«Shyqpa, janym, shyqpa» dep otyrǵan aýyldaǵy aǵaıynnyń tirshilik kózi – mal. Ony baǵady, qaǵady, ala jazdaı shóbin shabady. Qyp-qyzyl áýre bolǵanymen, bala-shaǵasyn asyraýdyń birden-bir joly – osy tórt túlik. Tórt túlikke tórt aıaqtynyń aýyz salǵany bylaı tursyn, keıingi jyldary baýkespeler beleń aldy. Jýyqta Katonqaraǵaı aýdany Shyńǵystaı aýylynyń turǵyndary aıdyń-kúnniń amanynda malynan aıyrylyp qalyp jatqandaryn aıtty, shaǵymdandy.
Eń áýeli máseleniń qaıdan shyqqanyna úńileıik: Shyńǵystaı aýylynyń turǵyny Qýanysh Qabdyrasılovty áldekimder beınekameraǵa túsirip, jazbany áleýmettik jelide taratqan. Bul jerde aýyl turǵyny 2023 jyldyń 25 qazanynda mal urlyǵy oryn alǵanyn ashyp aıtqan. Kimderdiń qatysy baryna deıin táppishtegen. Bir ǵana jaǵdaı emes, jalpy aýylda mal urlyǵynyń dendep turǵanyn da sóz etken. Bul beınerolık aýyldyqtardy eleń etkizgeni sol edi, shyndyqty ashtym degen azamat «aıtqan sózimdi qaıtyp aldym» dep jalt bergen. Aty-jónderin ataǵan azamattardan keshirim de suraǵan. Alaıda «Aıtylǵan sóz – atylǵan oq» demeýshi me edi? Aýyl turǵyndary áleýmettik jelide taraǵan beınerolıktegi azamattyń sózin rastap, jyl saıyn ondaǵan bas mal joǵalatynyn aıtqan. Joǵalǵanymen, polısııa qyzmetkerleri birde-bir baýkespege kisen salmaǵan dep zar qaqsaıdy aýyl jurty.
– Qaskóılerdiń aýyldy qan qaqsatyp kele jatqanyna neshe jyl boldy. Aryz jazǵanymyzben, esh nátıje joq. 2024 jyly 28 tamyzda bir sıyr, bir buzaýym joǵaldy. Odan buryn taǵy qoldy boldy. Anaý jyly aýyldyń aıaq jaǵynan tusaýly júrgen on eki at izim-ǵaıym joq bolyp ketti. Sol kúıi tabylmady, – deıdi Shyńǵystaı aýylynyń turǵyny Qojaqan Nursaparov.
Mar urlyǵy Shyńǵystaıda ǵana emes, Eńbek, О́rnek, Aq Qaınar, Jańa Úlgi, Jambyl aýyldarynda da dendep tur. Áttegen-aıy, jábirlenýshiler tarapynan túsken aryzdar da jaýapsyz qala bergen.
– Minip júrgen atym joǵaldy. Ol týraly polısııaǵa habarladym. Polısııa alǵashynda izdegen boldy. Keıin jym-jyrt bolyp ketti. Odan beri jyldan asyp barady, qaıtadan aryzymdy alyp ishki ister bólimine bardym, – deıdi polısııaǵa aryz jazýǵa kelgen Jańa Úlgi aýylynyń turǵyny Qaırat Luqpanov.
«Mal ashýy – jan ashýy» degen támsil bar. Quqyq qorǵaý organdary turǵyndardyń bul ótinishterin endi eskerýsiz qaldyrsa, istiń nasyrǵa shabýy da ábden múmkin ekenin meńzeıdi aýyl azamattary. Polısııa qyzmetkerleri tergeýdiń bastalǵanyn aıtady.
– Katonqaraǵaı aýdany Shyńǵystaı aýyly turǵyndarynyń mal urlyǵy faktisi boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Qazirgi ýaqytta bul is – ShQO polısııa departamenti basshylyǵynyń baqylaýynda. Aıta keteıik, aýdanda jedel tergeý toby jumys istep jatyr. Turǵyndardyń barlyq ótinishi muqııat tekseriledi, – dep málimdedi ShQO PD krımınaldyq polısııa basqarmasynyń bastyǵy Aıdyn Botahanov.
Polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń bergen málimetine úńilsek, Shyńǵystaı aýylyndaǵy is boıynsha oblystyq polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi Almaz Tilegenuly bastaǵan jedel-tergeý toby jumys júrgizip jatyr. Aýyl turǵyndary usynǵan barlyq dálel men málimet muqııat tekseriledi. Qylmystyq is boıynsha birqatar tergeý amaldary qolǵa alynǵan. Al kúdikti azamattarǵa qatysty aqparat QPK-niń 201-babyna sáıkes jarııa etilmeıdi.
Búginge deıin Shyńǵystaı, Eńbek, Berel, Qyzyl Juldyz jáne Jańa Úlgi aýyldarynan barlyǵy 25 azamattan aryz túsip, tirkeldi. Osy oraıda statıstıkaǵa kóz júgirtsek, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha 34 mal urlyǵy faktisi tirkelip, onyń 21-i ashylǵan. Sonymen qatar 23 mal urysy jáne 3 mal urlyǵymen aınalysatyn qylmystyq top quryqtalǵan.
El-jurtty eleń etkizgen bul jolǵy isten de quqyq qorǵaý organdary tıisti nátıje shyǵarady dep seneıik. Áıtpegende, aýyl azamattary jabýly qazan jabýly kúıi qalýy múmkin dep te alańdaıdy. Aıtpaqshy, aıadaı aýyldaǵy úlken máselege Májilis depýtaty Maqsat Tolyqbaı nazar aýdardy. Ol Ishki ister mınıstri Erjan Sadenovke depýtattyq saýal joldap, Katonqaraǵaı̆ aýdany turǵyndarynyń mal urlyǵy máselesinen sharshaǵanyn, polısııanyń áreketsizdigin qatań synǵa aldy.
– «Mal ashýy – jan ashýy» deı̆di. Jurttyń jan ashýyn qozdyryp, jarasyna tuz sebe bermeńizder. Ashynǵan halyq barymtaǵa qarymta qaı̆taramyz dese, ony myna biz túgili siz jáne siz basqaryp otyrǵan mınıstrliktiń jeke quramy toqtata almaı̆tynyn taǵy da esińizge salǵym keledi. Halyqpen oı̆namańyzdar. Oı̆lanyńyzdar. Qaı̆ta joǵaryda aty atalǵan aýyldardyń máselesin jiti qadaǵalap, Shyǵys Qazaqstan oblysy Katonqaraǵaı̆ aýdanynda arnaı̆y reı̆d júrgizip, mal urlyǵynyń aldyn alý men urylardy ustaý boı̆ynsha keshendi sharalardy qolǵa alýdy suraı̆myn, – dedi depýtat.
Aıtsa, aıtqandaı. Atqarýshy bılikke senimi azaıǵan halyq kúdiktilerdi ózderi boljap otyrǵandary da belgili. Aýyldyqtar urlyqtyń ushyn shyǵarǵan azamatty ortaǵa alyp, suraqtyń astyna alyp jatqany da belgili. Sondyqtan tergeý amaldaryna barmaq basty, kóz qysty qaramaı, ádil júrgizilgenin Ádiletti Qazaqstan bıligi de jiti nazarynda ustaýǵa tıis. Zańdy eske salsaq, urlyq-qarlyq dáleldenip, baýkespelerge buǵaý tússe, 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany,
Shyńǵystaı aýyly