Ult muratyn arqaý etken jıyn

Osydan úsh jyl buryn Mem­leket basshysy halyqqa tarıhı Joldaýyn jarııalap, elimizde túbegeıli jańǵyrý, aýqymdy re­formalar bastalǵan edi. Bul eldiń eńsesin, halyqtyń rýhyn kótergen erekshe Joldaý bolǵany esimiz­de. Býrabaıdaǵy sózin Prezıdent osy kezeńde atqarylǵan irgeli isterdi qorytyndylaýdan bastady. Memleket basshysy eldiń bolashaǵyna qatysty súbeli oıyn ortaǵa salyp, memleketimiz úshin eń ózekti máselelerge qatysty kózqarasyn bildirdi.

Qazir qoǵamda qyzý talqy­lanyp jatqan eń mańyzdy máse­leniń biri – salyq reformasy. Bul taqyryptyń tóńireginde ártúr­li pikir aıty­lyp júr. Ásirese qosymsha qun sa­lyǵyna qatysty san alýan kóz­qaras bar ekeni belgili. Úkimet salyq reformasyna qatysty biraz usynys berdi. Qazir Májiliste jańa Salyq kodeksiniń jobasy qaralyp jatyr. Sonyń aıasynda 200-ge jýyq adamnan quralǵan jumys toby úlken sharýa atqaryp jatyr. Onyń quramynda kásipkerler, sarapshylar men qarjygerler, múddeli memlekettik organdardyń ókilderi men eń bilikti depýtattarymyz bar. Basty mindet – qolǵa alynyp jat­qan bastamalardyń mán-mańy­zyn halyqqa durys jetkizý, tú­sin­dirý. Prezıdent kuryltaıda muny dóp basyp aıtty. Salyq kodek­sin qaraý kezinde osyǵan erek­she mán beriledi. Biz bıznestiń bólshektelýine, salyqtan jal­tarýy­na jol bermeýge tıispiz. Ol úshin ádil, ashyq ári tıimdi salyq júıesin qalyptastyramyz. Mem­leket basshysynyń berilgen tapsyrmalaryna sáıkes, Úkimetpen birlesip, osy baǵyttaǵy jumysty barynsha kúsheıtemiz.

Qasym-Jomart Toqaev biryńǵaı ýaqyt beldeýi máselesine de jeke toqtaldy. Úkimet pen Parlament bul túıtkilmen byltyrdan beri aı­na­lysyp keledi. Máseleniń mán-jaıyn jetik zerdeleý úshin arnaıy monıtorıng júrgizildi. Úsh aı boıy Úkimet aımaqtardaǵy ahýaldy, ýaqyt beldeýiniń áserin muqııat zerttedi. Onyń qorytyndysyn osy aptada Májilistegi «Amanat» fraksııasynyń otyrysynda tanys­tyrdy. Mamandar bul jaıt­qa óte jaýap­kershilikpen qara­dy dep aıta alamyz. Olar biryń­ǵaı ýaqyt beldeýiniń paıdasy men tıimdi tustary týraly dáıek­ti tujyrymdar keltirdi. Ár óńirde­gi jaǵdaı jeke-jeke saralandy. Bar­lyq faktor eskerildi. Memle­ket basshysy biryńǵaı ýaqyt bel­deýin engizýdiń mańyzyn aıtyp, maman­dardyń ýájin qoldady. Osylaısha, bul máseleniń núktesi qoıylyp otyr.

Jalpy, Ulttyq quryltaıda qoǵam­daǵy eń ózekti máseleler kóte­rildi. Ádepke, dinı ahýalǵa, ınternet alaıaqtyqqa, jalǵan psıhologter men koýchtarǵa qatysty da túrli pikirler aıtyldy. Prezıdent osy salalardaǵy zańnamany jetildirý máselesine mán berdi.

Sonymen qatar Memleket bas­shysy ulttyq ıdeologııanyń pármen­di quraly sanalatyn otan­dyq kınematografııanyń keleshe­gine arnaıy toqtaldy. Qazir kı­nonyń sapasy men mazmunyna qatysty synı pikir az emes. Árıne, olardyń denin jeke kompanııalar túsirip jatyr. Byltyrdyń ózinde 94 kartı­na jaryqqa shyqqan eken. Pre­zıdent olardyń sapasyna jaýap­kershilikpen qaraýǵa shaqyr­dy. Jappaı kórsetilim­ge shyǵarmas buryn aldyn ala súzgiden ótkizip, ár týyndynyń mazmuny men tárbıelik mánin tarazylaýdy tap­syrdy. Oǵan qosa, otandyq anımasııany da­mytýǵa da erekshe mán ber­di. О́s­ke­leń urpaqty ult­tyq naqysh­ta tárbıeleý úshin biz osy­ǵan den qoıýǵa tıispiz.

Taǵy bir mańyzdy másele – áıelder kolonııasyndaǵy ahýal. Bas bostandyǵynan aıyrylǵan jandardyń taǵdyry nazardan tys qalmaýy kerek. Biz árdaıym adam­gershilik qundylyqtardy, zań men tártip qaǵıdattaryn basshylyqqa alýymyz qajet. Ásirese osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵan kámeletke tolmaǵan balasy bar áıelder zań­men qorǵalýǵa tıis. Mem­leket basshysy osyny alǵa tartyp, máseleni baıypty zertteýdi tapsyrdy. Bul baǵytta quqyq qorǵaý organdary men depýtattar birlesip jumys isteımiz.

Quryltaıda áleýmettik, máde­nı-gýmanıtarlyq máselelermen birge el ekonomıkasyna qatysty da kesek-kesek oılar ortaǵa salyndy. Qazir álemdik ahýal kúrdeli. Jahandyq ekonomıkanyń ózi biraz qıyndyqty bastan keship otyr. Onyń salqyny bizge de sezilip jatyr. Osy jaǵdaıda otandyq ekonomıkany damytý, óńirlerdi órkendetý – negizgi mindettiń biri. Prezıdent bıyl ekonomıkanyń naqty sektoryna jumsalatyn qarjy kólemi eki esege jýyq artyp, 8 trln teńgege deıin jetetinin aıtty.

Memleket basshysy árdaıym aımaqtardy damytýǵa erekshe mán berip keledi. Qýatty óńirler – qýatty elge aınalýdyń kepili. Ásirese shekara mańyndaǵy aýdan­dar men aýyldardyń qańy­rap bos qalmaýy mańyzdy. Kerisin­she, ósip-órkendeýi qajet. Muny mem­­­lekettik saıasattyń basym bir ba­­ǵyty der edim. Bul oraıda «Amanat» par­­tııasy shekara mańyn­­daǵy aýdan­dardy damytýǵa qatys­ty jańa zań qabyldaýdy usyn­ǵan bola­tyn. Prezıdent osy bastamany qoldap, máseleni Úkimet pen depýtattarǵa birlesip, muqııat qa­rastyrýdy tapsyrdy.

Sonymen qatar elimizde eko­nomıkanyń jańa salalaryn damy­týǵa erekshe kóńil bólinip jatyr. Memleket basshysynyń bastamasymen ásirese, IT salasy, jasandy ıntellekt, sıfrlandyrý baǵytynda keshendi jumys qolǵa alynýda. Bul – bolashaqtyń tehnologııasy, keleshektiń ekonomıkasy. Sondyqtan qaıtkende de zaman kóshinen qalmaýymyz kerek.

Prezıdent aıtqandaı, mem­­le­kettiń keminde tórt salada orasan zor múmkindikteri bar. Ol – sıfr­landyrý isi men jasandy ıntellekt, kólik tasymaly, energetıka, agroónerkásip kesheni jáne adam kapıtaly. Qazir Májiliste jasandy ıntellekt týraly zań jobasy qaralyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta jańa Sıfrlyq kodeks kelip túsedi. Osy zań jobalarymen jumys barysynda biz Prezıdenttiń alǵa qoıǵan barlyq tapsyrmasyn basshylyqqa alamyz.

Ekonomıkanyń qaryshtap alǵa basýy ǵylymǵa tikeleı baılanys­ty. Memleket basshysy otandyq ǵylymdy damytý týraly únemi aıtyp júr. Tipti Ulttyq ǵylym aka­demııasynyń memlekettik márte­besin qaıtardy. Byltyr biz Ǵylym men tehnologııalyq saıasat týraly zań qabyldadyq. Kóp sharýa atqarylyp jatyr. Biraq áli de jumysty shıratamyz. Ol týraly Prezıdent taǵy da aıtty.

Kelesi másele – erekshe qajet­tiligi bar balalardy qoldaý. О́ki­nish­ke qaraı, elimizde mundaı ba­la­lardyń sany azaıatyn emes. Mem­leket basshysy árbir oblys orta­lyǵynda erekshe qajettiligi bar, sonyń ishinde aýtızmge shaldyqqan balalardy ońaltý jáne damytý ortalyqtaryn qurýdy tapsyrdy. Al Parlament óz tarapynan jyl­dyń sońyna deıin osyndaı ba­lalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý isin retteıtin jańa zań ázirleıdi.

Buǵan qosa, quryltaıda onomastıka salasyn, memlekettik jáne mekemelik marapattar júıe­sin jetildirý, jasampazdyq qun­dylyqtaryn dáripteý, áleýmet­tik keselderdi joıý, azamattyq qo­ǵamdy damytý máseleleri kóterildi.

Jalpy, bıylǵy quryltaı maz­­mundy ótti. Barlyq másele jan-jaq­ty qamtyldy. Eń bastysy – el­diń birligi, memlekettiń turaq­ty­lyǵy, ekonomıkanyń damýy, halyqtyń ál-aýqatynyń artýy. Osy máselelerge Memleket basshysy naqty jaýap berdi.

Byltyrǵy Atyraýda ótken qu­ryl­­taıdyń qorytyndysy boıyn­­sha Parlament 9 zań qabyl­daǵan edi. Olardyń qaı-qaısysy da – ózek­­ti, elge qajetti, mańyzdy zań­dar. Bul qar­qyndy biz bıyl da jalǵas­tyramyz.

Oıymdy Memleket basshysy­nyń myna bir sózimen aıaqtaǵym kelip otyr: «Bizdiń ultymyzdyń arman-muraty Ádiletti, Qaýipsiz, Taza, Qýatty Qazaqstandy qurý ıdeıa­synan bastaý alady». En­deshe, osy jolda bárimiz Prezıdenti­miz­diń janynan tabylyp, ult múdde­sine aıanbaı qyzmet ete bereıik!

Erlan QOShANOV,

Parlament Májilisiniń tóraǵasy