«Kókmaısa» Ulytaýdyń bókterinde...

Festıvaldyń negizin kezin­de ólketanýshy, tarıhshy Baq­tııar Qojah­metov qalaǵan bolatyn. Sodan beri dástúrli túrde jal­ǵasyn taýyp keledi.

Festıval teatrlandyrylǵan «Qy­myz­­muryndyq» qoıyly­my­men ashyl­dy. Ulytaý oblysynyń ákimi Dastan Ryspekov jınalǵan jurtshylyqty merekemen qut­tyqtap, ulttyq rýh pen mádenı mu­ranyń urpaq sabaqtastyǵyndaǵy mańyzyna toqtaldy.

Astana qalasynan kelgen «Joshy» etno-folklorlyq ansambliniń oryn­daýyndaǵy «Alash urany» kúıi, «Qy­myz­­mu­ryndyq» qyzyqtaryn tama­­­­sha­laýǵa kelgen eldi eleń etkizdi. Etno-folklorlyq ansambldiń oryn­daýyn­daǵy «Jolbarystyń jortýy», «Joshy­nyń joryǵy», «Sardar», «Altyn besik», «Namys» kúıleri tarıhqa toly qazynaly qart Ulytaýdyń bókterin dúbirge bóledi. Tyńdarmannyń boıynda týǵan jerine, eline degen otanshyldyq sezim oınady.

Jalpyhalyqtyq qymyz­mu­ryndyq dástúri – bıe baılaý rásiminen bastalady. Alǵashqy bıe baılanyp, jeli tartylatyn kún. Qymyz merekesine jınalǵan qaýym «bıe baılaý» rásimin tamashalady. Jeli tartýǵa qazyqtar qaǵyldy. Qazyqtyń basyna, jelige, qulynnyń quıryǵyna, mańdaıyna, bıeniń saýyryna sary maı jaǵylyp, «aqtaryń mol bolsyn, til-kózden saqtasyn!», dep bata berildi. «Ýa, jınalǵan halaıyq! Bıe baılar kóbeısin. Dás­túrimiz jalǵassyn! Aıtqan tilekterińiz qabyl bolsyn!» degen úlkenderdiń bata­synan keıin qulyn emizilip, bıe saýyldy.

Odan keıin «Kúbi ystaý», «Qymyz ashytý» dástúrleri kór­setilip, arnaıy daıyndalǵan 500 lıtr qymyz kelgen qonaqtarǵa tegin taratyldy.

Kóp keshikpeı ulttyq sport túr­lerinen saıys bastaldy. Sportsúıer qaýym jan-jaqta bolyp jatqan jarysqa jankúıer boldy. Qazaqsha kúres, qatyn kúres, sadaq atý, naıza laqtyrý, jilik syndyrý, qoshqar kóterý, asyq atý, jelke tartys sekildi ulttyq oıyndardy qyzyqtaǵan jastar qıqýlap, qoshemettep saıysqa túskenderge demeý kórsetti. Qazaqsha kúres jeńimpazyna – 700 myń teńge, qatyn kúresi jeńimpazyna 300 myń teńge berdi. Qalǵandary 100 myń teńgeni qanaǵat tutty.

«Et meshkeıi» básekesine de qyzy­ǵýshylyq tanytqandar kóp boldy. Etjegishter jarysyna qatysqan adam­dardyń aldyna bir­deı tabaqtarǵa sa­lynǵan, aldyn ala ólshengen qara kesegi men maıynyń kólemi birdeı et salynǵan tabaqtar qoıyldy.

Ortalyq alańda tigilgen kıiz úılerde qolóner, kıiz basý, shı toqý, arqan esý, qamshy órý, ulttyq aspaptar jasaý bo­ıynsha sheberlik synyby usynyldy.

Dýmanǵa jınalǵandar kıiz úıdiń birindegi «Qymyz merekesi» fotokórmesin tamashalady. Munda osyǵan deıingi atal­ǵan merekelerdi pash etken sapaly sýretter sóıledi. Sonymen qatar at-ábzelder, quraq kórpe, ulttyq kıim, etno áshekeı, qymyz jasaýǵa qajetti ydys-aıaq, qural-saımandar kórmesi kóz tartady.

Ult aspaptar kórmesi qoıyl­ǵan kıiz úıde qatar-qatar tizilgen dombyralardy tamashalap tur edim. Qasyma kelgen óner zertteýshisi, ánshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Serik Ospanov: «Mynaý Qazaqstannyń Halyq ártisi Maǵaýııa Hamzınniń ózi jasaǵan dombyrasy. Ol kisi klassıkalyq mýzyka oınaǵan kezde pernelerin dombyra shanaǵynyń betine deıin sozyp jibergen. Odan keıingi aqyn, kompozıtor Kákimbek Salyqovtyń dombyrasy. Qatarynda turǵan ónertanýshy, professor Aqseleý Seıdimbektiń óz qolymen jasaǵan dombyrasy. Anaý aǵa dosym, jyrshy-termeshi Shynbolat Dil­debaevtyń, Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri Muhametjan Tileýhanovtyń, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ǵalym Muhamedınniń dombyrasy. Mynaý aıtysker aqyn Dúısenbaı Jumaseıitovtiń bala kezinde ustaǵan dombyrasy. Úıinde tur eken, alyp ketip, restavrasııa jasattym. Mende Qazaqstannyń Halyq ártisi Nurǵısa Tilendıevtiń, Qazaqstannyń Eńbek eri Qaırat Baıbosynovtyń dombyralary bar. Dombyralardy jınaýǵa áýespin. Bolashaqta Ulytaý oblysy kóle­minde ulylarǵa arnalǵan qazaqtyń ulttyq aspaptarynyń mýzeıin ashpaq oıym bar», dedi.

Jezqazǵan qalasyndaǵy oblys­­tyq mýzeıde sýretshi-bezen­di­­rýshi bolyp isteıtin Sábıra Ábdiqadyrqyzy qazaqtyń ár jas shamasyndaǵy adamdardyń bas kıimderin tigedi, áshekeı jasaýmen aınalysady. Osy joly ulttyq kıimder kórmesine ózi tikken kımeshek, úkili bórik, sáýkele, qa­saba, balalar taqııalaryn ákelgen eken.

Ulytaý aýdandyq Mádenıet úıi kadr bó­liminiń meńgerýshisi Janar Begaeva qu­raq kórpelerin kópshilikke tanystyrdy.

Balqııa Turysbekova – Sát­baev qala­syndaǵy №7 jalpy bilim beretin mektepte kórkem eńbek pániniń muǵalimi. Sátbaev qalasynyń Kenshiler saraıy janynda ózi júrgizetin úıirmesi bar. Ol taza kıiz basý­men aınalysady. Kartınalar jasaıdy. Úıirmede oqýshylardy qolónerge baý­­lyp júr. Kórmege oqýshylardyń qo­ly­­n­an shyqqan jumystaryn ákelipti. Onda ónerli órender týǵan ólkesiniń áde­mi tabıǵatyn beınelegen mozaıkalar ja­sa­ǵan.

«Jaqynda Almaty qalasynda úshinshi ret alaman quraqtan jarys bolady. Oǵan 600-deı qyz-kelinshek qatysady. Soǵan biz shıden quraq jasap, daıyn­da­dyq. Alaman sharty boıynsha 600 adamnyń kórpeshelerin qııý­lastyryp, úlken kilem paıda bo­lady. Búgingi festıvalǵa alǵash ret osy quraq kórpeni ákelip otyrmyn», deıdi Balqııa Turysbekova.

At-ábzelder kórmesinde qam­shy­nyń birneshe túri qoıylǵan. Ulytaý aýdanyndaǵy №1 orta mektepte kúzetshi bolyp isteıtin Marǵulan Balabıev bos ýaqytynda qamshy óredi. Yqylasty bala­ǵa qamshyny órip úıretip te júr.

Marǵulan qamshylardy tanystyra bas­tady. «Myna qamshy atqa salt mingende qoldanylady. Báıgege shap­qanda qol­danylatyn báı­ge qamshy, kók­pardyń qam­­shysy, uzyn qamshy – at arbanyń qam­shysy, uzyndyǵy 2-3 metrdeı bolady. Mynaý taza qaıys, qoldan ılengen. Er-toqym ábzelderin qoldan isteımin. Arqan esemin», dedi sheber.

Tarıhty qoınaýyna jasyrǵan Uly­taý kóginde án men kúı qal­qydy.

Sahna sánin keltirgen Beksultan Baraq­baı, Aqjol Ámirhan, Taıjan Qal­­ma­­­ǵambetov atyndaǵy fılarmonııa ánshi­leri, «Altyn Orda» ult aspaptar ansambli, Jańaarqa aýdany Mádenı-saýyq ortalyǵynyń ánshileri, «Kenshi­ler sazy» fol­klorlyq ansambli, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaqstan Res­pýb­­lıkasy Prezıdenti orkestrynyń je­tekshi ánshisi Dosymjan Tańatarov sııaqty sań­laqtardyń ónerine halyq tánti boldy.

«Kókmaısa» festıvalinde baba­la­rymyzdyń keıingi urpaqqa amanat etip qaldyryp ketken salt-dástúri jańǵyrdy. Osyndaı festıval týrızmdi damytýǵa, mádenı baılanysty nyǵaıtýǵa, jas­tardyń ulttyq muraǵa degen qyzy­ǵý­shylyǵyn arttyrýǵa septigin tıgizedi.

Yqylym zamannan kele jatqan mu­ramyz urpaqtan-urpaqqa mıras bolyp qala bermek.

Ulytaý oblysy