«Ustaz aılyǵy 1 myń dollarǵa jetkende oqýshylardyń aqyly ortalyqqa barýy ádiletsizdik. Qurmetti ustazdar, jalaqyny ne úshin alyp júrsizder?». Jaqynda áleýmettik jelide Marǵulan Ermaǵanbetuly degen azamat kóptiń kóńilinde júrgen osyndaı suraqty qoıypty. Muǵalim retinde osyǵan jaýap bergim keldi.
Marǵulan aıtqan máselege qatysty ıýtýbta oıyn bildirgen Aıatjan Ahmetjan oqýshylardyń UBT-ǵa daıyndaıtyn aqyly kýrsqa jappaı bet burýyna muǵalimderdiń biliksizdigi sebep deı kele, mektepten UBT-nyń jaýapkershiligin alyp tastaýdyń da buǵan teris áseri bolǵanyn aıtypty.
Aıatjannyń mektepten UBT-nyń jaýapkershiligin alyp tastaǵany durys bolmady degenine kelisemin. Al oqýshylardyń aqyly kýrsqa barýyna muǵalimderdiń biliksizdigi sebep degen pikiri birjaqty aıtylǵan dep oılaımyn. О́ıtkeni aqyly kýrstar bolmaı turǵan kezde de oqýshylardy joǵary oqý ornyna daıyndaǵan muǵalimderdiń birazy áli de bar.
Buǵan basty sebeptiń biri – jańartylǵan baǵdarlamamen birge engen qosstandarttyq dep esepteımin.
2017 jyly Nazarbaev zııatkerlik mektebi muǵalimderi bizdiń Syrym aýdany ortalyǵyna kelip, jańartylǵan bilim mazmunynyń erekshelikteri týraly semınar ótkizdi. Bul bizdiń soǵan kóshkenimizge 2 aıdyń shamasy endi bolǵan kez edi. Sol eki aıdyń ishinde jańartylǵan bilim mazmuny boıynsha oqyǵan oqýshylardyń aldynan UBT kezinde oqýlyqtaǵy qamtylmaı ketken jerlerden sandaǵan suraqtyń shyǵatynyn túsingen edim.
Mine, ózimizdiń aýdanymyz ben kórshiles Qaratóbe aýdanynyń muǵalimderine NZM-niń aıtýly pedagogteri ótkizgen semınarda men sony aıtqan bolatynmyn. Biraq suraǵyma mardymdy jaýap bolǵan joq.
Kóp uzamaı-aq oıymnyń durys ekenin ýaqyt kórsetti. Qazirgi jańartylǵan baǵdarlamada oqý maqsattary boıynsha sabaq ótedi de, sabaq barysynda eń basty máseleler ǵana qamtylady. Al UBT-da kerisinshe bir taqyryp boıynsha birneshe suraq keledi. Sosyn mektepten alǵany joǵary oqý ornyna túsýge tolyq jaramaǵan oqýshy amalsyz aqyly kýrsqa barady.
Taǵy bir másele – oqýshylardyń kóbi 11-synypqa kelgende ǵana bolashaq mamandyǵyn tańdaıdy. Sol kezde ózi buryn hımııa men bıologııany jarytyp oqymasa da grant kóp dep, sol pánderdi tańdaıdy. 10 jyl boıy úlgerimi úsh bolsa da, ýnıversıtetke túskisi keletinder kóp. Mundaı oqýshylar biz turmaq, aqyly kýrstyń ózinen de nátıje kórsetip jatpaǵanyn kórip júrmiz.
Budan 5 jyl buryn bir baıqaǵanym, aqyly kýrsta ár kúni ótken taqyryp boıynsha oqýshyǵa suraq qory berilip, sony ertesine test túrinde tekserip otyrady eken. Eger belgili bir paıyzyn jınamasa, aıyp kártishkesin alady da, qatarǵa ilese almaǵan aýtsaıderler kýrstan shyǵady.
Qazir paıdany oılaǵan oqý ortalyqtarynyń barlyǵy birdeı solaı jasamaıtyn da shyǵar. Biraq mektep muǵalimi mundaı ádisti qoldana almaıdy. Sosyn ıýtýbtaǵy aqyly kýrstar barlyǵyn slaıdqa salyp tastaǵany bolmasa, bizden alyp bara jatqan artyqshylyǵy joq ekenin baıqadym. Biraq kýrsqa aqy tóleıtin bolǵasyn, oqýshylar tyrysady.
Birde ýnıversıtettegi ustazym Baqtyly Sansyzbaıqyzy joǵary oqý ornyna kelgen stýdentterdiń bazalyq bilimi óte tómen bolǵandyqtan, dáristi tarıhtyń álippesinen bastaýǵa týra keletinin aıtyp, qynjylys bildirdi. Buryn bulaı bolmaǵan edi dep, mektepte ne bolyp jatqanyn surady.
2017 jyly jańartylǵan bilim mazmunyna kóshkenge deıin oqýshylar kún saıyn sabaq aıtatyndyqtan, ótken taqyrypty túgel oqyp keletin. Qazirgi baǵdarlamada bir sabaqta oqýlyqtyń ár jerinen úzip-julyp 2-3 tapsyrma oryndaıdy. Jańa baǵdarlamanyń talaby solaı. Munyń bir kemshiligi taqyryp túgel qamtylmaı, UBT-da qınalý sodan bolady.
Eki jyldaı buryn ulttyq biliktilik testin tapsyrǵan kezimde, joǵary oqý ornyn bitirip jatqan jas jigitpen sóılestim. Qazylar quramynda bolǵan meni tarıh páni olımpıadasyna qatysqan kezinen biledi eken. Sodan qazirgi jańartylǵan baǵdarlamanyń ereksheligin surady. «1789 jyly býrjýazııalyq revolıýsııa bastalǵan eldi aıtshy» dedim. «Fransııa» dep múdirmeı, durys jaýap berdi. «Endi býrjýazııa degen kim, býrjýazııalyq revolıýsııadan keıin qoǵamda qandaı ózgeris bolady?», degen suraǵyma jaýap bolmady.
Jańartylǵan baǵdarlamanyń artyqshylyq jaǵy degende, jerles inimmen bolǵan sol áńgime esime túsedi. Býrjýazııalyq revolıýsııany ýnıversıtettiń tarıh fakýltetin bitirip jatqan jas maman bilmese, biz sony 7-synyptyń oqýshysyna túsindirýge májbúrmiz. Al sony oqýshylar tolyq túsinip jatyr dep te aıta almaımyz. Endeshe nátıjesi kórinbeıtin ondaı baǵdarlamadan búkil taqyrypty túgel qamtyp oqıtyn burynǵymyz jaqsy emes pe eken degen de oı keledi. Biraq búkil órkenıetti elder kóshinen qalmaý úshin jańartylǵan baǵdarlamany ońtaılandyrý qajet. Sonyń eń bastysynyń biri – baǵdarlamany kognıtıvtik júktemege, ıaǵnı balanyń jas deńgeıine negizdeý kerek. Bólim boıynsha jıyntyq baǵalaý men toqsandyq jıyntyq baǵalaýdy joımaǵanmen de rettemese taǵy bolmaıdy. Áıtpese oqýshynyń mektepten dúbára bolyp shyǵýy toqtamaıdy. Sóıtip, mektepten keıin ýnıversıtette joǵaryda ustazym aıtqan problemaǵa ulasady.
Atam qazaqta: «Bylaı tartsań, ógiz óledi, bylaı tartsań, arba synady», degen sóz bar. Qazirgi orta bilim berý júıesi sondaı kúıdi keship otyr. Jańartylǵan baǵdarlama bolsa, ulttyq biryńǵaı testpen sáıkespeıdi. О́mirde qoldana almaıtyn jattandy bilimmen de alysqa barmaımyz. Sondyqtan Oqý-aǵartý mınıstrligi bul máselege nazar aýdaryp, tyǵyryqtan shyǵar joldy tabýy kerek. О́ıtpeıtin bolsa, mektepterge 10-11-synypta basqa pánderdi, standartty jınap qoıyp, UBT-men aınalysýdan basqa amal qalmaıdy. «Oqýshysy aqyly kýrsqa baratyn muǵalimniń kók tıyndyq quny joq» degen kópshiliktiń synynan basqasha qutylý múmkin emes.
Serik MARKSULY,
tarıh páni muǵalimi
Batys Qazaqstan oblysy