О́zderin blogermin dep tanystyryp, smartfondarynyń kamerasyn kótere ustap, saýda oryndarynda, memlekettik mekemelerde qoqańdaıtyndar Petropavlda da boı kórsetip qalady. Olar kontent jasap, áleýmettik jelidegi paraqshasynda jarııalaıtyn adam ǵana bolǵandyqtan, zań júzinde mundaı is-áreketke ázirge tyıym joq.
2023 jyly shyqqan «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» zańda ǵana alǵash ret blogerlerdiń jalǵan aqparat taratqany úshin ákimshilik jaýapqa tartylatyny qamtyldy. Alaıda bul zańda bloger uǵymy jaqshaǵa alyp jazylyp, ony «ınflıýenser (bloger)» dep kórsetken. Al ınflıýenser degenimiz aǵylshyn tilinen aýdarǵanda (influence) «yqpal etý» degen maǵynany bildiredi. Is júzinde jarnama arqyly aqsha tabatyn kez kelgen kontentmeıker ınflıýenser bolyp sanalady. Sondaı-aq olardyń quqy men mindeti kórsetilgen. Zańda onlaın-platforma ıeleri jalǵan aqparatpen kúres jáne salyqtan jaltarý boıynsha memlekettik organdarmen birlesip jumys isteýge mindetteledi. Keıbir blogerler ózderiniń mindetterin asyra paıdalanyp, saýda oryndaryna qoqan-loqy jasaý arqyly aqsha bopsalaýǵa deıin jetip otyr.
Jýyrda Robert Podlasov pen Sergeı Saıko degen eki blogerge qatysty qylmysty is aıaqtalyp, ekeýi de jeti jyldan bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesildi. Bul ekeýi Instagram jáne YouTube arnasynda paraqsha ashyp, tutynýshylardyń quqyn qorǵaıtyn janashyr retinde tanylyp, birneshe myń jazylýshy jınaǵan. Sondaǵy kórsetetinderi sýpermarketterdegi merzimi ótip ketken azyq-túlik taýarlaryn, jemis-jıdekterdi, kókónisterdi túsirip, olardyń búlingenin jarııalap jáne tıisti organdarǵa ashyq shaǵym jasaǵan. Mundaıdyń arty saýda úıiniń ıelerine úlken kólemde aıyppul salýǵa ulasqan. Sóıtip, «halyq janashyry» retinde tanylǵan ekeýi áreketterin biraz ýaqyttan keıin basqa arnaǵa bura bastaıdy.
Petropavl qalasy prokýratýrasynyń bólim bastyǵy Iýlııa Sysoevanyń aıtýyna qaraǵanda, blogerlerdiń sýpermarketterge jasaǵan árbir sapary smartfondarynyń kamerasymen fotoǵa, beınekóriniske túsirýmen ǵana shekteledi eken.
«Olar saýda oryndarynyń ıelerine nuqsan keltiretin faktilerdi ǵana jınaýmen aınalysqan. Qyzmetkerlerge daýys kótergen, aıyppul salynatynymen qorqytqan, bastyqtarymen kezdestirýdi talap etken. Búline bastaǵan jemister men kókónisterdi taýyp alyp, sanıtarlyq-epıdemııalyq qyzmetke qaıyrylyp otyrǵan. Sonyń saldarynan saýda oryndarynyń ıelerine aıyppuldar salynyp, materıaldyq zalal keltirilgen», deıdi Iý.Sysoeva.
Bir jaǵynan alǵanda halyqqa paıdaly sııaqty, biraq olardyń áreketi, joǵaryda aıtqanymyzdaı, munymen shektelmegen. Olar saýda oryndarynyń ıelerinen keleńsiz jaǵynan kórsetýdi toqtatý úshin aqsha talap etken. Sonyń ishinde «Magným» saýda júıesiniń basshysynan 50 mln teńge bopsalaǵan. Al «Semeınyı» sýpermarketiniń qojasyn aı saıyn ózderine 200 myń teńge tólep otyrýǵa qorqytyp kóndirgen.
Alaıda sýpermarket basshylary polısııaǵa júginip, eki alaıaqty 2023 jyldyń qarasha aıynda «Magným» saýda ornynan 50 mln teńgeniń 25 mln teńgesin bopsalap jatqan jerinde polısııa qylmys ústinde qolǵa túsirgen. Qylmyskerler qolǵa túsken soń, «Semeınyı» sýpermarketiniń basshysy Andreı Isakov ta polısııaǵa kelip, alaıaqtar ózinen bes aı boıy 200 myń teńgeden aqsha bopsalap turǵanyn aıtady.
Qylmyskerlerdiń tergeýi uzaqqa sozylyp, aqyry 2024 jyldyń tamyz aıynda sot prosesi aıaqtaldy. Alqabıler qoldan ustaǵan bopsalaýdy kóre tura eki qylmyskerdiń qylmysy dáleldenbegen degen sheshim qabyldap, olardy sot zalynan bostandyqqa shyǵardy.
«Baqsaq, baqa eken» degendeı, artynan alqabılerdiń qataryna pıǵyly taza emes adamdardyń ótip ketkeni belgili bolady. Onyń bireýi sottalýshy Saıkonyń ákesimen birge qyzmet istegen áriptesi eken, al taǵy biri sheshesiniń sottalǵanyn jasyryp, alqabılerdiń quramyna kirip alypty.
Alqabılerdiń sheshimimen kelispegen prokýratýra apellıasııalyq shaǵym berip, is qaıta qaralǵan. Jýyrda Qylmystyq ister boıynsha aýdanaralyq mamandandyrylǵan sottyń sýdıasy Erlan Nursháripov úsh aıǵa sozylǵan sot prosesin aıaqtap, eki bopsalaýshyny da jeti jylǵa bas bostandyǵynan aıyratyn úkim shyǵardy. Qylmyskerler sot zalynan qamaýǵa alyndy. Oılaryna ne kelse, sony istep qutyrǵan blogersymaqtar sóıtip ádil jazasyn aldy.
PETROPAVL