Jeriniń tutastyǵy men beıbit zaman úshin qasyq qany qalǵansha soǵysqan maıdangerlerimizdiń esimin ulyqtaý – paryz. Solardyń biri Saıaquly Shaltaı (Shaldanbaı) – Ekinshi dúnıejúzilik soǵys ardageri, rota komandıri. Atam 1923 jyldyń kókteminde Jambyl oblysy Jýaly aýdany Qaırat aýylynda (burynǵy Shetbulaq) dúnıege kelgen. Naqty týǵan kúni belgisiz bolǵandyqtan, keıinirek týǵan kúnin 9 mamyr merekesimen birge atap ótip júrdik.
Atamdy qosqanda áýlette tórt bala edi. Úsh ul, bir qyz. 1940 jyly atamnyń týǵan aǵasy Baldanbaı Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge ásker qataryna alynyp, maıdannan aman oraldy. Surapyl soǵys bastalǵan ýaqytta Shaldanbaı atam nebári 18 jasta bolǵan eken. Otandy qorǵaýdy azamattyq boryshy sanaǵan ol aýdandyq áskerı komıssarıatqa baryp, ótinish berip, 1941 jyly 3 naýryzda ásker qataryna shaqyryldy. Almaty qalasynda eki aı, Saratov qalasynda alty aı daıyndyqtan ótip, serjant shenimen sol jyldyń qazan aıynda maıdanǵa attanǵan.
Úlkenderdiń áńgimesinen bir ǵana Stalıngrad maıdanynda qazaq jaýyngerleriniń sany 8 280 adam bolǵanyn estip óstik. 1942 jyldyń shilde aıynda bastalyp, 1943 jyldyń aqpanyna deıin 200 kúnge sozylǵan Stalıngrad shaıqasy fashıstik Germanııanyń tańdaýly áskeriniń tize búgýimen aıaqtalǵan. Dál osy shaıqasta jaý tarapy 1,5 mln-nan astam, qyzyl armııa 1 mln 130 myńǵa jýyq adamynan aıyrylǵan.
Atam 281-atqyshtar polkiniń quramynda Stalıngrad shaıqasynda, Volga, Dneprden ótý soǵystaryna qatysqan. «Eń bir este qalǵan kez fashısterdi qýyp kele jatyp, Dnepr ózeninen ótkende qınaldyq. О́ıtkeni jaıaý áskerdi arǵy jaǵaǵa ótkizý úshin kópirdiń ornyna eki jaǵaǵa baılanǵan «tros» arqyly ótý kerek boldy. Arǵy betten nemister de atqylap jatty, kóz aldymyzda talaı jas sarbaz mert bolyp, sýǵa aǵyp ketti», dep atam estelikterimen bóliskende kózine jas alatyn.
Ol 1944 jyly 244-atqyshtar dıvızııasy 907-atqyshtar polkinde bólimshe komandıri bolǵan. Polk Kıshınev, Odessa qalalaryn azat etti. Keıin 57-armııada vzvod komandıri bolypty. Moldavııadaǵy Bender qalasyn azat etken shaıqasta atam erligimen kózge túsip, Stalınniń «Alǵys hatymen» marapattalǵan. 1945 jyly 51-mehanıkalanǵan tank polkinde bólimshe, vzvod jáne rotany basqarǵan.
Atam Stalıngrad pen Ýkraına, Belorýssııa, Moldavııa qalalaryn jaýdan azat etýge qatysqan. 1945 jyly Moldavııada soǵysty aıaqtap, 1947 jylǵa deıin ásker qatarynda bolǵan. «Eger Japonııa soǵys asha qalatyndaı bolǵanda polkti birden sonda jiberýge daıyn turdyq» deıtin atamyz.
Atam soǵysta kórsetken erligi úshin «Otan soǵysy» ordenimen, «Marshal Jýkov», «Jaýyngerlik eńbegi úshin», «Uly Otan soǵysyna – 25 jyl», «Eńbek ozaty» jáne taǵy da basqa 12 medalmen marapattaldy. Buǵan qosa oǵan tyń jerlerdi ıgergeni úshin «Eńbek ardageri» medali berilgen.
Shaltaı atam 1947 jyly 4 naýryzda elge oraldy. Apam Ryskúlmen otaý quryp, tórt ul, úsh qyz tárbıelep ósirdi. Allaǵa shúkir, atam olardan 22 nemere, 53 shóbere súıdi.
Batyr atamyz 2008 jyly 10 sáýirde 85 jasynda dúnıeden ozdy. Atamyz kenje uly – meniń ákem Altynbekpen bir shańyraqta turdy. Áýletimizdegi kez kelgen jıyn bizdiń úıdi aınalyp ótpeıtin, alystan kelgen qonaq turaqtaıtyn, úlkeni men kishisi sálem berý úshin izdep keletin qara shańyraq edi.
Atam dúnıeden ótken kezde men 10 jasta boldym. Atam ekeýmiz bir bólmede uıyqtaıtyn edik. Tańmen jarysa oıanyp alyp, oıyma kelgen suraqtardy qoıyp otyrýshy edim. Atam esh jalyqpastan bárin áńgimelep beretin. Sol kezde atam óziniń basynan keshken jaıttardy, surapyl soǵys ýaqytyn, ǵıbrat alatyn áńgimesin aıtatyn. Qarap otyrsam, sol kez qaıtalanbas, baǵa jetpes baqytty sátterim eken.
Bir kúni atamnan soǵys týraly suradym. Oıyn balasy bolǵandyqtan ba, kóptegen oqıǵasy esimde qalmapty. Esime túsetini soǵys sátterin beınelegeni eken. Jaýdyń oǵy men bombasy, qyzyl áskerdiń shabýyly. Atamnyń dál janynda bomba jarylǵan, sol sebepten bir qulaǵy durys estimeı apparatpen júrýshi edi. Birde atamnyń artynan belgisiz jaý áskeri túsipti. Atam onyń jaman pıǵylyn birden sezip, saq júrgen eken. Sýyq qarýyn shyǵaryp umtyla bergende atam shapshańdyq tanytyp, ózin ajal qushtyrǵan. Shamasy jaý áskeriniń tyńshysy nemese arnaıy tapsyrmalar oryndaıtyn jendeti bolsa kerek. Qazir sol aıtqandaryn saraptap otyrsam, ómir men ólimniń arasy qandaı jaqyn bolǵan dep oılaımyn.
Batyrdyń nemeresi atanyp, esimin arqalap júrý – men úshin úlken maqtanysh, jaýapkershilik. Men árdaıym «Patrıot bolý – tańdaý emes, ol mindet» dep aıtyp júremin. Osynaý teńizdeı tereń tarıhymyz barda, erjúrek batyrlardyń urpaǵy bola tura óz Otanymyzdyń jarqyn bolashaǵy men keleshek urpaqtyń baqytty ómiri úshin aıanbaı, bar kúsh-jigerimizdi el ıgiligine jumsaýdy azamattyq boryshymyz dep bilemin.
Erkebulan ALTYNBEKULY,
maıdangerdiń nemeresi