Kúndelikti ómirde kezdesetin máseleniń biri – tutynýshy quqynyń buzylýy. Mańdaı ter, taban aqymen tapqan tıynyn sanap júrgen kóptegen tutynýshy saýda oryndary men ınternet arqyly satýshylardyń qıturqy áreketterine ushyrap, zar ılep qalyp jatqan jaǵdaı az emes. Osyndaı keleńsizdikterdi eskergen Úkimet «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn daıyndap, ony Parlament qabyldaǵan soń, osy jyldyń 10 qańtarynda Prezıdent qol qoıdy.
Osy zańmen tutynýshylardyń quqyǵyn buzǵany úshin salynatyn sanksııalar kúsheıtildi. Buryn kásipkerlik sýbektileri «eskertý» túrindegi ákimshilik jaýapkershilikke tartylsa, endi jańa zańǵa sáıkes belgilengen merzimde tıisti emes sapadaǵy taýardy aıyrbastaýdy nemese qaıtarýdy qamtamasyz etý, sondaı-aq tutynýshynyń quqyqtary men zańdy múddelerine qatysty buzýshylyqtardy joıý týraly narazylyqqa jazbasha jaýap jazý mindetterin oryndamaǵany úshin jeke tulǵalarǵa – 5, shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine – 10, orta kásipkerlik sýbektilerine – 15, iri kásipkerlik sýbektilerine 25 aılyq eseptik kórsetkish (AEK) mólsherinde aıyppul salynatyn boldy. Eger ákimshilik jaza qoldanylǵannan keıin osyndaı áreket bir jyl ishinde qaıtalansa, aıyppul mólsheri eki ese ósedi.
Sondaı-aq «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáıkes tutynýshylardyń quqyn qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organnyń quzyretine ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isterdi qaraý engizildi. Endi saýda qyzmetin jáne qyzmetter kórsetýdi júzege asyratyn jeke kásipkerlerdiń nemese uıymdardyń taýar satqanda kem ólsheýi, tarazydan jeýi, esepten jeýi, kórsetiletin qyzmettiń shalalyǵy nemese sapasynyń tómendigine baılanysty ákimshilik quqyq buzýshylyq isterdi qaraýǵa jáne ákimshilik jazalar qoldanýǵa tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organnyń basshysy, onyń orynbasarlary, aýmaqtyq bólimshelerdiń basshylary men olardyń orynbasarlary quqyly boldy. Osynyń ózi saýda jáne tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý qyzmetiniń bedelin kóterip, yqpalyn arttyrdy. Naqty aıtqanda, olar endi 1 AEK-ke deıingi mólsherde eleýli emes nuqsan keltirý faktileri boıynsha ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isterdi qaraıdy. Al tutynýshyǵa budan kóp, iri mólsherde nuqsan keltirilgen bolsa, mundaı ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly isterdi ishki ister organdary qaraıdy. Aıta keterligi sol, zań boıynsha bir aılyq eseptik kórsetkishten asatyn soma – eleýli mólsherdegi nuqsan, al úsh aılyq eseptik kórsetkish somasy iri mólsherdegi nuqsan dep tanyldy.
Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne ishki naryqty sapasyz jáne qaýipti ónimderden saqtaýdy qarastyrǵan «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zań jobasy Parlament Májilisinde birinshi oqylymda maquldanyp, ekinshi oqylymǵa qaraýǵa shyǵaryldy. Oǵan engizilgen máseleler qatarynda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý deńgeıiniń artýy, sonymen qatar taýarlardyń, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigine azamattardan túsetin shaǵymdardy qaraý úderisteriniń tıimdiligin arttyrý da bar.
Biz Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamenti basshysynyń orynbasary Lázim Mııashevaǵa jolyǵyp, osy máselelerdiń oblystaǵy jaı-kúıin suraǵan edik.
«2025 jyldyń 5 aıynda tutynýshylardan 178 ótinish-shaǵym tústi. Onyń 47,7%-y qanaǵattandyryldy, 18,5%-y quzyreti sheginde basqa memlekettik organdarǵa jiberildi, 5,6%-y máseleniń oń sheshilýine baılanysty tutynýshylarǵa keri qaıtaryldy, qalǵan ótinishter boıynsha túsiniktemeler berildi. Shaǵymdardyń rastyǵyn tekserý úshin jospardan tys 19 tekserý júrgizildi. Salalar boıynsha eń kóp shaǵymdar bólshek saýdada – 38,8%, elektrondyq saýda – 29,2%, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq – 5,6%, turmystyq qyzmet kórsetý 3,9% deńgeıinde baıqalady. Tutynýshylardyń shaǵymdary negizinen kásipkerlik sýbektileriniń «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zańynda belgilengen mindetterdi tıisinshe oryndamaýymen baılanysty. Atap aıtqanda, sapasyz taýarlardy aıyrbastaýdan nemese qaıtarýdan zańsyz bas tartý, tutynýshynyń jazbasha narazylyǵyna jaýap bermeý, sapasyz taýardy satý, vıtrınadaǵy jáne kassalyq chektegi baǵanyń aıyrmashylyǵy jáne t.b.», dedi L.Mııasheva.
Mysal retinde ol bir zeınetker áıeldiń 986 myń teńgege satyp alǵan estý apparatynyń sapasyz bolyp, tólengen aqshany qaıtarýǵa járdemdesý týraly ótinishin qarastyrǵandaryn aıtty. О́zi tólengen aqshasyn qaıtarýdy talap etip, birneshe ret habarlasqanymen satýshy óz mindettemesin oryndaýdan barlyq jolmen jaltarǵan. Departament qyzmetkerleri jábirlenýshige osy somany qaıtartqan jáne óz mindetterin oryndamaǵany úshin JShS-ni ákimshilik jaýaptylyqqa tartqan. Qysqartylǵan is júrgizý tártibimen orta kásipkerlik sýbektisine 7,5 AEK (29 490 teńge) kóleminde ákimshilik aıyppul tóletken.
Soltústik Qazaqstan oblysy