Alataý – bolashaqtyń qalasy

Bıýdjet bekidi

Qalanyń jalpy kólemi – 88 myń gektar, halqynyń sany – 52,7 myń adam. Jańa qalany qurý arqyly jol jelilerin, ınjenerlik, áleýmettik ınfraqurylym nysandaryn jańǵyrtýǵa, myńdaǵan jańa jumys ornyn ashýǵa, zamanaýı tehnologııa men ınvestısııany, qosymsha qarjy aǵynyn tartýǵa, kásipkerlik belsen­dilikti damytýǵa, salyq túsimin ulǵaıtýǵa múm­kindik bar.

«Alataý qalasynyń ákimshilik birligine Qonaev qalasy, Ile men Talǵar aýdandarynan engen 12 eldi meken kiredi. Qala ákimdigi men máslıhatynyń birlesken sheshimine sáıkes Dáýlet, Qaırat, Eńbek, Jańaarna, Quıǵan, Jańadáýir, Jańatalap, Yntymaq, Qoıanqus, Zarechnyı, Arna, Jetigenge shaǵyn aý­dan mártebesi berildi. Shekara belgile­nip, jer qatynastary salasynda sheshim­der qabyldaýǵa múmkindik aldyq. Alataý qalasynyń ákimdigi qurylyp, 50-ge jýyq memlekettik qyzmetker taǵaıyndalyp, bos oryndarǵa konkýrs jarııalandy», deıdi Alataý qalasy ákiminiń mindetin atqarýshy Erjan Abdyhalyqov.

Qalany tıimdi basqarý men ýaqtyly sheshimder qabyldaý, turǵyndarǵa qolaıly bolý úshin Jetigen, Zarechnyı, Qoıanqus shaǵyn aýdandarynda qala ákimdiginiń ókildigi ashylyp, jumys istep jatyr. Jetigende halyq sany 25 myńǵa jýyqtasa, iri megapolıspen qoltyqtasyp jatqan Qoıanqusqa 6 jarym myń halyq qonystanǵan. Zarechnyı men Dáýlette de turǵyndar tyǵyz shoǵyrlanǵan.

«Qala bıýdjeti bekitilgeli beri memlekettik bıýdjetke 2,5 mlrd teńge salyqtyq jáne ózge de túsimder tústi. Respýblıkalyq bıýdjetke – 1,8 mlrd teńge, oblystyq bıýdjetke – 47 mln teńge, jergilikti bıýdjetke 613,8 mln teńge tústi. Alataý qalasynda 44 ıesiz jáne bos turǵan nysandar anyqtaldy. Qala boıynsha jalpy aýdany 17,7 myń gektar aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy paıdalanylmaıtyn 727 jer ýchaskesi anyqtaldy», deıdi Erjan Qypshaqbaıuly.

Qoǵamdyq múmkindikter saralandy

Qalanyń atyna zaty saı bolýyna eń aldymen tazalyq jumysyn júrgizý qarqyn alǵan. Nátıjesinde, aýmaqtan 15 zańsyz qoqys úıindisi jo­ıylyp, 800 aǵashqa sanıtarlyq kesý jumysy júrgizilip, 1 600 aǵash kósheti otyrǵyzylǵan. Qala aýmaǵyn abattandyrý jalǵasyp jatyr. Sondaı-aq qalaǵa qarasty 12 shaǵyn aýdanda 366 kóshe bar. Onyń jartysy kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Osyǵan oraı, qala ishindegi shuǵyl jóndeýdi jáne jol salýdy qajet etetin kóshelerge taldaý júrgizilgen. Bul maqsatqa bıýdjetten 220 mln teńge qarastyrylyp, tıisti jumystar atqaryldy. Bıyl 20 shaqyrymǵa jýyqtaıtyn 39 kóshege aǵymdaǵy jóndeý júrgizilmek. Atalǵan 12 shaǵyn aýdanda jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda 361 jol belgisi, 4 avtobýs aıaldamasy ornatyldy.

Alataý turǵyndaryn qoǵam­dyq kólikpen qamtamasyz etý maqsatynda 7 avtobýs mar­shrýty kestege saı júredi. 35 avtobýs satyp alý úshin tıisti bıýdjettik ótinimder joldanǵan eken. Byltyr qyrkúıek aıynda №307 qalaishilik Týǵanbaı – Jetigen – Zarechnyı – Qonaev marshrýty iske qosylǵan. «Al­maty oblysyndaǵy jol jáne qoǵamdyq qaýipsizdiktiń zııat­kerlik júıesimen tirkelgen derekterdi usyný qyzmetteri» jobasy sheńberinde qala aýma­ǵyn­da 300 qoǵamdyq beıne­baqylaý kamerasy, onyń ishinde 6 sergek kamerasyn ornatý jos­parlanyp otyr.

Alataý qalasyn keshendi da­mytý maqsatynda Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaevtyń tóraǵalyǵymen jobalyq keńse quryldy. Búginde 13 ósý núktesine 6 923 gektar aýmaqta qala qury­lysy qujattamasyn ázirleý jáne bekitý josparlanyp otyr. Birinshi kezekte aýmaqta jos­parlanǵan 9 jobany jáne ınjenerlik jelilerdi damy­tý­dyń 2050 jylǵa deıingi salalyq shemalary ázirlenedi. Búgingi kúni qalaǵa ınvestısııa tartýda Alataý AEA basqarýshy kompanııasymen jáne Almaty oblysynyń О́ńirlik damý orta­ly­ǵymen tyǵyz jumys qolǵa alynǵan.

Tıimdi tetikterdi tabý mańyzdy

О́ńirde «Istkomtrans» JShS 2023 jyldan beri jumys istep kele jatyr. Kelesi jyly keńeıip, qosymsha 150 orynǵa deıin jańa jumys orny ashylmaq. Sondaı-aq «PepsıKo Sentralnaıa Azııa» JShS qury­lys jumystary bastalǵan. Joba aldaǵy jyly iske qosy­lyp, 300 adamdy jumyspen qamtıdy. «Mareven» JShS-nyń 3-kezegin 2027 jylǵa deıin iske asyrý josparlanǵan. Qazir 800-ge jýyq adam jumys isteıdi ári qosymsha jańa 234 jumys orny ashylmaq. «G-Trans» ındýstrııalyq-logıs­tı­kalyq habynyń qury­ly­sy bastalǵan. Joba 2032 jylǵa deıin júrgiziledi. Tolyq iske qosylǵanda 3 000 jańa jumys orny ashylady dep kútiledi.

«О́tken jyl ishinde máslı­hat­tyń kezekti jáne kezekten tys 14-sessııasy ótkizilip, áleýmettik-ekonomıkalyq damý, bıýdjettik josparlaý jáne qoǵamdyq qaýipsizdik máseleleri qarastyryldy. Jergilikti ha­lyqtyń múddesin qorǵaý, áleý­mettik jáne ekonomıkalyq máselelerdi sheshý baǵytynda josparly jumystar atqaryldy. Bıyl negizgi basymdyqtar retinde turǵyndardyń ómir súrý sapasyn arttyrý, ekologııalyq máselelerdi sheshý belgilendi», deıdi Alataý qalalyq máslı­hatynyń tóraǵasy Roza Abılova.

Aıtýynsha, qala quramyna kirgen shaǵyn aýdandardyń jumysyn úılestirip, basyn biriktirý maqsatynda aldymen qoǵamdyq keńes quryldy. Ekinshiden, aýmaqtyq ózin-ózi basqarý uıymy, ardagerler men analar keńesi de jumys bastaǵan. Qalalyq máslıhat quramy da bilimdi de bilikti mamandarmen, 6 depýtatpen jasaqtalǵan.

«Jetigen jurtshylyǵy aýyl­dan qalaǵa aınalǵan mezette ańtarylyp qaldy. Ýaqyt óte kele azamattardyń oıy ózgerip, erteńgi kúnge degen senimi nyǵaıa tústi. Ásirese aýyldyq mártebege ıe muǵalimderdiń, densaýlyq saqtaý salasy ma­man­darynyń bir mezette qala­lyq bolyp, 25 paıyzdyq ústema­qy­synan aıyrylyp qalýy túsinbeýshilik týdyrdy. Qazir bul másele sheshimin taýyp, bir jylǵa uzartyldy. Memleket basshysynyń qol­daýy­men qu­rylǵan qalany kórkeıtý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qar­jy bólinip, iri ınvestorlar tartylyp, kóptegen jumys orny ashylsa, jastar da alysqa aǵylmaı, osynda eńbek eter edi», deıdi máslıhat basshysy.

Halyq kóbeıse, talap ta artady

Jetigen shaǵyn aýdanyndaǵy medısınalyq nysannyń sapasy syn kótermeıtini, mádenıet oshaǵynyń joqtyǵy birneshe jyl boıy kúrmeýli túıtkilge aınalǵan edi. Búgingi kúni 12 shaǵyn aýdan ishinde Arnada ǵana mádenıet oshaǵy jumys istep tur. Qalanyń barlyq mádenı is-sharasy osy ǵımarat pen mektepterde ótkiziledi. Olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda Jetigende 280 oryndyq má­denıet úıin salýǵa quny 1,3 mlrd teńge bolatyn jobalyq-smetalyq qu­jattama jasaldy. Bıyl qu­ry­lys jumystaryn júrgizýge tıisti bıýdjettik óti­nim joldanǵan.

«Alataý qalasynda táýligine 500 adam qabyldaıtyn emhana men 200 tósektik oryndy aýrýhananyń jobalyq-smetalyq qujaty jasalyp jatyr. Jeti­gen­degi qazirgi medısınalyq nysan 1975 jyly balabaqsha ǵımaraty bolyp salynǵan. 1993 jyly densaýlyq saqtaý salasyna berilgen. Munda 11 adam jatyp, 10 adam kúndizgi stasıonarda em qabyldaıdy. 20 myń adamǵa medısınalyq qyzmet kórsetiledi. Ǵımarat eski bolǵanymen kúnige 200-ge jýyq adam esik ashady», deıdi Jetigen aýyldyq bastapqy medı­sınalyq-sanıtarlyq kó­mek kórsetý ortalyǵynyń bas dárigeri Rahatýlla Tezekbaev.

Alataý qalasyna qarasty 12 shaǵyn aýdannyń 11-inde medısınalyq uıym bar. Eńbek pen Jańaarnada feldsherlik-akýsherlik pýnkt qurylysy bas­taldy.

Jańa qalanyń taǵy bir ja­ǵymdy jańalyǵy – Eńbek shaǵyn aýdanynda byltyr qara­shada «Jaıly mektep» baǵ­dar­lamasy aıasynda 600 oryn­dyq zamanaýı mektep salynyp, paıdalanýǵa berildi. Úsh qabatty ǵımaratta búginde 264 oqýshyǵa 45 muǵalim bilim beredi. Júzden astam bastaýysh synyp oqýshysy ystyq tamaqpen qamtylǵan. Materıaldyq bazasy zaman talabyna saı jabdyqtalǵan mektepke Jetigen aýylynan 62 oqýshy qatynap oqıdy. Olardy arnaıy avtobýs tasymaldaıdy. №7 orta mektep dırektory Arman Arǵynbaevtyń aıtýynsha, jańa mektepte oqýǵa nıetti bala sany ýaqyt ótken saıyn kóbeıip keledi. Bul – jańa qala turǵyndaryna qýanyshty jaıt.

Almaty oblysy