Munaı naryǵynyń jahandyq joly

Jýyrda ǵana Reuters agenttigi «Álem­­de­gi qarqyndy damyp kele jat­qan munaı óndirýshi elderdiń biri Qazaq­stan janarmaı eksportyn Qytaı, Úndistan jáne Or­talyq Azııa elde­rine arttyrýdy jos­parlap otyr», dep jazdy. Álemdik me­dıa alpaýyty bul málimetti elimizdiń Ener­getıka mınıstrliginiń resmı aq­pa­ra­ty­na súıenip taratty. Iаǵnı Úkimet munaı óńdeý salasyn damytýdy kóz­deı­tin 2025–2040 jyldarǵa arnalǵan uzaq­mer­zimdi tujyrymdama­syn bekitti. Bul strategııa jahandyq energetıkalyq óz­geris­ter jaǵdaıynda salanyń básekege qa­bilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Energetıka mınıstrligi ázirlegen qu­jat ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa, eks­portty keńeıtýge jáne turaqty tájirı­be­ler­di engizýge ınvestısııa salýdy kózdeıdi. Bul eldiń Ortalyq jáne Ońtústik Azııa na­ryǵyndaǵy pozısııasyn nyǵaıtýǵa múm­kindik bermek.

«Sońǵy jetistikterge negizdelgen stra­tegııa: Atyraý, Pavlodar jáne Shym­kent­tegi úsh negizgi MО́Z-di jańǵyrtýdan keıin munaı óńdeýdiń jalpy qýaty jy­lyna ­17 mln ton­naǵa jetti. О́ńdeý tereń­digi 89%-ǵa deıin artty, al motor jaǵar­­maıyn óndirý Euro-4 jáne odan joǵa­ry stan­dart­tar­ǵa sáı­kes keledi. Bul óz­gerister ishki sura­nys­ty 90-95% qamta­ma­syz etip, joǵary qosylǵan quny bar ónim­di eksporttaýǵa negiz boldy», dep jazdy Ener­getı­ka mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti.

Tujyrymdamaǵa qaıta óńdeý qýatyn eki eseden asa kólemge arttyrý jospary negiz bolyp otyr. Naqtylaı tússek, qaıta óńdeletin munaı kólemin jylyna 18 mln tonnadan 39 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý kózdelip otyr. Bul maqsatqa qoldanystaǵy munaı óńdeý zaýyttaryn keńeıtý jáne jańa munaı-hımııa keshenin salý arqyly qol jetkizý josparlanypty.

Strategııalyq qujatta qazirgi jahan­dyq syn-qaterlerge beıimdelý qajet­tiligi de kórsetilgen. Olardyń qata­ryna Azııada munaı ónimderine degen sura­nystyń artýy men dekarbonıza­sııa qysymy kiredi. Halyqaralyq energe­tıkalyq agenttiktiń (HEA) baǵalaýy boıynsha, Azııadaǵy suranys 2030 jylǵa deıin jyl saıyn 2-3% deńgeıinde ósedi dep kútilip otyr. Osyǵan baılanysty Qazaqstan salany ESG qaǵıdattarymen ıntegrasııalaýdy, sondaı-aq óndiriste jańartylatyn energııa kózderine kóshýdi josparlap otyr.

Oǵan qosa Qytaı, Úndistan jáne Orta­lyq Azııa elderine baǵyttalǵan eksportty ulǵaıtý josparlanǵan. 2040 jylǵa qaraı eksporttyń jalpy óndiristegi úlesin 30%-ǵa deıin jetkizý maqsaty qoıylǵan. Al atalǵan qujatta elimizdiń munaı qory 30 mlrd barrel ekeni kórsetilgen, sol arqy­ly sheteldik ınvestısııalar men serik­testerdi tartýǵa jol ashý kózdelgen.

Tujyrymdamanyń taǵy bir muraty – álemdik «jasyl» energııaǵa kóshý úderisin údetip, elimizdiń shıkizat eksporttaýshy­dan joǵary tehnologııaly qaıta óńdeýshi retinde óńirlik kóshbasshyǵa aınalýyna jaǵdaı jasaý. Qujat munaı óńdeý zaýyttaryn sıfrlandyrý boıynsha qanatqaqty joba retinde bıyl iske qosylmaq.

Sonymen qatar jaqynda Reseıdiń qaýipsizdik qyzmeti sheteldik tankerlerge Qara teńiz porttaryna kirýge ruqsat bere bastady. Osylaısha, elimizdiń munaı eksporty bir kúnge jýyq ýaqytsha toqtaǵannan keıin qaıta jandandy. Elimizdiń munaıy negizinen Kaspıı qubyr konsorsıýmy (CPC) arqyly Reseıdiń Qara teńiz porttary – ásirese Novorossıısk arqyly álem­dik naryqqa shyǵatynyn eskersek, bul sheshim biz úshin úlken mańyzǵa ıe. Iаǵnı bul marshrýttyń ýaqytsha jabylýy elimizdiń munaı eksportyna tikeleı qaýip tóndiretini jasyryn emes. Bir kúndik toqtap qalýdyń ózi álemdik munaı tasymalyna áser etip, baǵalardy ósirdi. Iаǵnı bul Qazaqstannyń jahan­dyq energetıkalyq júıede ózindik orny bar mańyzdy oıynshy ekenin kórsetti.

Degenmen geosaıası táýekelderge degen­ táýel­dilik turǵysynan alyp qarasaq, bul jaǵ­­daı elimizdiń munaı eksporty Reseı­diń ishki sheshimderine táýeldi ekenin taǵy da aı­­qyndap berdi. Qalaı desek te, bizdiń ta­rap re­seılik port ıelerimen kelis­sóz­der júr­gizip, tehnıkalyq jáne saqtan­dyrý máse­le­lerin retteýge tyrysty. Bul eli­miz­diń syrt­qy saıasattaǵy dıplomatııalyq ıkem­diligi men beıbit sheshim tabýǵa degen um­tylysyn kórsete­di. Elimiz eshqandaı saıa­sı málimdeme jasa­maı-aq, tek logıstı­ka men qaýipsizdikke basymdyq berip, tyǵyryqtan shyǵa aldy.