Saılaýǵa daıyndyqty pysyqtady

N.Ábdirov sapar barysynda Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń bazasynda jas saılaýshylarmen, máslıhattar depýtattarymen, oblystyń jastar uıymdary­nyń ókilderimen, Qobda aýdany­nyń jas saılaýshylarymen kezdesti. Oǵan 800-den asa adam qatysty. OSK tóraǵasy Pre­zıdent bastamashylyq etken jáne 2022 jylǵy respýblıkalyq referendýmda halyq qoldaǵan konstıtýsııalyq reformany iske asyrý aıasyndaǵy saılaý júıesiniń jańashyldyqtary týraly egjeı-tegjeıli aıtyp berdi. Bul rette ol jańartyl­ǵan saılaý júıesi azamattar­dyń saılaý úderisteri arqyly memleketti basqarýǵa qatysýyn keńeıtýge baǵyttalǵanyn atap ótti.

Sonymen qatar N.Ábdirov ótkizilgen saılaý naýqandary, Ortalyq saılaý komıssııasynyń damý strategııasy, komıssııa janyndaǵy dıalog alańdarynyń mańyzy, saılaý salasyndaǵy ózekti baǵyttar men sheteldik tájirıbe, basqa elderdegi saılaýlar men referendýmdardy halyqaralyq baıqaý týraly sóz qozǵady.

Kezdesýlerge kelgen 573 azamat QR kodyn paıdalana otyryp, saılaý máseleleri jónindegi dástúrli onlaın-saýalnamaǵa qatysty. Saýalnama nátıjesi kórsetkendeı, respondentterdiń 35,5%-y sotpen áreketke qabiletsiz dep tanylǵan azamattar saılaý­da jáne referendýmda daýys bermeýi kerek, al 40,2%-y qylmys jasaǵany úshin sotpen kináli dep tanylyp, bas bostandyǵy­nan aıyrylǵan azamattardyń daýys berýge quqyǵy joq ekenin atap ótti. Jastardyń basym kópshiligi (79,1%) prezıdenttikke kandıdatqa memlekettik qyzmette nemese saılanbaly memleket­tik laýazymdarda jumys ótili bo­ıynsha talaptar belgi­lenýi kerek deıdi. Saýalnamaǵa qatys­qandardyń 70,8%-y prezı­dent­tikke kandıdattarǵa – elde, al Parlament Májilisiniń depý­tat­tyǵyna saılaý okrýgin­de turý merzimi boıynsha qoıy­latyn talaptardy qoldaıdy. Respondentterdiń 43,4%-y dástúrli bıýlletenmen da­ýys berýdi jón kórse, 27,1%-y saılaý men referendýmdarda elektrondyq júıeniń tehnıkasyna senimsizdik sebebinen elektrondyq daýys berýdi paıdalanbaıtynyn alǵa tartty. Sondaı-aq azamattardyń 27,1%-y saılaý men referen­dýmdarda merziminen buryn (kóp kúndik) daýys berýdi engizýdi qoldamaıdy, ıntervıýerlerdiń 50,6%-y toltyrylǵan bıýlletenmen sýretke túsýge (selfıge) tyıym salýdy engizý qajet dep oılaıdy.

Kezdesýlerge qatysýshylar saılaý máseleleri jóninde pikir almasty. Máselen, stýdent Aqerke Esen basqa elderdegi saılaý úderisi, Ahmet Madıar ortalyq saılaý organynyń jastarmen jumysy, Aqpeıil Serikqyzy shetelderdegi ult­tyq jáne halyqaralyq baı­qaý máselelerine qyzyǵýshy­lyq tanytty. Sonymen qatar oblystyq máslıhattyń depýtaty Naýryzbek Sarbasov saılaý úderisine senimdi kúsheıtý týraly oıymen bólisip, birmandat­ty okrýgter (majorıtarlyq júıe) boıynsha saılanatyn máslı­hat depýtattarynyń úle­sin arttyrý máselesin kóterdi. Qobda aýdanyndaǵy kezdesýde jas maman Arýjan Tuıaq eldiń saılaý júıesiniń halyqara­lyq standarttarǵa sáıkestigi, Qurmanov atyndaǵy aýyl okrýgi apparatynyń qyzmet­keri Aslan Qıbashev saılaý komıssııalarynyń músheleri­ne qoıylatyn talaptar, jas­tar resýrstyq ortalyǵynyń qyz­metkeri Rızagúl Ámirǵalıeva OSK qyzmetindegi jańa tásilder týraly suraq qoıdy. Pikirtalasqa belsendi qatysqandarǵa OSK-niń 30 jyldyǵyna oraı shyǵarylǵan saılaý taqyrybyndaǵy ǵylymı basylymdar tabystaldy.

Sapar aıasynda N.Ábdirovtiń tóraǵalyǵymen shyǵyp qalǵan máslıhat depýtattarynyń ornyna saılaý ótkizý máseleleri jóninde keńes ótti. Saılaýǵa daıyndyq boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń, jergilik­ti atqarýshy ári quqyq qorǵaý organdarynyń basshylary baıan­dady. OSK tóraǵasy keńeske qatysqan laýazymdy tulǵalar­dyń nazaryn saılaý zańnamasy­nyń talaptaryna sáıkes saılaýdy ótkizýdi, saılaý úderisiniń barlyq kezeńinde jarııalylyq pen ashyqtyqty, qaýipsizdikti qamtamasyz etý qajettiligine nazar aýdardy. Sondaı-aq ol sý tasqyny jaǵdaıynda qosymsha saılaýdy qalypty túrde ótkizý maqsatynda barlyq qajetti aldyn alý sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.

Naýqan barysynda óńirde shyǵyp qalǵandardyń ornyna 6 máslıhat depýtaty saılanatynyn aıta ketý kerek. Saılaý Aqtóbe oblysynyń, Aqtóbe qalasynyń, Qobda, Muǵaljar, Shalqar aýdandarynyń más­lı­hattaryna taǵaıyndaldy. Saılaýǵa 5 aýmaqtyq, 6 okrýgtik, 21 ýchaskelik saılaý komıssııasy jumyldyryldy.

OSK basshysy oblystyń, Aqtóbe qalasynyń jáne Qobda aýdanynyń aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna, Qobda aýdany­nyń Qobda aýylyndaǵy №1, №4 okrýgtik saılaý komıssııalaryna jáne №414, №417 saılaý ýchas­kelerine baryp, daýys berýge daıyndyq barysymen tanysty.

Elektorattyq oqytý úderisi­ne monıtorıng júrgizý maqsa­tyn­da saılaý komıssııalary mú­sheleriniń saılaý zańnamasy men saılaý rásimderi týraly bilimin baqylaý testileýi ótti. Sonymen qatar saılaý komıssııalarynyń múshelerine arnalǵan semınar-trenıng uıymdastyryldy.

Jalpy, respýblıka boıynsha qosymsha saılaý barysynda elimizdiń 14 óńirinde 35 máslıhat depýtaty (1 oblystyq, 9 qalalyq jáne 25 aýdandyq máslıhat depýtaty) saılanady. Osy naýqan bastalǵannan beri OSK tóraǵasy men músheleri eldiń jeti óńirine saparlady.