolyndaǵy 100-ge jýyq kóliktiń qatysýymen tirkelgen jol-kólik oqıǵasy kópshiliktiń jaǵasyn ustatqany sózsiz. Mine, sol oqıǵa, ásirese, jeńil kólik ıelerine budan bylaı dál osyndaı jeńiltek qadamǵa barmańdar, bara qalǵan jaǵdaıda sońy nemen aıaqtalatynyn kórdińder ǵoı dep, eskertý jasap turǵandaı áser beredi.
Al bul arada joldyń ashylǵanyn kútken san júzdegen kólikti toptap-toptap jibermeı, kúnniń burqasyndatyp turǵanyna qaramastan, laq etkizip birden jibere salǵan tártip saqshylary men jyldamdyǵyn shekten shyǵara asyryp, surapyl jol-kólik oqıǵasyna sebepshi bolǵan jelókpe júrgizýshige kiná artsaq, eshkim de munyńyz jónsiz deı qoımas dep úmittenemiz.
Islam ELTOQOV,
jumysshy
Aqmola oblysy,
Býrabaı aýdany
Bolsaıshy kásipkerdiń bári osyndaı
Túlkibas aýdanynyń ortalyǵy – Turar Rysqulov aýylynda Nurjan Baımenov degen jeke kásipker turady. Jastaıynan kásipkerliktiń alýan túrimen aınalysqan ol qajet bolǵan jaǵdaıda jerlesterine járdemdese júrýdi de umytqan emes. Osydan biraz jyl buryn aýyldaǵy kómekke muqtaj, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan 60 otbasynyń úı-jaılaryna tabıǵı gaz kirgizip berip, olardyń sheksiz rızashylyǵyna bólengen edi. Al 2017 jyly T.Rysqulov eldi mekenindegi qyrat betkeıden oıpańǵa túsetin, ara qashyqtyǵy jetpis metrdeı bolatyn jerge adamdar shyǵyp, túsetin baspaldaq (tepkishek) jol salyp, kópshiliktiń alǵysyn alǵan bolatyn. Túsip-minýge yńǵaıly bolý úshin baspaldaqtyń eki jaǵynan ádemi jaqtaýshalar bekitilgenin de aıta ketken oryndy.
– Keńestik kezeńde salynǵan eski baspaldaq jol ábden tozǵandyqtan, júrginshilerge edáýir qıyndyq týǵyzatyn. Talaı adam qulap, jaraqat alyp ta jatatyn. Al mynaý bir ońdy is boldy, – deıdi N.Baımenovtiń synyptasy, bilikti dáriger-hırýrg Qýanysh Nurlybaev.
Nurjan Ábdinuruly ótken jyldyń sońynda taǵy bir ıgilikti is atqardy. О́ıtkeni sol tepkishekke deıingi jaıaý júrginshiler júretin tabanjoldyń sapasyzdyǵy kópten beri kóńiline qaıaý túsirip kelgen-tin. Sóıtip, aldymen uzyndyǵy 300 metrge jýyq tabanjoldyń mańaıyn túgel tazalatyp, sodan keıin kólik jaldap shaǵyl tas tósetti. Odan ári tabanjol ústine qurylys talaptaryna saı betonnan jabyndy tósetip, ony qys túspeı paıdalanýǵa berdi. Búginde N.Baımenov saldyrǵan sol jolmen ári-beri emin-erkin júrip júrgen aýyl turǵyndarynyń úlkeni de, kishisi de Nurjan jerlesterine dán rıza.
– Endi kún jylynyp, kóktem shyǵa baspaldaq joldyń eki jaǵyndaǵy qyrat betkeılerine sándik aǵashtardy, shyrsha kóshetterin otyrǵyzý oıymda bar, – deıdi alǵys arqalaǵan azamat. Biz aýylyn kórkeıtip qana qoımaı, jerlesterine jaqsy jaǵdaı jasaýǵa umtylyp júrgen azamattyń isine tek sáttilik tiledik.
Oryntaı KО́MEKOV,
Túrkistan oblysy,
Túlkibas aýdany