Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń IV otyrysynda týrızm aımaqtardyń damýyna serpin beretin sala bolýǵa tıis ekenin aıtty. Týrızm – ekonomıkanyń qarqyndy damýyna yqpal etetin ári ınvestorlar úshin tartymdy sala. Osy turǵyda elimiz geografııalyq jaǵynan ońtaıly ornalasqanyna, alýan túrli tabıǵatymyz, baı ári biregeı tarıhı-mádenı muramyz bar ekenine qaramastan, týrızm salasyndaǵy áleýetin tolyq, jan-jaqty paıdalanbaı keledi.
Prezıdent jergilikti jerdegi respýblıkalyq, halyqaralyq is-sharalar óńirlerdiń týrıstik áleýetin arttyrýǵa yqpal etetinin aıta kelip: «Bıyl Tarazda ótetin «Dostastyq jármeńkesi» osyndaı jobanyń biri bolmaq. Jármeńkege kóptegen eldiń qolónershileri men aýyl sharýashylyǵy mamandary shaqyryldy. Bul is-shara seriktes eldermen ekonomıkalyq baılanysymyzdy odan ári kúsheıtedi. Sonymen qatar eń kóne saýda jáne mádenıet ortalyǵynyń biri – Taraz qalasynyń bedelin arttyra túsedi, oblysqa jańa ınvestısııa tartýǵa jáne týrısterdiń kóptep kelýine septigin tıgizedi. Jalpy, ár aımaqta jurtshylyq asyǵa kútetin ári dástúrge aınalǵan osyndaı mańyzdy mádenı-týrıstik is-sharalar ótip turady. Ony negizinen demeýshilerdiń qarajaty esebinen uıymdastyrǵan jón. Is-sharalardy jyl boıy jalǵasatyndaı etip birkelki bólý, brend retinde qalyptastyryp, jarnamalaý qajet», dedi.
Suranysqa ıe baǵyttar
Jaqynda «Euronews» arnasy 2025 jyldyń týrıstik trendterin jarııalady. Zertteýde elimiz astrotýrızm baǵyty boıynsha tanyldy. Astrotýrızm «Juldyzdy aspandy» baqylaıtyndarǵa qyzyq bolǵan soń, týrızmniń osy baǵytyn aspan denelerin, ıaǵnı juldyzdardy tamashalaýǵa qolaıly jazyq dalada damytsa bolady. Birer jyl buryn Ulybrıtanııanyń «Time Out» basylymy álemniń ár túkpirinde juldyzdardy tamashalaýǵa qolaıly 10 týrıstik baǵyttyń tizimin jarııalap, oǵan Aral teńizi de engen edi. Byltyr qańtarda elimiz «India Today» nusqasy boıynsha «Úndi saıahatshylary úshin negizgi baǵyt» atalymyn ıelendi. «Wanderlust Reader Travel Awards» baıqaýynda suranysqa ıe jańa baǵyttardyń top bestigine endi. «Lonely Planet» halyqaralyq baspa kompanııasy da elimizdi jyl saıyn shyǵatyn «best in Travel 2025» reıtınginde saıahattaýǵa arnalǵan eń úzdik elderdiń biri dep baǵalady. Sonymen birge «CNN Travel» arnasy da Almaty qalasyn bıyl saıahattaýǵa turarlyq eń úzdik oryndar tizimine engizgen.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jahandyq deńgeıde el týrızminiń vızıt kartasyna aınalatyn, keleshegi mol úsh óńirdi aıqyndady. Qazirde «Býrabaı», Mańǵystaý kýrorttyq aımaqtaryn, Almaty taý klasterin damytýǵa basa nazar aýdarylyp otyr. Úsh destınasııa boıynsha 8 baǵytty qamtıtyn 2025–2029 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospardy túzetý jumystary júrip jatyr. Josparda destınasııalardyń tabıǵı resýrstary men týrıstik áleýetin tıimdi paıdalaný úshin turaqty ınfraqurylym qurý kózdelgen. Sondaı-aq týrıstik aımaqtardyń qonaqtarǵa tartymdylyǵyn arttyrý, qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý syndy jumystar ret-retimen iske asady. Týrıstik tartymdy baǵyttarǵa aınalyp kele jatqan Zaısan, Katonqaraǵaı, Kendirli kýrorttyq aımaqtarynyń da áleýeti joǵary. Prezıdent tapsyrmasymen qazir atalǵan úsh óńirde jańa áýejaıdyń qurylysy bastaldy.
Týrızmge taptyrmaıtyn ólkeler týraly aıtqanda Astana qalasy, Aqmola oblysy tóńiregindegi aýyldardy erekshe atap ótý kerek. Munda iskerlik týrızm, medısınalyq týrızmnen bólek, ekotýrızm, etnotýrızm ilgerilep keledi.
Almatyǵa asyǵatyn qaýym kóp
Týrızmdi damytýǵa jan-jaqty qoldaý kórsetilmese, birjaqty tirlikten nátıje shyǵarý ekitalaı. Birinshi, týrıstik aımaqqa jetkizetin taqtaıdaı tegis jol qajet. Ekinshi, aýmaqtaǵy ınfraqurylym qonaqtarǵa jaıly bolýǵa tıis. Úshinshi, jaryq, sý, tazalyq máselesine týrıster múlde alańdamaýy kerek. Týrızmdi durys jolǵa qoıýdy oılastyrǵan óńirdiń birinshi kezektegi, negizgi mindetteri osy. Sondaı-aq qonaqtarǵa qyzmet kórsetý sapasynda min bolmaýǵa tıis. Týrızmdi damytýǵa bel býǵan eldiń qaýipsizdigimen qatar, týrıstik aımaqqa jaqyn qalanyń qolaıly bolǵany kerek. Týrısterge arnalǵan nusqamalar, qarta, platforma, vızıt-ortalyqtar qajet.
Byltyr elimizge shetelden saparlap kelgenderdiń sany 15 mln adamnan asqan. Bul aldyńǵy jylǵy statıstıkadan eki ese kóp. Kórsetkish bıyl, keler jyly taǵy ósýge tıis. Týrızm salasyndaǵy 14 ekonomıkalyq qyzmet túriniń jalpy klassıfıkatory boıynsha bıýdjetke salyq túsimderiniń kólemi 253,5 mlrd teńgeni qurady. Bul 2023 jyldyń uqsas kezeńindegi kórsetkishten 25% artyq. Salyqtyń basym bóligi azyq-túlik ónimderi men sýsyn usyný sııaqty qyzmetterdiń esebinen túsken. Týrıster sany jóninen Almaty qalasy kósh bastap tur. Qalaǵa týrısterdiń 25%-y barǵan. «Limon Travel» týrıstik kompanııasynyń jetekshisi, sarapshy Almas Maratuly Almatynyń túrli basymdyqtaryn tıimdi paıdalanýdy usynady.
– Eldegi týrızmniń, onyń ishinde ekotýrızmniń bastaýy – Almaty aımaǵy. Qalaǵa shetelden keletin týrıster aǵyny jyldan-jylǵa kóbeıip keledi. Almaty taý klasteri – elimizdiń vızıttik kartasy. Oblys aýmaǵyndaǵy aýyldar jyl ótken saıyn qulpyryp, turǵyndary týrısterge jan-jaqty jaǵdaı jasaýǵa tyrysyp jatyr. 2016 jyly ózimizdiń týrıstik kompanııany ashyp, jumysqa kiriskende, Almaty oblysy men qalasynyń aýmaǵynda 4000 týrıstke qyzmet kórsettik. Qonaqtardy Kólsaı, Qaıyńdy kólderine, Sharyn shatqalyna apardyq. Beride, 2021 jyly Túrkistanda Ortalyq Azııadaǵy asa iri týrıstik keshen ashyldy. Sol Kerýen saraıǵa kóp bardyq. Almatydan aptasyna 150–200 adamdy kompanııa atynan jiberip turdyq. Qazirde el azamattary Túrkistan dese Qoja Ahmet Iаsaýı, Arystan bab kesenesinen bólek, Kerýen saraıdy da eske túsiredi. Elimizde ózen-kólder, jazyq dala, taý klasteri, adam aıaǵy baspaǵan tabıǵat, orman alqaptary – bári-bári bar. Bozjyra shatqaly qandaı. Shyǵys Qazaqstannyń tabıǵaty tipti keremet. Osy ólkelerdiń birin Túrkistandy eldegi týrısterge jarnamalaǵandaı sheteldikterge tanytýǵa bolady, – deıdi Almas.
Kórikti jerlerdi jarnamalaı bilý kerek
Qazir tabıǵaty baı ólkelermen qatar tarıhı-mádenı oryndardy eldegi, sheteldegi týrısterge tanytýǵa kóp kóńil bólinip jatyr. Bul rette sıfrlyq, onlaın-resýrstardyń, halyqaralyq kórmeler men jármeńkelerdiń, otandyq, sheteldik aqparat quraldarynyń múmkindigin molynan paıdalanýǵa basymdyq berilgen. Halyqaralyq kompanııalarmen yntymaqtastyq aıasynda baspasóz týrlary uıymdastyrylyp turady. Týrıstik destınasııalardyń tartymdylyǵyn arttyryp, iskerlik baılanystardy nyǵaıtý maqsatynda sheteldiń belgili tulǵalary men qaıratkerleriniń arasynan «Qazaqstan týrızminiń elshileri» taǵaıyndalatyn boldy. Byltyr qazaq tilinde erkin sóıleıtin japon jigiti, polıglot Iýdjı Natsýma osy qurmetti ataqqa ıe boldy. Bloger áleýmettik jelidegi kontenti arqyly álemniń ár qıyryndaǵy oqyrmanyn elimizdiń baı mádenıeti men tańǵajaıyp tabıǵatyn tanýǵa shaqyrady.
«Kazakh Tourism» ulttyq kompanııasy men «AirAsia X» áýe kompanııasy shetel týrısteriniń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıǵan. Osy oraıda Ońtústik-Shyǵys Azııa elderinde elimiz baǵytyndaǵy saıahattyń tanymaldyǵyn arttyrý maqsatynda qolǵa alǵan jumystar jemisin bere bastady. Aıtalyq, Almaty baǵytyna ushýǵa suranys 30%-ǵa artty. Jalpy, qonaqtardy aqparattandyrý baǵytynda iske asyp jatqan jumystar san alýan. Bul jóninde Týrızm jáne sport mınıstrligine saýal joldap, resmı jaýap alǵan edik.
– «ITB Berlin tárizdi aýqymdy kórmeler arqyly elimizdiń týrıstik áleýeti álem jurtshylyǵyna keńinen tanystyrylady. Kórmede Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy «Katonqaraǵaı aýdanynyń turaqty damýy» qoǵamdyq qory» «Gúldengen qoǵamdastyqtar» sanatynda 3-oryn ıelendi. Byltyr 20 memlekettiń ókilderi úshin Aqmola, Almaty, Qyzylorda, Mańǵystaý oblystaryna, Astana, Almaty qalalaryna 17 aqparattyq týr uıymdastyryldy. El azamattary kórikti jerlerge saıahat týraly 24 myńnan asa rolık ázirlep, erekshe lokasııalardy kórsetti. Joba kópshiliktiń el ishinde saıahattaýǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, ekiniń biri áli de bilmeıtin erekshe oryndarmen tanystyrdy», dep jazylǵan mınıstrliktiń aqparatynda.
Kásipkerlerdi qoldasa, jumys jandanady
2022 jylǵy qańtardan bastap kásipkerlik sýbektileri shyǵyndarynyń bir bóligin óteý, sýbsıdııalaý túrinde memlekettik qoldaý sharalary týrızm salasyndaǵy 7 baǵyt boıynsha kórsetilip keledi. Onyń ishinde týrıstik qyzmet obektilerin salý, rekonstrýksııalaý kezinde kásipkerlik sýbektileri shyǵyndarynyń 10% óteý jóninde járdem qarastyrylǵan. Ekinshi, sanıtarlyq-gıgıenalyq toraptardy ustaýǵa baǵyttalǵan kásipkerlik sýbektileri shyǵyndaryn aı saıyn 83 300 teńge kóleminde sýbsıdııalaý tapsyrmasy bar. Úshinshi, kásipkerlik sýbektileriniń jol boıyndaǵy servıs obektilerin salý jónindegi shyǵyndarynyń 10%-y óteledi. Tórtinshi, týrıstik qyzmettegi kásipkerlik sýbektileri júrgizýshiniń ornyn qospaǵanda, otyrýǵa arnalǵan syıymdylyǵy segiz orynnan asatyn avtokólik quraldaryn satyp alatyn bolsa, shyǵynynyń 25%-y óteledi. Besinshi, taý shańǵysy kýrorttaryna jabdyqtar men tehnıka satyp alý boıynsha kásipkerlik sýbektileri shyǵyndary qunynyń 25%-yn óteý tártibi bar. Sondaı-aq el aýmaǵynda kámeletke tolmaǵan jolaýshylardy ushaqpen tasymaldaý kezinde týrıstik ónimge engizilgen bılettiń qunyn sýbsıdııalaý tetigi qarastyrylǵan. Qazir elde balalar avıabıletiniń 100%-y sýbsıdııalanady. Byltyr týrızm salasyndaǵy kásipkerlerdi qoldaý maqsatynda Almaty taý klasteri, Mańǵystaý oblysy, Býrabaı kýrorttyq aımaǵyna arnalǵan keshendi bıznes-josparlar ázirlendi. Jobalar kásipkerlerge óz qyzmetin tıimdi uıymdastyrýǵa, ekonomıkalyq negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa, týrıstik ınfraqurylymdy damytýǵa qajetti quraldar usynady.
Prezıdent týrızmge ınvestısııa tartý máselesin birneshe márte aıtty. Byltyr sheteldiń iri ınvestorlarmen 15-ten asa kezdesý ótip, jobalar talqylandy. Investorlarǵa jeńildetilgen qarjylandyrý múmkindikterin usyný, sheteldik qarjy ınstıtýttarymen seriktestik ornatý baǵytynda da kóp jumys atqaryldy. Aldaǵy ýaqytta Mańǵystaý oblysynyń «Jyly jaǵajaı» aýmaǵyndaǵy ınvestısııalyq jobalardy aıaqtaý kózdelip otyr. Onda qazir sheteldik ınvestorlarmen qatar elimizdegi kompanııalar óz jobalaryn iske asyryp jatyr. Injenerlik ınfraqurylymdy damytý jónindegi jumystardyń birinshi kezeńi 2021 jyly aıaqtalyp, «Rixos Water World Aktau» kópfýnksıonaldy týrıstik qonaqúı kesheni, akvapark ashyldy. Endi «Jyly jaǵajaı» aýmaǵynda tórt juldyzdy qonaqúıler men saýda oryndary salynady degen jospar bar. Keıingi jyldary Almaty óńiriniń qysqy týrızmdegi áleýetin keńeıtýge kóp kóńil bólinip, taý shańǵysy ınfraqurylymyn damytýǵa qatysty jobalar iske asyp keledi. Elde týrızm baǵytynda naq qazir úılesip jatqan eki iri joba osy. Sondaı-aq Qytaımen týrızm salasynda berik baılanys ornap jatqany belgili. Álemniń kóptegen elimen vızasyz rejim júıesi arqyly baılanys ornady. Munyń barlyǵy, saıyp kelgende, týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan naqty qadam.