Jasandy ıntellekt: zań jobasynyń mańyzy qandaı?

JI-diń múmkindigi kóp bolǵanymen, odan qaýip-qater de joq emes. Jasandy ıntellekt salasynyń rettelmeýi  jeke derekterdiń urlanýy, alaıaqtyqtyń kóbeıýi sekildi kúrdeli máselelerge alyp kelýi múmkin. Osy qaterlerdi seıiltýge, sonymen qatar jasandy ıntellektini durys baǵytta damytý maqsatynda JI týraly zań jobasy qajet. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda atap ótti.

Dúnıejúzinde jasandy ıntellektini retteý máselesi kún tártibine shyqty. Qazirgi tańda kóptegen el JI-diń qoǵamǵa tıgizer áserin jan-jaqty zerttep, ony damytý men retteý arasyndaǵy tepe-teńdikti tabýǵa tyrysyp jatyr. Osy baǵytta elimiz de qalys qalmaı, Jasandy ıntellekt týraly zań ázirleýdi qolǵa aldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellektini retteý máselesin elimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýdaǵy basty mindetterdiń biri retinde qarastyratynyn aıtqan. Prezıdenttiń pikirinshe, JI-di shektep qana qoımaı, onyń damý múmkindigin keńinen paıdalaný qajet.

Qasym-Jomart Toqaev «Ana tili» gaze­tine bergen suhbatynda: «Neıro­júıe­lerdiń paıdasy ushan-teńiz bol­ǵany­men, odan týyndaıtyn qaterler de bar. Mysaly, alaıaqtar fotobeı­ne­jazbalar jasap, adamnyń daýsyn keltirý úshin de sony paıdalanady. Sondyq­tan kóptegen memleket jasandy ıntel­lekt tehnologııalarynyń qoldanylý aıasyn zańmen retteýge kiristi. Bizdiń depý­tattarymyz da jasandy ıntellekt týraly zań ázirleý kerek dep bastama kóterdi. Osy mańyzdy jumyspen tııanaqty túrde, muqııat aınalysý qajet. Jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen qoldaný qaǵıdalaryn jasap, onyń etıkalyq máselelerin jan-jaqty oılastyrý kerek. Biraq osy salany rettegende jasandy ıntellektini shekteýge emes, kerisinshe, ony damytý jaǵyna mán berilýge tıis. Bul tehnologııalardy keńinen qoldanysqa engizý orasan zor múmkindikterge jol ashady. Ony qalt jibermeı, ıgilikke jaratý qajet», dedi.

Jasandy ıntellekt salasyn rettemese, ol qaýipti de bolýy múmkin. Son­dyqtan JI týraly zań qabyldaý óte ma­ńyzdy. Birinshiden, JI jeke derek­termen jumys isteıdi. Eger derekter durys qorǵalmasa, adamdardyń jeke ómiri men qaýipsizdigine qater tónedi. Ekinshiden, JI-diń jumysynda qatelikter bolýy múmkin. Keıbir algorıtmder ádiletsiz sheshimder qabyldap, adamdarǵa zııa­nyn tıgizýi yqtımal. Zań arqyly algo­rıtmderdiń ádildigi men ashyqtyǵyn qam­tamasyz etý kerek. Úshinshiden, zań tehnologııalardy tejeýge emes, damytýǵa kómektesýge tıis. JI tehnologııalary kún saıyn damyp jatyr, son­dyqtan zań ıkemdi bolyp, jańa ózgeristerge beıimdelýi qajet.

Álem elderi – AQSh, Eýro­odaq, Qytaı – JI sala­syn zań­men rettep, onyń qaýip­siz­digine erekshe mán berip otyr. Olar JI-di damytyp qana qoı­maı, ony jaýapkershilikpen paı­dalaný joldaryn da zerttep ja­tyr. Amerıka jasandy ın­tel­lekt salasynda jahandyq kósh­bas­shyǵa aınaldy. Bul elde JI-di da­mytýǵa ári qoldanýǵa kóp múm­kindik qarastyrylǵan. AQSh-ta jasandy ın­tellektini retteý naqty salalarǵa ba­ǵyttalǵan. Atap aıtsaq, derekterdi qor­ǵaý, etıkalyq standart­tardy saq­taý, algorıtmderdiń ashyq­tyǵy týraly zańdar qabyldanǵan. Fe­de­­ral­dyq deńgeıde JI-diń qaýipti ister­ge qol­danylýyna tosqaýyl qoıý­ǵa jaýap­kershilik sharalary qaras­ty­rylyp, jeke sektordyń tehnologııany damytýdy jalǵastyrýyna jaǵdaı jasalyp jatyr. AQSh zańnamasy JI-di ın­novasııaǵa qol jetkizýdiń negizgi tetigi re­tinde qarastyryp, onyń damýyn­daǵy jeke kompanııalardyń rólin arttyrý­ǵa den qoıyp otyr. Al Eýroodaq 2021 jyly «Jasandy ıntellekt aktisin» usyndy. Onda JI tehnologııalaryn qold­aný qaýipsizdik deńgeıine qaraı top­tastyrylǵan. Qaýipsiz tehnologııalar erkin qoldanysqa engizilse, qaýipti dep esepteletin baǵdarlamalarǵa qatań shekteýler qoıylady. Zańda JI-diń adamnyń negizgi quqyqtaryn buzbaýyn, derekterdiń qupııalylyǵyn saqtaýdy, algorıtmderdiń ádildigin qamtamasyz etý mindettelgen. Bul tásil JI tehnologııalaryn retteýde adam quqyq­ta­ry men qaýipsizdigine basymdyq bere­di. Qytaı bolsa, jasan­dy ıntellekti­ni da­mytýda mem­lekettik ba­qylaýdy kúsheıtýge mán beredi. Bul elde JI qol­daný salasyn naq­ty ret­teıtin bir­neshe zańnamalyq akt qabyldanǵan. Qytaı úkimeti JI-di ulttyq qaýipsizdikti ny­ǵaıtý, qoǵamdyq tártipti qorǵaý, ekonomıkany sıfr­landyrý quraly retinde qarastyrady. Sonymen qatar Qytaıda algorıtmderdiń adam quqyqtaryna zııan keltirmeýi, aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha qatań talaptar engizilgen. JI-diń memlekettik jáne áskerı salada qoldanylýy da erekshe nazarǵa alynǵan.

Shetel tájirıbesi kórsetkendeı, JI-di zańmen retteý kezinde ár el ózine tán basymdyqtarǵa súıenedi. AQSh ın­no­vasııaǵa múmkindik beretin ıkemdi zań­dardy qoldasa, Eýroodaq JI-diń qaýip­sizdigi men adam quqyqtaryn qor­ǵaý­ǵa erekshe nazar aýdarady. Al Qytaı tehnologııany ulttyq múddelerdi qorǵaýǵa paıdalanady.

Elimizde «Jasandy ıntellekt týraly» zań jobasy ázirlenip jatyr. Sıfr­lyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Má­dıevtiń aıtýynsha, zań jobasy úzdik álem­dik tájirıbelerge negizdelgen. Onda JI tehnologııalarynyń etıka­lyq qoldanylýy, memlekettik retteý, JI nysandarynyń jiktelýi, standarttaý jáne memlekettik qoldaý sharalary qarastyrylǵan. Qazirgi ýaqytta zań jobasy memlekettik organdarmen jáne «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen kelisilgen. Bul zań JI-di jaýap­kershilikpen qoldanýdy qamtamasyz etip, onyń áleýetin damytýǵa baǵyttalǵan. Zań qabyldanǵan soń, JI salasyndaǵy startaptar men kompanııalarǵa qolaıly jaǵdaı jasalyp, otandyq tehnologııa múmkindigi artady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul zańnyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. Onyń aıtýynsha, JI-di shekteýdiń ornyna ony damytýǵa basymdyq berý kerek. Zańǵa 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda qol qoıylady dep josparlanyp otyr.

«Jasandy ıntellekt máseleleri bo­ıynsha zań jobasy bir top depýtattar­dyń bastamasymen ázirlendi. Onyń bas­ty maqsaty – osy salany retteý, qol­daý jáne damytý úshin zańnama­lyq negizde­me berý. Bul salanyń kún saıyn ózgerýin eskere otyryp, zań jobasyndaǵy normalardy jumsaq ári ıkemdi bolyp ázirledik. Álemniń alpaýyt memleketteri jasandy ıntellektini damytýdy basty basymdyqtar retinde kórip, barlyq kúshin ony damytýǵa salyp otyr. Birneshe apta buryn Eýropalyq odaq ta osy salany ret­teý úshin arnaıy zań­dy qa­byldady. Bas­qa memleketter de tıisti jumys júr­gizýde. Memle­ket bas­shysy jasan­dy ıntellektini da­my­týdy tikeleı óz ba­qylaýyna al­ǵany da, bul má­seleniń elimizdiń bá­sekege qa­bi­let­t­iligi úshin qan­sha­lyqty ma­ńyz­­dy ekenin kór­­­setedi. Ja­san­dy ıntellekt álemdi óz­gertedi», dedi Májilis depýtaty Ashat Aımaǵam­betov.