Memleketten qarjylaı kómek alǵan ekinshi deńgeıli bankterdiń (EDB) aqshany qaıtarý máselesi qaıta kóterildi. Memleket basshysy jýyrda bul máseleni taǵy da eske saldy. Táýelsiz sarapshylardyń aıtýynsha, Úkimet, Ulttyq bank jáne EDB arasyndaǵy kelisimde qaryz 1%-dyq ósimmen 2040 jylǵa deıin berilgen. «Bankter – Úkimettiń, sonyń ishinde halyqtyń jaýy emes. Biraq dıalog negizindegi ádil seriktestik ornaýǵa tıis. Kezinde sizderge kómektestik, endi sizderdiń kezekterińiz keldi», dedi Prezıdent.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń (QNRDA) tóraǵasy Mádına Ábilqasymova bankter Ulttyq qordan kómek retinde alǵan qarjynyń 400 mlrd teńgesin qaıtarǵanyn habarlady. Sarapshylarǵa sensek, 700 mlrd teńge kólemindegi qaryz – máseleniń bergi jaǵy ǵana. QNRDA byltyr 5 banktiń («Sentr KredıtBanki», «Eýrazııalyq bank», «Bank RBK», «Jusan Bank» jáne «Nurbank») balansynda 1 487,4 mlrd teńge (1 trln 487 mlrd 400 mln) mólsherinde memlekettik kómek bar ekenin aıtqan.
Sarapshylardyń aıtýynsha, memleket alǵashqyda bank máselesine barynsha jumsaq saıasat qoldandy, nátıje shyqpady. Ulttyq qor qarajatynan memlekettik qoldaý alǵan bankterge dıvıdend tóleýge shekteý qoıý máselesi kóterilgende «Halyk Bank» 250 mlrd teńge memlekettik qoldaýdy merziminen buryn tolyq qaıtardy. Halyqaralyq tájirıbede moınynda memleketten alǵan qaryzy bar qarjy ınstıtýtynyń quryltaıshylarǵa dıvıdend berýge quqy joq. Tizege basyp talap qoıǵan soń baryp qaıtardy, árıne. Áıtpese, sol «Halyk Bank» basshysynyń 2023 jyly ótken qarjygerler forýmynda «Úkimettiń bólgen demeý qarjysy ınflıasııaǵa jutylyp ketti, bul máseleni qaıta-qaıta kóterýdiń qısyny joq» degenin qalaı umytaıyq.
Qarjyger, ekonomıst Aıdarhan Qusaıynovtyń aıtýynsha, prýdensıaldyq normalar men turaqtylyǵyn saqtaý úshin bankterde jetkilikti kapıtal bolýy qajet.
«Kapıtal qory az bolsa, bank óz fýnksııalaryn oryndaı almaıdy. Mundaı jaǵdaıda mekeme qaıta qarjylandyrylady nemese jabylady. 2009 jyly elimizdegi birqatar bank tap osyndaı jaǵdaıda turǵandyqtan, memleket Ulttyq qor esebinen kómek kórsetýge sheshim qabyldaǵan. Bankterdiń qarjylyq kapıtalyn 2010 jylmen salystyrýǵa kelmeıdi. Biraq alda ne kútip turǵanyn bilmeımiz», deıdi sarapshy.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Ulttyq bank tóraǵasynyń keńesshisi bolǵan Ilııas Isaevtyń aıtýynsha, bar másele Ulttyq bankke baılanysty bolyp tur.
«1990 jyly Ulttyq bank Májiliske baǵynyp, Úkimetke esep berip otyratyn. Osy jyly Ulttyq bankke qatysty jańa zań qabyldandy. Onyń 68-babynda «Qazaqstan Ulttyq bankin tekserý Prezıdenttiń kelisimimen nemese Prezıdent tapsyrmasymen ǵana júzege asyrylady» dep jazyldy. Damyǵan elderdiń bas bankteri aqsha-nesıe saıasatymen ǵana emes, jumyspen qamtý, ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etýmen de aınalysady. Al bizdiń Ulttyq banktiń quzyreti tek ınflıasııa, baǵany turaqtandyrýmen shektelip otyr. Bankter týraly jańa zań qabyldanbaı, Ulttyq banktiń ókilettiligin kótermeı, EDB-nyń qaryzdy qaıtarý úderisi 2040 jyldarǵa deıin sozylýy múmkin. Olardyń memleketten alǵan qaryzy zańmen naqtylanbasa, qaıtarylý múmkindigi de qıyndaı beredi», deıdi I. Isaev.
2023–2024 jyldardaǵy joǵary bazalyq mólsherleme bankter úshin tıimdi boldy: 2024 jyly bankter salyq tólegenge deıin 3 trln teńge tabys tapty. Onyń ishinde 451 mlrd teńge KTS retinde tólendi. Bul – keıingi 15 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish. Sonda taza kiris 2,2 trln teńgeden asyp tur. Depozıtter bazasy 13,3%-ǵa ósip, 40 trln teńgege, kredıttik portfel 35 trln teńgege deıin ósti. Ekonomıkaǵa tartylǵany – bar-joǵy shamamen 12 trln teńge. Memlekettiń demeý qarjysynyń da biraz bóligin qaıtarmaı otyr. Úkimettiń bankterge qaryzdy qaıtarýdy qaıyra talap etýine osy faktor sebep bolǵany anyq.
ALMATY