Qazaqstan Premer-mınıstriniń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Murat Nurtileý Astanaǵa resmı saparmen kelgen Majarstannyń Syrtqy ekonomıkalyq baılanystar jáne syrtqy ister mınıstri Peter Sıııartomen kelissózder ótkizdi.
Taraptar ortaq tarıhı tamyrlar men dástúrli dostyqqa negizdelgen strategııalyq seriktestikti tereńdetýge beıildiligin qýattap, ekijaqty yntymaqtastyqtyń keń aýqymdy máselelerin talqylady. Atap aıtqanda, saıası, ekonomıkalyq, energetıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq ózara is-qımyldyń basym baǵyttary qaraldy.
Syrtqy ister mınıstrleri 2024 jylǵy qarashadaǵy Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Býdapeshtke sapary jáne 2023 jylǵy qarashadaǵy Majarstan Premer-mınıstri Vıktor Orbannyń Astanaǵa sapary qorytyndysy boıynsha qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń iske asyrylý barysyn talqylady.
Kelissózder barysynda saýda-ekonomıkalyq baılanystardy odan ári keńeıtýge erekshe nazar aýdaryldy. Byltyr taýar aınalymnyń kólemi 4,4%-ǵa ósip, 200 mln dollarǵa jýyqtady. Taraptar saýda aınalymyn 1 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtý boıynsha memleket basshylary qoıǵan maqsatqa jetý úshin qosymsha sharalar qabyldaýǵa ýaǵdalasty.
Qazaqstan ekonomıkasyna quıylǵan majarlyq tikeleı ınvestısııalar kólemi 370 mln dollardan asty. Qazirgi ýaqytta jalpy quny 700 mln dollar bolatyn 16 birlesken joba iske asyrylyp jatyr. Onyń ishinde energetıka jáne ónerkásip sektorlarynda mańyzdy jobalar bar. Máselen, majar «MOL» munaı-gaz kompanııasy Batys Qazaqstandaǵy iri gaz-kondensat ken orny «Rojkovskoe» kenishin ıgerýge 200 mln dollar ınvestısııa saldy. «Globalia» kompanııasy Qazaqstannyń birneshe óńirinde kún elektr stansalaryn salyp jatyr. Al «UBM» holdıngi bıyl 62 mln dollarlyq úsh qurama jem zaýytynyń qurylysyn bastaıdy.
Suhbat sheńberinde ekonomıkalyq yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyttalǵan mańyzdy bastamalar da qarastyryldy. Atap aıtqanda, Qazaqstanda majar bankterdiń fılıaldaryn ashý, Býdapeshtte mýltımodaldy júk termınalyn salý, Qazaqstan munaıynyń Majarstanǵa jetkizilimin arttyrý, sondaı-aq ýran men strategııalyq mańyzy bar mıneraldardy eksporttaý máseleleri talqylandy. Osy baǵyttaǵy mańyzdy qadam birlesken Investısııalyq qordy jaqyn arada qurý bolmaq.
«Majarstan – biz úshin baýyrlas memleket, biz onymen strategııalyq seriktestikke erekshe mán beremiz. Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty naqty ári tıimdi nátıjelermen baıytýǵa umtylamyz», dedi M.Nurtileý.
О́z kezeginde majar mınıstri Býdapeshttiń Astanamen saıası ǵana emes, ekonomıkalyq, ınvestısııalyq jáne mádenı salalarda da ekijaqty qatynastardy tereńdetýge nıetti ekenin rastady.
«Biz Qazaqstanmen yntymaqtastyqty keńeıtýge daıynbyz jáne bul eki elge de úlken paıda ákeletinine senimdimiz», dedi P.Sıııarto.
Olar ǵylym jáne bilim salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzyna da mán berdi. Majarstan jyl saıyn qazaqstandyq stýdentterge 250 bilim grantyn usynady. Qazirgi tańda majar ýnıversıtetterinde 1000-ǵa jýyq stýdentimiz bilim alyp jatyr.
Sonymen qatar 2025 jylǵy mamyr aıynan bastap Shymkent pen Býdapesht arasynda tikeleı áýe reısi ashylady. Bul baýyrlas halyqtar arasyndaǵy baılanystardy odan ári nyǵaıtyp, túrli salalardaǵy yntymaqtastyqqa jańa múmkindikter týǵyzady.
Kelissózder aıasynda taraptar óńirlik jáne jahandyq kún tártibindegi ózekti máseleler, onyń ishinde Eýropa men Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystar jóninde pikir almasty. M.Nurtileý Qazaqstannyń BUU Jarǵysynyń qaǵıdattaryna, sondaı-aq elimizdiń tek beıbit jolmen sheshýge baǵyttalǵan teńgerimdi jáne pragmatıkalyq syrtqy saıasatqa berik ekenin rastady.
Mınıstrler sondaı-aq BUU, EQYU jáne basqa da kópjaqty uıymdar aıasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keleshegin talqylady. Majarstannyń Túrki memleketteri uıymy (TMU) jumysyna belsendi qatysýyn erekshe atap ótken taraptar Býdapeshtte ótetin aldaǵy beıresmı TMU sammıtiniń ortaq túrki murasymen baılanysqan elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýdaǵy mańyzdy qadam bolatynyn jetkizdi.
Kelissózder qorytyndysy boıynsha dıplomatııalyq akademııalar arasyndaǵy áriptestik jáne majar tilin oqytý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıyldy.