Medısına salasy: maqsat pen meje

Biliktilikti arttyrý jyly

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Joldaý­­dan keıin kóp uzamaı medı­sına­lyq kómektiń sapasyn jetildirýge serpin beretin birqatar jobany pysyqtady. Tipti keıbir aýqymdy tapsyrmalardy keıinge qaldyrmaı, birden bastaǵany qýantty. Qalaı degende de jumys josparynyń aýqymy keń. Onyń ishinde sıfrlandyrý, biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin engizý, «jalǵan jazbalardyń» jolyn kesý maqsatynda iske asa bastaǵan jumystar jemisin bere bastady.

Qazirde aýyl medısınasynyń sapasyn arttyrý, salalyq statıstıkanyń jaı-kúıi, medısınalyq kómekti satyp alýdyń jańa tásilderimen qosa, jalpy tájirıbe dárigerleriniń biliktiligin arttyrý syndy máseleler kún tártibinde ótkir tur. О́ıtkeni medısınalyq kómek sapasyn jaqsartýdyń birden-bir joly – bilikti dárigerler daıarlaý. Byltyr eldegi joǵary oqý oryndarynda 9 myńnan asa jalpy tájirıbe dárigeri oqyǵan. Bul dárigerlerdiń jalpy sanynyń 78%-yn quraıdy. Osynyń barlyǵyn elep-eskere kele Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova ýchaskelik dárigerlerdiń quzyretin odan ári kúsheıtip, óńirlerdi bilikti medısınalyq kadrlarmen qamtamasyz etý maqsatynda 2025 jyldy Jalpy tájirıbe dárigerleriniń biliktiligin arttyrý jyly dep jarııalady. Aıta keterligi, biliktilik arttyrý jónindegi tapsyrma tek medısına qyzmetkerlerine ǵana emes, joǵary oqý oryndary men kolledjdiń professor-oqytýshy quramyna da qatysy bar. Qysqasy, osy tapsyrma sheńberinde praktık dárigerler men jalpy tájirıbe meıirgerlerine qosymsha bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleý, bekitý mindeti tur. Medısınada atap ótýge turarlyq, aýqymdy ózgeristerdiń biri – osy.

Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»

Kadr tapshylyǵy baıqalady

Saladaǵy kadr tapshylyǵy keshe, búgin aıtylyp júrgen joq, burynnan bar. Buǵan jergilikti ákimdikter de aralasyp, maman tartýdyń qam-qareketin jasaýǵa kiriskeli qashan. Aýylǵa baratyn dárigerlerge qarastyrylǵan járdemaqy taǵy bar. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısına mamandarynyń tapshylyǵyn aldyn alýdyń birden-bir joly retinde medısınalyq JOO túlekterin bólý tetigin tıimdi úılestirýdi usynyp otyr. Sebebi búginde medısınalyq JOO túlekteriniń úshten birine jýyǵy bólingen uıymda jumys istemeıdi.

Jumysqa ornalasarda jeke medısınalyq uıymdardy du­rys kóredi. Budan ózge, mem­le­kettik bilim berý tapsyrysy sheńberinde kadr daıarlaý men jergilikti bıýdjet qara­jatynyń esebinen kadr daıarlaýdyń ara­synda úılesimdilik joq. Qala berdi ma­mandardyń jergilikti jerge jetýiniń mo­n­ıtorıngi álsiz júrgiziledi. Osy tur­ǵy­da Densaý­lyq saqtaý mınıstrligi alǵa bir­qatar mindet qoıyp otyr. Munyń ishinde mamandardy jergilikti jerlerde ustap qalý maq­satynda olardyń áleýmettik jaǵ­daıyna qaraılasyp, yntalandyrý sharalaryn tıimdi uıym­das­­tyrý mindeti bar. Osynyń bári dári­­ger­lerdi jiger­lendiretin is-sharalar.

Búginde anestezıolog-reanıma­to­logterge qajettilik – 306, aký­sher-gıne­ko­log­terge suranys – 253, hırýrgterge sura­nys – 210, oftalmologter – 112, neona­tologter – 87, otorınolarıngologter – 83, angıohırýrgter tapshylyǵy – 44 mamanǵa jetken. Dárigerlerge suranys Astana (702 dáriger), Almaty (497 dáriger), Shymkent (234 dáriger) sekildi iri qalalarda árkez joǵary. Aýyldyq eldi me­kender deń­ge­ıin­de medısına qyz­met­kerlerine suranys Aqmola obly­­­synda (116 dáriger) joǵary. Sol sekildi Túrkistan (135 dáriger), Batys Qazaqstan oblysynda (89 dáriger) tapshy­lyq baıqalady. Bıyl joǵaryda atalǵan kemshilikterdiń orny tolsa, mamandardy nysanaly daıar­laý­ǵa kóbirek kóńil bólinse dáriger tapshylyǵy birshama azaıady.

Shuǵyl shaqyrtýǵa sanavıasııa daıyn

О́tken jyly respýblıkalyq sanıtar­­lyq avıasııa qyzmeti 1874 márte kókke kóterilgen. So­nyń nátıjesinde, 4894 pa­sıent shuǵyl medısınalyq kómek alǵan. Beıindi mamandar 155 betpe-bet kon­sýl­tasııa ótkizip, 117 naýqasqa operasııa jasalǵan. Ulttyq shu­ǵyl medısı­na ortalyǵynyń ahýal­dyq orta­lyǵy qa­shyq­tan 4 836 medı­­sınalyq qyzmet kór­set­ken. Medı­sınalyq avıasııa jeli­si boıynsha oryndalǵan reısterdiń jalpy sanynyń 1302-si nemese 70%-ǵa jýyǵy óńir­lik deńgeıde oryndalǵan. Medı­sı­na­lyq avıa­sııa qyzmeti Abaı (189), Aqtóbe (167), Qyzylorda (160) oblys­­­­taryna kóp ushqan. Elordadan 420 márte Azamattyq avıasııanyń turaqty reısteri oryndalǵan. Toptyń quramyna anestezıolog-reanımatolog, neırohırýrg, akýsher-gınekolog, neonatolog, travmatolog, hırýrg sekildi beıin­di mamandar iriktelgen.

Statıstıkaǵa zer salsaq, sanı­tar­lyq avıasııanyń kómegine júginýdiń basty sebepteriniń biri – balalar patologııasy. San­a­vıasııa toby 1451 márte bala­lardyń saýlyǵy úshin, qanaınalym júıesiniń buzylýy sekildi kúrdeli dıagnozy bar 1167 adam úshin, onyń ishinde ınsýlt­pen aýyratyn 776 naýqastyń amandyǵy úshin kókke kóterilgen. Son­daı-aq jol-kólik oqıǵalaryna baıla­nys­ty 288 jaǵdaıdy qosa alǵanda, jara­qat­­tardyń, jazataıym oqıǵalar men ýlanýdyń saldarynan zardap shekken 638 adamǵa sanavıasııa dárigerleri shuǵyl kómek kórsetken. Akýsherlik praktıkada shuǵyl kómekke muqtaj 700-den astam áıel, aýyr patologııasy bar 488 jańa týǵan náreste medısınalyq avıasııanyń arqa­synda dárigerlerdiń kómegin alǵan. Antyna adal medısı­na­lyq avıasııa brıgadalary shal­ǵaıdaǵy eldi mekenderden kelgen naý­qastarǵa konsýltasııany qosa eseptegende, táýlik boıy medısınalyq kómek kórsetedi.

Aýyldaǵy aǵaıynǵa kómek

Shalǵaı aýdandarǵa jyljymaly medı­­­sınalyq keshender qarastyrylǵan. О́tken jyly jyljymaly medısına maman­­dary 3072 eldi mekende turatyn 1,3 mln adamdy medısınalyq kómekpen qam­tyǵan. Munda mamandar 656 myń dıagnostıkalyq zertteý, beıindi mamandar 1,3 mln konsýltasııa, 332,8 myń zert­hanalyq zertteý júrgizgen. Tek­serý men zerttep-qaraý barysynda túrli aýrýǵa shaldyqqan 95 myń pa­sıent anyq­ta­lypty. Onyń 78,3%-y – eresekter, 21,7%-y – balalar. Pro­fılaktıkalyq tekserý­diń qory­­tyndysymen aýyldyń 33,7 myń tur­ǵyny dınamıkalyq baqy­laý­ǵa alynǵan.

Byltyr «Salamatty Qazaq­stan» medı­­sına­lyq poıy­zy­­nyń mamandary shal­ǵaıdaǵy aýyl­dar men stansalardyń 60 myńǵa jýyq turǵynyn, onyń ishinde 14 myńnan astam balany tekserdi. Aýrýhana men dárigeri joq aýyldyq aýmaqtardyń tur­ǵyn­dary beıindi mamandardyń kon­sýl­tasııalaryn, zerthanalyq zertteý­lerdi qosa alǵanda, 165 myńnan astam bilik­ti medı­sı­na­lyq qyzmetterdi tegin aldy. Medısınalyq poıyzda 9 myńǵa jýyq stomatologııalyq qyzmet kór­se­tilip, 18 myńnan astam zerthanalyq taldaý óń­deldi, 8841 ÝDZ, 6787 EKG seans­tary ótkizilip, 4788 shaǵyn hırýrgııalyq ope­rasııa jasaldy. Medısınalyq po­ıyz­­ben Mańǵystaý, Atyraý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Aqmola, Pavlodar, Shyǵys Qa­zaq­stan, Abaı, Qaraǵandy, Uly­taý oblystarynyń 91 stan­sasy qamtyldy. Poıyzda medısınalyq kómekti terapevt, pedıatr, kardıolog, rentgenolog, hırýrg, travmatolog, otorınolarıngolog, nev­ropatolog, stomatolog, akýsher-gınekolog, ýrolog, oftalmolog, ýltradybystyq dıagnostıka dárigeri, psıholog syndy 14 arnaıy maman kórsetti. «Densaýlyq poıyzy» rentgen apparatymen, mammograf, EEG, sıgmoıdoskop, kalkoskoppen jabdyqtalǵan. Osylaısha, shalǵaı eldi mekenderge asyqqan medısınalyq po­­ıyz­dyń múmkindigi jyldan-jylǵa molaıyp keledi.

Jedel járdem jyldam jetedi

Byltyr jedel medısınalyq járdem qyzmeti el kóleminde 7 mıllıonnan astam shaqyrtýǵa barǵan. Sátti reanı­ma­sııalyq kómek aldyńǵy jylmen salys­tyr­ǵanda 7,1%-ǵa ósken. Qazir­de jedel medısınalyq kómek qyz­metin el kóleminde 20 derbes stansa, 98 qalalyq qosalqy stansa, 232 aýdan­dyq bólimshe usynady. Ob­lys­tyq, qala­lyq jedel járdem stansa­la­rynda bir aýysymda 1 491 kóshpeli brıgada jumys isteıdi. Shuǵyldyqtyń 4-sanatyndaǵy shaqyrýlarǵa qyzmet kór­setýge arnalǵan medısınalyq-sanı­tarlyq alǵashqy kómek uıymdary ja­nyndaǵy jedel medısınalyq kómek bólim­shelerinde 446 brıgada jumys isteıdi. Astana, Almaty, Shymkent qala­lary, 17 ob­lys shaqyrýlardy bas­qarý­dyń avtomattandyrylǵan júıesi­men 100% qamtylǵan. Búginde jedel jár­dem qyzmetiniń balansynda 2 355 birlik sanıtarlyq avtokólik bar, onyń ishinde 1 482 birlik avtókólik qalada, 873 kólik aýyldyq jerde turǵyndarǵa jedel medı­­sı­nalyq kómek kórsetedi.

«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jań­ǵyrtý» ulttyq jobasyn iske asyrý bo­ıynsha kóshbasshylar qatarynda 38 nysan salǵan Soltústik Qazaqstan oblysy, 49 nysan boı kótergen Túrkistan oblysy tur. Qostanaı oblysynda 19 MSAK ǵımaraty salynsa, Abaı oblysynda josparlanǵan 65 nysannyń 62-si paıdalanýǵa berilgen. Negizi Ulttyq joba sheńberinde aýyldyq eldi mekenderde uzyn-sany 655 MSAK nysanyn salý josparlanǵan. Onyń ishinde 257 medısınalyq pýnkt, 238 FAP, 160 dárigerlik ambýla­torııa salý mindeti tur. Budan bólek aýyl turǵyndaryna shuǵyl medısınalyq kómek kórsetýdiń sapasyn arttyrý maqsatynda 32 zamanaýı kópbeıindi aýdandyq ortalyq aýrýhanany jańǵyrtý josparlanǵan. Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasy boıynsha iske asyrylatyn aýyldyq aýrý­hananyń ınfraqurylymyn jańar­tý jónindegi ulttyq joba aýyl tur­ǵyn­darynyń densaýlyq jaǵdaıyn jaq­sartýǵa baǵyttalǵan. Bıyl jyl sońyna deıin úılesetin jumystardyń basynda sıfr­landyrý, biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin engizý syndy iri tapsyrmalar tur. Munyń barlyǵy jyl ishinde medısınalyq kómektiń kólemin arttyryp, qyzmet kórsetý sapasyn ájepteýir ilgeriletýge tıis. Sonda salaǵa memleketten, MÁMS-ten qaralǵan qarajattyń tıimdiligi naqty kórinedi.