Qostanaı qalasynyń turǵyny Bıbish Rahymjanova ájeı soǵys bastalǵan jyly nebári 6 jasta ǵana eken. Soǵan qaramastan ózi quralpylas balalarmen birge tańmen talasa turyp, erteden qara keshke deıin bel jazbaı masaq terdi. Surapyl kezeńdegi aýyldyń aýyr turmysy men tyl balalarynyń eren eńbegin keıýana kúni búginge deıin umytqan joq.
«Soǵys bastalǵan soń, biz, 6 jastan 10 jasqa deıingi balalar tórt jyl boıy bel jazbaı jumys istedik. Qazirgi jastar oǵan senbeıdi. О́z balalarym da senbeıdi. Men egin egýge kómektestim, qozy baqtym, masaq terdim. Ákemiz soǵysqa 1941 jyldyń kúzinde ketti. Odan keıin ákemniń inisi, onyń artynan úlken aǵam ketti. Sonyń eshqaısysy oralǵan joq. Bir úıde 4 bala jetim qaldyq, ákesiz óstik. Tórteýmizdi de álippe tanymaıtyn qarapaıym anamyz oqytty, ósirdi, tárbıeledi. «Oqyńdar, qaraqtarym, oqysańdar adam bolasyńdar» dep júrip bárimizge joǵarǵy bilim berdi. Ákemniń aǵasy Beıimbet Maılınmen birge oqyǵan, Almaty oblysynyń prokýrory bolǵan kisi edi. Ákem de – kóp oqyǵan adam. Men bes jasymda ákemniń sandyqqa salyp qoıǵan «Qozy Kórpesh – Baıan Sulý» jyryn, Karl Markstyń «Kapıtalyn» júgirte oqıtynmyn. Ákem soǵysqa ketken soń, sheshem qoı fermasyna jumysqa kirdi. Ol kezde soǵysta júrgenderge bálenshe bııalaı, bálenshe shulyq toqý kerek, bálenshe maı salý kerek degen mindetteme júkteıdi. Sondaǵy jumyskerlerimiz – 6 jas pen 15 jastyń aralyǵyndaǵy balalar. Eresekteýleri egin egedi. Ol kezde tehnıka joq, ógizge soqa, tyrmaq jegip, qolmen seýip, qolmen orady. Olardyń artynan biz sııaqty 6-8 jastaǵy balalar masaq teredi. Bir masaqty jerge qaldyrmadyq. Bir masaqty ujymsharǵa tapsyrsaq, bireýin ózimizge berip júrgen kún boldy. Ony úıge ákelip úgitip, qýyryp jeıtin boldyq. Nan degendi kórgen joqpyz. Kısek – kıimge, ishsek – asqa jarymaı júrip eńbek ettik» deıdi keıýana.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde tylda jumys istegen qarshadaı balalardyń eńbek tarıhyn, olardyń jeńisti jaqyndatýǵa qosqan úlesin jan-jaqty zertteý mańyzdy. Bir ǵana mysal, 1943–1944 oqý jyly Qostanaı oblysynyń mektepterinde 514 eńbek otrıady qurylǵan. Olardan jasaqtalǵan 920 eńbek tobyna 462 muǵalim, 69 belsendi jas jetekshilik etken. Jastardy, balalardy eńbekke jumyldyrǵan 52 úgit brıgadasy jumys istegen. Atalǵan eńbek toptary tórt jyl boıy sharýashylyqta eńbek etip, kókónis, kartop, dándi daqyldar ósirip, ony maıdanǵa jóneltip otyrǵan.
Ashyq derekterde tórt jylǵa sozylǵan tyl maıdanynda Spandııar Kóbeev ashqan Aqsýat mektebiniń oqýshylary eren eńbegimen erekshelengeni aıtylady. Spandııar ustazdyń ózi jetekshilik etken bul mekteptiń 62 oqýshysy men 7 muǵalimi 3 596 eńbek kúnin oryndaǵan. Bıbish apaı – osy mektepte bilim alǵan, aǵartýshy-ustazdyń kózin kórip, tálimin alǵan úlgili shákirttiń biri.
Bıbish apaı 6 mamyrda 90 jasqa toldy. Uzaq jyldar boıy mektepte matematıka páninen sabaq bere júrip, oblystyq basylymǵa Spandııar Kóbeevtiń ustazdyq, adamgershilik, tálimgerlik ónegesi haqynda kóptegen maqala jarııalady.
«Adam bolyp týǵan soń adamǵa jaqsylyq jasaý kerek. Jaqsylyq qyla bilseń, jaqsylyq ózińe qaıtady. Jamanshylyq jasasań, ol da ózińe oralady. Sondyqtan aınalaıyndar, kitap oqyńdar. Eńbek etýden qashpańdar. Soǵys bolmasyn! Beıbit ómirdiń qadirin bilińder» deıdi kópti kórgen anamyz.
Surapyl soǵys jyldary Tobyl óńirinen 73 myń adam maıdanǵa attandy. 24 myńnan asa qostanaılyq jaýyngerdiń súıegi urys dalasynda qaldy. 3,5 myń adam gospıtalda jatyp kóz jumdy. 16 myń adam habarsyz ketti.
Qazir óńirde kózi tiri 10 soǵys ardageri, 658 tyl eńbekkeri, 9 konslager tutqyny turady.
Qostanaı oblysy