Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bazasynda «Eginjaı kúni» ótti. Jıyn barysynda kómirtekti eginshilikti damytý, kómirtekti sekvestrleý jáne topyraq qunaryn qalpyna keltirý jónindegi ınnovasııalyq sheshimderdi kórsetý, organıkalyq sektordy qoldaýdyń ınstıtýsıonaldyq tetikteri talqylandy.
«Klımattyq ózgerister aıasynda bizdiń aldymyzda tabıǵı kapıtaldy únemdeýge negizdelgen turaqty jáne ınnovasııalyq eginshilikke kóshý mindeti tur. О́kinishke qaraı, keıingi onjyldyqtarda topyraq qunary qatty nasharlady. Mamandardyń baǵalaýynsha, el aýmaǵynyń shamamen 33%-y (90 mln ga) degradasııaǵa ushyraǵan – erozııa, shóleıttený, tuzdaný men lastaný beleń alǵan. Onyń 29 mln gektary qunaryn múlde joǵaltty. Egistik alqaptardyń 75%-y ártúrli degradasııaǵa ushyraǵan, alqaptardyń 62–63%-ynda qarashirik (gýmýs) mólsheri óte tómen. Bul topyraqtyń ylǵaldy saqtaý jáne qorektik zattardy sińirý qabiletin nasharlatady», dedi semınar jumysyn tizgindegen Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev.
Aıtýynsha, elimiz topyraq pen bıomassada kómirtekti sekvestrleýge keń múmkindikke ıe.
«Jaıylymdar men paıdalanylmaı jatqan egistik alqaptardyń edáýir bóligi qalpyna keltirilip, tıimdi kómirtek rezervýary retinde paıdalanylýy múmkin. «Kómirtekti polıgondar» qurý bastamasy degradasııalanǵan jerlerge orman beldeýleri men kópjyldyq daqyldar otyrǵyzý – eldiń «jasyl ókpesin» qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Klımattyq saıasatqa sáıkes, 2030 jylǵa deıin CO₂ shyǵaryndylaryn 325 mln tonnaǵa deıin qysqartý kerek. Osy turǵydan alǵanda, organıkalyq jáne kómirtekti eginshilik birin-biri tolyqtyratyn tásilder retinde qarastyrylady», dedi A.Kúrishbaev.
Ulttyq ǵylym akademııasy «Kómirtekti eginshilik aıasynda topyraqtaǵy kómirtek pen parnıktik gazdardy basqarýǵa arnalǵan keshendi jáne ıntegrasııalanǵan tásilder: topyraq qunarlylyǵyn arttyrý men agrarlyq sektordyń klımattyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý strategııasy» atty joba ázirlep, ony júzege asyrý bastamasyn kóterdi. Baǵdarlama kómirtek únemdeýshi agrotehnologııalardy engizýdi, geoaqparattyq júıeler men jasandy ıntellekt negizinde kómirtek balansynyń monıtorıng júıesin qurýdy, topyraqtaǵy organıkalyq kómirtekti sekvestrleýdiń normatıvterin ǵylymı turǵyda negizdeýdi, sondaı-aq el aýmaǵynda kómirtekti polıgondar jelisin damytýdy kózdeıdi.
«Almaty oblysy – elimizdiń agrarlyq áleýeti zor óńirleriniń biri. Memlekettik qoldaý men zamanaýı ǵylymı jetistikterdiń nátıjesinde agroónerkásiptik keshen serpindi damyp keledi. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 675 mlrd teńgeni qurap, respýblıkalyq deńgeıde oblys 8,2% úlespen 5-orynǵa shyqty. Osy jyly atalǵan kórsetkishti 750,1 mlrd teńgege jetkizý josparlanyp otyr», dedi oblys ákimi Marat Sultanǵazıev.
О́ńir basshysy aýyl sharýashylyǵy óndirisinde basty ustanym – kóp jer egip, az ónim alý emes, az aýmaqtan mol ónim jınaýǵa baǵyttalýǵa tıis ekendigin atady. Bul oraıda elıtalyq tuqymdardy, tamshylatyp sýarý men agrotehnıkalyq ádisterdi qoldaný arqyly ónim kólemin 3 ese arttyryp, joǵary nátıjege qol jetkizýge bolady.
«Aýyl sharýashylyǵyn jeke turǵydan emes, ınjenerlik ınfraqurylymmen, jol jelisimen jáne logıstıkamen de ózara baılanysta qaraý kerek. Mysaly, sý únemdeý tehnologııasyn engizý elektr qýatyna táýeldi. Sol sekildi jol sapasy tómen aımaqtarda ónim naryqqa ýaqytynda jetpeı, shyǵynǵa ushyraıdy. Al ǵylymı súıemeldeý joǵary ónimdilikke qol jetkizýge múmkindik beredi», dedi óńir basshysy.
Almaty oblysy