Senat tarapynan jan-jaqty talqyǵa tústi
Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda eki halyqaralyq zańdyq qujat qaraldy. Sondaı-aq, depýtattar osy otyrysta zııatkerlik menshik salasyn quqyqtyq retteý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgeristerdi talqyǵa saldy.
Aldymen depýtattar nazaryna «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Majarstan Úkimeti arasyndaǵy olardyń memleketteriniń aýmaǵynda zańsyz turatyn adamdardyń readmıssııasy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy usynyldy. Ol boıynsha baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Demeýov kelisimniń kúshine enýi eki el arasyndaǵy jalpyazamattyq ulttyq pasporttardyń ıelerine vızalyq resimdi jeńildetý úshin negizgi shart bolyp tabylatynyn aıtty. Osy qujat eki memleket aýmaǵyna kirý jáne onda bolý sharttaryn buzǵan adamdardy anyqtaý jáne qaıtarýdy kózdeıdi. Sondaı-aq, azamattar rastalǵannan keıin zańsyz kóship-qonýlardy qaıtarý tetigin belgileıdi. Al Astana men Almaty qalalarynyń halyqaralyq áýejaılary readmıssııa úshin qazaqstandyq shekarany kesip ótý pýnkti bolady. Qazaqstan men Majarstan ishki ister mınıstrlikteri iske asyrýshy quzyretti organdar bolyp tabylady. Kelisimdi ratıfıkasııalaý zańsyz kóshi-qonmen kúresýge múmkindik beredi. M.Demeýov depýtattardyń zań jobasyna qatysty birqatar suraqtaryna jaýap berdi.
Zań jobasy boıynsha sóz alǵan depýtat Bektas Beknazarov búgingi tańda Qazaqstan 10 elmen readmıssııa týraly kelisimge qol qoıǵandyǵyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, alda taǵy 15 elmen osyndaı kelisim jobasy ázirlenýde. Osylaısha talqydan ótken zań jobasy biraýyzdan qabyldandy.
Budan basqa, palata Májilis maquldaǵan «Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qoldaý kerek dep sheshti. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenovanyń aıtýynsha, atalǵan zań múgedekterdiń Qazaqstan qatysýshysy bolyp tabylatyn halyqaralyq kelisimdermen bekitilgen azamattyq, saıası, áleýmettik, ekonomıkalyq, mádenı jáne ózge de quqyqtary men erkindikterin ózge azamattarmen teńdeı qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Al maqsaty múgedekter men halyqtyń áljýaz toptary úshin basym salalarda nysandar men qyzmetterdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etý, ońaltý salasynda qyzmetter usyný tetigin jetildirý jáne qoǵamǵa yqpaldastyrýda teńdeı jaǵdaı jasaý bolyp tabylady. Qazirgi ýaqytta Konvensııany álemniń 151 memleketi, onyń ishinde TMD elderinen – Armenııa, Ázerbaıjan, Grýzııa, Moldova, Reseı, Ýkraına ratıfıkasııalap úlgeripti.
Konvensııany ratıfıkasııalaý Qazaqstanda turatyn 627 myń múgedek janǵa jáne olardyń otbasylaryna konstıtýsııalyq quqyqtary men erkindikterin iske asyrýda jáne qorǵaýda qosymsha kepildik beredi.
Zań jobasy depýtattar Birǵanym Áıtimova men Ańsar Musahanovtyń qoldaý sózderinen keıin daýysqa salynyp, qabyldandy.
Budan keıin senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik salasyn quqyqtyq retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda depýtattar nazaryna usyndy. Ádilet mınıstri Berik Imashevtiń sózine qaraǵanda, zań jobasynyń maqsaty – zııatkerlik menshik obektilerin tirkeý rásimin odan ári ońtaılandyrý, quqyqtyq olqylyqtardy joıý, sondaı-aq, zııatkerlik menshik salasynda ákimshilik kedergi keltiretin normalardy alyp tastaý bolyp tabylady. Zań jobasy 6 zańnamalyq aktige («Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly», «Seleksııalyq jetistikterdi qorǵaý týraly» zańdarǵa, «Patent týraly» Zańǵa, «Taýar tańbalary, qyzmet kórsetý tańbalary jáne taýar shyǵarylǵan jerlerdiń ataýlary týraly» Zańǵa), onyń ishinde eki Kodekske (Azamattyq jáne Salyq kodeksteri) ózgerister engizýdi kózdeıdi.
B.Imashev avtorlyq quqyq salasynda engiziletin túzetýler ujymdyq uıymdardyń qyzmetin naqtylaýǵa, osy uıymdardyń qyzmetin aıqyndaý men tıimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵandyǵyn erekshe atady.
«Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Zańda ujymdyq negizde múliktik quqyqtardy basqaratyn uıymdardyń (ujymdyq uıymdar) týyndylardy paıdalanǵany úshin avtorlyq syıaqyny jınaý, bólý jáne tóleý boıynsha mindeti belgilengen. B.Imashev bul rette praktıkada osyndaı uıymdar jınalǵan syıaqynyń kóp bóligin óziniń jeke shyǵystaryn óteýge qaldyratyn faktiler bar ekendigin alǵa tartty. «Ujymdyq uıymdar tarapynan asyra paıdalanýdy joıý maqsatynda uıymnyń syıaqyny jınaý, bólý jáne tóleý boıynsha óziniń naqty shyǵystaryn óteýge jınalǵan syıaqydan ustalatyn somanyń shekti paıyzyn belgileý usynylady (qoldanystaǵy zańnama boıynsha mundaı shekteý joq)», dedi ol óz sózinde. Halyqaralyq praktıkany eskere otyryp, ony jınalǵan syıaqy somasynyń 30 paıyzynan aspaıtyn mólsherde belgileý usynylady.
Budan basqa, naqty avtorlar men oryndaýshylarǵa bólingen jáne aýdarylǵan jınalǵan syıaqy mólsheri ujymdyq uıymdardyń shotynda saqtalatyndyǵyn belgileý kózdeledi. Zań jobasynda uıymdardyń Internet-resýrstarynda jáne respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldarynda ujymdyq uıymdardyń ýákiletti organǵa beretin jyldyq esepterin mindetti ornalastyrýǵa qatysty túzetýler qarastyrylypty. Sonymen qatar, uıymdardyń paıdalanýshylarǵa beretin ruqsattarynyń qatarynan sabaqtas quqyqtar obektilerin jáne týyndylardy alyp tastaý rásimderin naqtylaıtyn túzetýler de kórinis tapqan. Ujymdyq uıymdardyń akkredıtteý boıynsha memlekettik qyzmetterdi kórsetý merzimderin jáne rásimderin ońtaılandyrý maqsatynda komıssııanyń otyrysyn ótkizý kúni týraly aqparatty jarııalaý merzimin 65 kúnnen kúntizbelik 30 kúnge deıin qysqartýǵa baǵyttalǵan normalar da nazardan tys qalmaǵan.
Suraq-jaýap barysynda senator Nurlan Orazalın ujymdyq uıymdardy akkredıtteý tek Reseı men Qazaqstanda ǵana barlyǵyn másele etip kóterdi. Mınıstrdiń aıtýynsha, mundaı akkredıtteý máselesi álemdik tájirıbede bar úrdis. Al keńestik dáýirdegideı avtorlyq quqyqtardy qorǵaıtyn bir uıym qurý jaıyna qatysty saýalǵa mınıstr basynda arnaıy aksıonerlik qoǵam qurý usynysy bolǵanymen, ony kásipkerler men sarapshylar qoldamaǵandyǵyn alǵa tartty. Osylaısha, talqydan ótken zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».