Esirtki aınalymyna tosqaýyl kúsheıdi

Jalpy, memleket esirtki qyl­mysyna qarsy is-qımyl jónin­degi sharalardy, ıaǵnı zańnamalyq bastamalardy qolǵa alyp-aq jatyr. Aıtalyq, ótken jylǵy 27 jeltoqsanda Prezıdent esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna qarsy is-qımylǵa qatys­ty birqatar zańnamalyq aktige ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zańǵa qol qoıdy. Qabyldanǵan túzetýler qyl­mys­tyq jaýapkershilik júıe­sin jaq­sartýǵa jáne qylmystyq quqyq buzýshylyqtyń sıpatyna qaraı jazalardy saralaýǵa baǵyttalǵan. Osy rette IIM Esirt­ki qylmysyna qarsy is-qımyl komı­teti tóraǵasynyń orynba­sary Qýan­dyq Áljanovtan esirt­ki qyl­mysyna qarsy is-qımyl ­sharalary, sondaı-aq osy sala­daǵy zańna­malyq bastamalar ­týraly surap-bildik.

Onyń aıtýynsha, qabyldanǵan zańǵa sáıkes, Qylmystyq kodekstiń qol­danystaǵy 297-baby esirtki satý­shylarǵa, onyń ishinde quqyq buzýshylyq alǵash ret jasal­ǵan jaǵdaıda «esirtkini jasyryp qoıyp ketýshiler» úshin qyl­mystyq jaýapkershilik saqtalady jáne bul norma esirtki zattaryn jasamaı, óńdemeı jáne óndirmeı ótkizýge qatysty.

– Qarapaıym tilmen túsin­dir­sek, bul jerde esirtki bıznesin uıymdastyrýshylar men taratý­shy­­lardyń jaýapkershiligi ajyratylady. Olar buryn bir bap boıynsha jazaǵa tartylyp kelgen jáne olardyń jaýapkershiligi de birdeı edi. Endi Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha, bizdiń mı­nıstrlik memlekettik organdarmen, sondaı-aq depýtattyq kor­pýspen birlesip, esirtki da­ıyndaý, óńdeý jáne óndirýmen aınalysatyn adamdardyń jaýap­ker­shi­ligi qatań­datylatyn jáne baı­­lanyssyz tásilmen esirtki ta­ra­­tatyn adam­dar úshin, ıaǵnı «esir­­t­kini jasy­ryp qoıyp ketý­shi­­ler» úshin jaýap­kershilik jeńildetiletin túzetýler ázirledi, – dedi Q.Áljanov.

Onyń aıtýynsha, 1-bólim boıyn­­sha endi 5 jyldan 8 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qaras­tyrylǵan, bul bu­ryn 5 jyldan 10 jylǵa deıingi jaza qarastyrǵan eń joǵary mer­zimnen edáýir tómen. Sonymen qa­tar 2-bólim boıynsha 6 jyldan 10 jyl­­ǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý qarastyrylǵan, buryn bul norma 6 jyl­dan 12 jylǵa deıin bolǵan. 3-bólim boıyn­sha 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bos­tan­dyǵynan aıyrý qarastyrylǵan, bu­ryn 10 jyldan 15 jylǵa deıin bolǵan eken.

– Bul jerde qylmyskerlerdiń jasy, ózge de mán-jaılary eske­riledi. Ásirese\ olar jas bolsa, bul zańdy birinshi ret buzǵan qyl­myskerlerge adamgershilikpen qa­raýǵa múmkindik beriledi. Esirtkini jasyryp qoıyp ketýshiler, ıaǵnı esirtki taratýshylar úshin jaza merzimin qysqarta otyryp, zańda sottardyń shartty túr­de merziminen buryn bosatýdy odan ári qoldaný, sondaı-aq ja­zanyń ótelmegen bóligin neǵur­lym jumsaq túrmen aýysty­rý múmkindigi kózdeledi. Bul tásil qazir bas bostandyǵynan aıy­rý oryndarynda júrgen jas sottalǵandarǵa erterek bostan­dyqqa shyǵýǵa jáne jańa ómir bastaýǵa múmkindik beredi, – dedi IIM Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl komıteti tóraǵasynyń orynbasary Q.Áljanov.

Sondaı-aq mınıstrlik ókili osy sanat­taǵy qylmystar úshin jazalaý mer­zimderin qysqartý jazanyń pro­por­sıo­naldyly­ǵyn teńestirýge, bas bostandyǵynan aıy­rý oryndarynan bosatylǵan­nan keıin sottalǵandardyń áleý­mettik beıimdelýin barynsha jedeldetýge jáne olardyń krımınalıtetpen birigýin boldyrmaýǵa múmkindik beretinin atap ótti.

Elimizde Qylmystyq kodeks­ke esirtki quraldarymen baılanysty qylmys jasaǵandar úshin jazany qatańdatýdyń jańa sharalary engizilip jatyr. Máse­len, jańa 297-bap engiziledi. Onda uıymdasqan qylmystyq toptardyń quramynda esirtki qylmysyn jasaǵan adamdarǵa, bilim berý uıymdarynda esirtkini satqan kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jazany qatańdatý kóz­delgen. Sonymen qatar óz qyz­met­tik jaǵdaıyn paıdalana oty­ryp, esirtki qylmysyn jasa­ǵan laýazymdy tulǵalardyń jaýap­kershiligi kúsheıtilmek. Endi qylmystyń osy túrleri úshin 15 jyldan bastap ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrýǵa deıin jaza qarastyrylǵan.

Qýandyq Janybekulynyń aıtýyn­sha, zańda prekýrsorlar men kúshti áseri bar zattardyń zań­syz aınalymyna qarsy is-qı­myl­dyń tıimdiligin arttyrý boıyn­sha ózge de sharalar qabyl­danǵan. Osy maqsatta esirtki, prekýr­sorlar men kúshti áseri bar zattar­dy óndi­rý úshin paıdalanylatyn pre­­kýr­sorlar men kúshti áseri bar zat­tar­dyń, quraldar men jab­dyq­­tar­dyń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi.

– Prekýrsorlar – bul metallýrgııa, farmasevtıka, hımııa, munaı-gaz jáne basqa salalarda qoldanylatyn qos maqsatty zattar. Buryn prekýrsorlar kontrabandasy úshin qylmystyq jaýapkershilik bolǵan. Endi zańmen el aýmaǵyndaǵy prekýrsorlardyń zań­syz aınalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik tolyǵymen engizi­ledi, – dedi Q.Áljanov.

Komıtet tóraǵasynyń orynbasary bul ózgerister prekýrsorlar men kúshti áseri bar zattardyń zańsyz aınalymǵa túsýine jol bermeý jáne esirtki óndirý úshin qoldaný maqsatynda olardyń aınalymyn baqylaýdy kúsheıtýge múmkindik beretinin aıtty.

Zańdyq turǵydan baqylaýdyń álsiz­digi saldarynan esirtki aınalymy azaıar emes. Osy jyldyń eki aıynda ishki ister organdary 1,5 myńǵa jýyq esirtki quqyq buzýshylyǵyn anyqtady. Onyń 600-den astamy – qylmystyq quqyq buzýshylyqtar.

– О́tken jylmen salystyrǵanda azdaǵan ósim bar. Bul bizdiń ju­my­sy­myzdyń jandanǵanyn dálel­deıdi. Esirtki qylmysy – qyl­mystyń jasyryn túri. Sondyq­tan eki aıdaǵy statıs­tıka esirt­ki qylmystarynyń óske­nin kórse­tedi. Osylaısha, zań­syz aınalym­nan esirtki zattary kóbirek alyn­dy jáne olar túp­ki­likti tutynýshy­nyń qolyna jetpedi, – dedi ol.

Q.Áljanovtyń málimetinshe, jyl basynan beri elimizdiń ishki ister organdary 2 tonnaǵa jýyq esirtki zatyn tárkilegen, onyń ishinde 120 kılo esirtkiniń sıntetıkalyq túri, 140 kılodan asa gashısh, 600 gramm kokaın bar. Sonymen qatar ol ishki ister organdary óz jumysynda Ulttyq qaýipsizdik komıtetimen, Memlekettik kirister komıtetimen jáne keden qyzmetterimen ózara birlese áreket etetinin, esirtki kontrabandasynyń jolyn kesý baǵytynda tıisti sharalar qabyl­danyp jatqanyn jetkizdi.