Jaz maýsymy kúshine engen saıyn qalyń kópshilik ertegideı jaǵajaılar men teńiz tolqyndaryn ańsaı bastaıdy. Bıyl álemniń saıahatshy qaýymy qaı elderdi kóbirek tańdaıdy? Týrıstik baǵyttar ózgere me? Aıtalyq, byltyr Ystanbul, Dýbaı men Mekke álemdegi týrıster eń kóp barǵan shaharlar tizimin bastaǵan. Bıylǵy týrıstik trendterdiń tiziminde birinshi bolyp saýyqtyrý saparlary, tabıǵaty ǵajaıyp mekender men gastronomııalyq týrızm tur.
Jaqynda Almaty Ortalyq Azııanyń gastronomııalyq astanasy retinde tanystyrylyp, qalanyń alǵashqy resmı gastrogıdi jaryq kórdi. Týrızm bıýrosynyń tuńǵysh gastrogıdi 140 shaqty tańdaýly tamaqtanatyn oryndaryn usynyp otyr. Álbette, barýǵa keńes berilgen ashanalardan umyt bola bastaǵan erekshe ulttyq taǵamdarymyzdy, túrli ulystardyń asymen qosa, avtorlyq mázirlerden aýyz tııýge bolady. Degenmen gastronomııalyq týrızmniń tanymaldylyǵy artyp kele jatqanyna qaramastan, Almatyda osy baǵytta qyzmet kórsetetin gıdter joqtyń qasyndaı edi, endi osy olqylyqtyń orny da birtindep tolyǵyp jatyr.
Mysaly, Almatynyń gastronomııalyq gıdi «Klassıkalyq týr», «Dástúrli gıd», «Mýltımádenı gıd», «Taý men gastronomııa» syndy taqyryptyq baǵyttardy qamtı otyryp, «Instagrambl-marshrýt» kórkem lokasııalaryn, «Art&Eat» konseptýal ári ónerge baǵyttalǵan oryndardy tanystyrady. Kóshe taǵamdary men barlarǵa arnalǵan baǵyttardan bólek, Almatyǵa ǵana tán erekshe taǵamdar men osy sapardyń dámi retinde alyp ketýge bolatyn azyq-túliktik kádesyı tizimi bar.
Jobany ázirleýshiler tamaqtanatyn oryndardy tańdaý barysynda meıramhanalardyń tanymaldylyq deńgeıi men reıtıngteri ǵana emes, atmosferasy, taǵam sapasy men biregeı tujyrymy qaperde bolǵanyn aıtady. Qala qonaqtaryna usynylyp otyrǵan keıbir oryndar «50 Best Discovery», «The World’s 50 Best Bars», «Top-1000 Restaurants 2025» sııaqty halyqaralyq reıtıngterge engen. Bul da bolsa Almatynyń gastronomııalyq baǵyt retindegi mártebesin bekemdeı túsedi.
Taǵy bir tatymdy jańalyq – Almaty men Shanhaı (Qytaı) týrızm salasyndaǵy seriktestikti nyǵaıtýǵa umtylyp otyr. Jaqynda Almaty ákimdigi halyqaralyq áriptestikti damytý, qalanyń týrıstik áleýetin ilgeriletý maqsatynda Shanhaı qalasynda seriktestik týrıstik alań ashýǵa muryndyq boldy. Aýqymy keń Qytaı aýdıtorııasyna baǵyttalǵan bul saltanattyń ashylý rásimi 2025 jyldyń maýsym aıynda «Shanghai Plaza» iskerlik ortalyǵynda ótedi. Is-shara aıasynda Almaty qalasynyń Týrızm basqarmasy men Shanhaı týrıstik kompanııasy arasynda ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıý josparlanǵan.
Seriktestik alańnyń ashylýy Qytaıdan keletin týrıster leginiń turaqty ósýimen tuspa-tus kelip otyr. 2024 jyldyń ózinde Almatyǵa 95 myńnan astam qytaılyq týrıst kelgen. Bul ótken jyldyń kórsetkishinen 50%-ǵa artyq. Joba Almaty – Shanhaı arasyndaǵy gýmanıtarlyq, iskerlik baılanystardy keńeıtý týraly kelisim aıasynda júzege asyrylady. 2024 jyldyń qarasha aıynda eki qala arasynda baýyrlas qala mártebesin ornatý jóninde Nıet hatyna qol qoıyldy. Bul kelisimdi resmı túrde bekitý 2025 jylǵa josparlanǵan. Oǵan qosa Almaty men Shanhaı arasyndaǵy tikeleı áýe reısiniń ashylýy ekijaqty týrızmdi damytýǵa qosymsha serpin beredi. «China Eastern Airlines» áýe kompanııasynyń turaqty reısteri jaqyn arada áýege kóteriledi.
Áńgime álemdik týrızmniń kóshine ilesý týraly bolyp turǵanda, tómendegideı qyzyqty málimetterge toqtala ketýge bolady. Jýyrda «Mastercard» Ekonomıkalyq ınstıtýty (MEI) dástúrli «Travel Trends 2025» esebin jarııalady. Taldaý turǵysyndaǵy esep jahandyq tutynýshylyq shyǵyndaryna, ıaǵnı týrıster jumsaǵan qarajatqa negizdelgen. Tutynýshylardyń áreketine valıýta baǵamdary men geosaıası jaǵdaılar áser etedi ári týrıstik salany qalyptastyryp otyrǵan basty faktorlardy – adamdardyń qyzyǵýshylyqtary men maqsatty týrızmge degen umtylysyn kórsetedi.
Sonymen, 2024 jyldyń esebine kóz júgirtsek, saıahatshylardy Namıbııadaǵy saýyqtyrý retrıtteri, Ystanbuldyń aspazdyq alýandyǵy men Saýd Arabııasyndaǵy jańa demalys ortalyqtary qyzyqtyrǵan. Sol sııaqty sporttaǵy jahandaný úderisi álemniń túkpir-túkpirindegi jankúıerlerdi iri sporttyq oqıǵalar aınalasynda toǵystyryp otyr. Mysaly, 2024 jyly «Real» men «Borýssııa» arasyndaǵy fınaldyq match nemis týrısteriniń shyǵyndaryn ótken jylmen salystyrǵanda 61%-ǵa, ıspan týrısteriniń jumsaǵan qarajatyn 148%-ǵa arttyrǵan.
Tómendegi statıstıka tólem kartalaryn ustaýshylardyń agregattalǵan, derbestendirilmegen tranzaksııalyq derekterine, sondaı-aq úshinshi tarap kózderinen alynǵan aqparatqa negizdelgen. Shyǵys Eýropa, Taıaý Shyǵys pen Afrıka (EEMEA) aımaǵy boıynsha negizgi tujyrymdar bylaı bezbendelgen: tabıǵat aıasyndaǵy shym-shytyryq oqıǵalarda Ońtústik Afrıka (23,3%) men Zambııa (15,5%) kósh bastaıdy. Bul elderde 2024 jyly ulttyq parkterdiń tabysy týrısterdiń jalpy shyǵyndaryndaǵy úlesiniń arqasynda osyndaı deńgeıge kóterilgen.
Ystanbul gastronomııalyq qalalar tiziminiń kóshin bastap tur. 2024 jyly qaladaǵy árbir meıramhana ortasha eseppen 67 elden qonaq qabylda-ǵan. Sonymen qatar bul tizimge mádenı murasy baı, ashanasy alýan túrli Doha, Dýbaı, Marrakesh, Keıptaýn qalalary da kiredi.
Tabıǵat aıasynan saıa tapqysy kelgen týrıster ótken jyly kóbinese Afrıka elderin tańdaǵan. MEI ázirlegen Saýyqtyrý týrızminiń ındeksine (WTI) sáıkes, Namıbııa, Ońtústik Afrıka men Botsvana – tabıǵat aıasyndaǵy retrıtter, eko-qonaqúıler men spa-demalysty qalaıtyndar úshin basty baǵyttarǵa aınala bastaǵan. Kenııanyń WTI kórsetkishiniń ósýi bul eldiń týrısterdiń suranysyn qanaǵattandyrý jolyndaǵy belsendi áreketterin kórsetedi. Álemdik reıtıngte Taıland úshinshi, Italııa altynshy orynda tur.
О́ńirlik habtarǵa kelsek, keıingi ýaqytta júrgizilgen reformalar Saýd Arabııasyna saıahattaýdy jeńildetip, Djıdda men Er-Rııadqa kelýshiler sanynyń artýyna yqpal etip otyr. Investısııany kóptep tartyp, ekonomıkany ártaraptandyrý, iri jobalardyń, iskerlik týrızmniń, demalys ınfraqurylymynyń damýy Koroldikti jańa demalys baǵytyna aınaldyrdy. Jahandyq aýqymda jolaýshylar aǵynynyń eń joǵary legi Tokıo men Osakada (Japonııa) baıqalady.
Bıznes-saıahatshylar kóbinese EEMEA óńiriniń ishindegi saparlardy jón kóredi. Buǵan aralas jumys formalary men geosaıası turaqsyzdyq sebepshi bolyp otyrǵan jaıy bar. Brıtandyq kompanııalar EEMEA elderine is-saparlarǵa kóbirek qarajat jumsap, sonyń esebinen Eýropa ishindegi saparlar shyǵynyn azaıta bastaǵan.
Valıýta baǵamdarynyń qubylýy saıahatqa ár óńirde árqıly áser etedi. 2024 jyly ıenanyń qunsyzdanýy Qytaı týrısterin Japonııaǵa tartyp, JPY ıýanǵa qatysty 1% álsiregen saıyn Qytaıdan keletin týrıstik aǵyn 1,5%-ǵa artqan. Qysqasy, týrızm salasynyń sońǵy trendteri joǵarydaǵy baǵyttarǵa baılanyp qaldy desek, qatelesýimiz de ǵajap emes. Álem jıhankezderi qashan da buryn tabany tımegen kórikti mekenderdi, osy kúnge deıin aýyz tıip kórmegen as mázirleri men qaıtalanbas áser syılaıtyn saparlardy izdeýdi jalǵastyra bermek.
ALMATY