Búginde quqyqtyq júıe jańaryp, qoǵam aldynda jańa mindet qoıylyp otyr. Osy tusta zań ǵylymynyń uńǵyl-shuńǵylyn jetik meńgerip qana qoımaı, ony jańasha bıikke kóterip júrgen zertteýshilerdiń orny bólek. Mine, solardyń biri – jas zańger, ǵalym jáne qoǵam belsendisi Dıana Kóshenova.
Biz Dıanany quqyq magıstri ǵana emes, halyqaralyq deńgeıde tanylyp kele jatqan bilikti ǵalym retinde jaqsy bilemiz. Bir jaǵynan, onyń esimi ǵylymı ortada «Scopus» halyqaralyq derekqorynda jarııalanǵan mazmundy maqalalarymen belgili. Osy eńbekterine biraz silteme jasalyp, ǵylymı zertteýleri úlken qyzyǵýshylyq týdyrǵan. Sondaı-aq ol respýblıkalyq jáne halyqaralyq ǵylymı konferensııalarǵa da jıi qatysady. Ásirese Londonda ótken ǵylymı forýmda baıypty baıandama jasaǵan. Sondyqtan áriptesteri onyń ǵylymǵa adaldyǵy men otansúıgishtik qasıetin erekshe baǵalaıdy.
Zerdeli zańger 2018–2024 jyldary zań fakýlteti janyndaǵy jas ǵalymdar keńesiniń belsendi múshesi boldy. Osy keńes aıasynda ol jas zertteýshilerge baǵyt-baǵdar berip, túrli ǵylymı bastamany iske asyrýǵa atsalysty. Ǵalym qyzmetiniń mańyzdy bir baǵyty – memlekettik antıkorrýpsııalyq saraptama jobasyndaǵy jumysy. Joba aıasynda eki jyl boıy úılestirýshi qyzmetin atqaryp, memlekettik organdardan kelip túsken normatıvtik quqyqtyq aktilerdi sarapshylarǵa joldaý jumysyn tıimdi júrgizdi. Bul tájirıbe oǵan memlekettik deńgeıde quqyqtyq reformalarǵa úles qosýǵa múmkindik berdi.
«Quqyqtaný bul tek ǵylym salasy ǵana emes, sonymen birge bul qoǵamdy ózgertý quraly. Meniń ǵylymı izdenisterim men bastamalarym elimizdegi quqyqtyq mádenıetti damytýǵa, kámeletke tolmaǵandardyń quqyǵyn qorǵaý salasyn jetildirýge baǵyttalǵan. Bul el bolashaǵyna qosylǵan úles dep oılaımyn», dedi ol.
Sondaı-aq Dıana Kóshenovanyń AQSh pen Germanııada taǵylymdamadan ótip, halyqaralyq qylmystyq quqyq, krımınologııa, kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý salalarynda sheteldik áriptesterimen birlesip jumys istegen tájirıbesi óte mol. Qazir ǵalym bul tájirıbesin ǵylym men pedagogıka salasyndaǵy qyzmetinde tıimdi paıdalanyp keledi. Búgingi tańda ol «Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty qylmystyq ister boıynsha sotqa deıingi tergeýdiń prosessýaldyq jáne krımınologııalyq erekshelikteri» atty doktorlyq dıssertasııasyn jazyp jatyr. Ǵylymı jumysynda mektepterde ıývenaldy krımınologııalyq profaılıngti engizý, aýdandyq deńgeıdegi vedomstvoaralyq ıývenaldy komıssııalardy qurý sııaqty tyń usynystar kóterilgen. Bul bastamalar elimizdegi kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan keshendi reformanyń bir bóligi bolatyny anyq.
Azat ESEN