Elimiz Reseı arqyly Eýropa elderine qaıta kómir tasymaldaıdy. Úkimet Eýropalyq odaq janyndaǵy turaqty ókildigimen birlesip, eýropalyq tarappen túrli deńgeıde kelissózder júrgizdi. Atap aıtqanda, EO sanksııalyq rejimine tıisti ózgerister engizý týraly joldanǵan resmı ótinishti Eýrokomıssııa qabyldap, jerde qaldyrmady.
«Kelissózder nátıjeli boldy. EO-nyń 18-paket sanksııalary aıasynda Eýropalyq tarap otandyq kómir tranzıti úshin belgili bir Reseı porttarymen kelisimge shekteýdi alyp tastady», delingen Caýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń resmı habarlamasynda.
Osy jyldyń aqpan aıynda Eýropalyq odaq sanksııalardyń 16-paketi aıasynda Reseı porttarymen kez kelgen kelisimge tyıym salǵan edi. Saldarynan otandyq kómirdiń Eýropa elderine turaqty eksporty toqtap, bul salaǵa aıtarlyqtaı qaýip tóndirdi. Sebebi Qazaqstan Eýropaǵa kómirdi áýelden sanksııaǵa ilikken Reseıdiń Ýst-Lýga porty arqyly jetkizetin. Aıta ketsek, EO Baltyq teńizindegi Ýst-Lýga men Prımorsk, Kaspıı teńizindegi Astrahan men Mahachkala, Qara teńizdegi Novorossıısk arqyly tasymaldarǵa tyıym saldy.
Negizgi tranzıt núktesinen tasymalǵa shekteý qoıylǵan soń el bıligi máseleni retteýge kóshti. Birqatar kelissóz nátıjesinde qol jetkizilgen kómir eksportyna Eýrokomıssııa da óz talabyn qoıdy. Shıkizat Qazaqstanda ǵana óndirilýi qajet, júkke menshik quqyǵy sanksııalyq shekteý sharalary qoldanylatyn elderdiń rezıdentterinde bolmaýy kerek, porttardy tek tranzıt, tıeý nemese jóneltý aýmaǵy retinde paıdalanýǵa bolady, ıaǵnı onyń aýmaǵynda taýardy satyp alý nemese óndirýge tyıym salynǵan.
«Kómir saýdasy jahandyq energetıkalyq qaýipsizdik úshin mańyzdy bolyp qala beretindikten, qazaqstandyq kómirge qatysty tranzaksııalar bosatylady», delingen Eýrokomıssııa habarlamasynda.
Mınıstrlik taratqan aqparatqa sáıkes, 2022 jyly Eýropa elderine quny 419,2 mln dollardy quraǵan 4,4 mln tonna kómir jetkizilgen, bul jalpy kómir eksportynyń 45 paıyzyn qurady. Sondaı-aq 2023 jyly eksport kólemi shamamen 10 paıyzǵa artyp, 382 mln dollarǵa 6,1 mln tonna kómir satylǵan. Al ótken jyly tasymaldanǵan kómir kólemi qaıta azaıyp, 5,2 mln tonnany qurady. Osy jyldyń qańtar-mamyr aılarynda eksport 38,5 paıyzdy qurady. Otandyq kómir Polsha, Germanııa, Italııada kóptep suranysqa ıe.
«Kórsetkishterdiń ýaqytsha tómendeýine qaramastan, qabyldanǵan sharalar otandyq kómirdi EO-ǵa jetkizýdi qalpyna keltirýge, sondaı-aq logıstıkalyq marshrýttardyń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi elimizdiń saýda múddelerin qorǵaý jáne ulttyq eksportty qoldaý jónindegi, sondaı-aq negizgi áriptestermen ekonomıkalyq baılanystardy odan ári damytý boıynsha jumystardy jalǵastyrady», dep málimdedi mınıstrliktiń baspasóz qyzmeti.
Jalpy, Reseıge eksporttyń qysqarýy basqa elderde otandyq kómirge degen suranystyń artýynan óteldi deıdi sarapshylar. Atap aıtqanda, Qytaı, Latvııa, Polsha, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Estonııaǵa jóneltiletin tasymaldyń artqany baıqalǵan.
Janarmaı tapshylyǵyn boldyrmaý jáne «kóleńkeli» eksportpen kúresý úshin ótken jyldyń sońynda bılik shetelge tasymaldaıtyn kompanııalardyń tizimin qysqartty. Osylaısha, 33 uıym qazba otyndaryn eksporttaýǵa lısenzııa alǵan. Bular – kómir óndirýshi, óńdeýshi kompanııalar men olarǵa qarasty kásiporyndar. Máselen, úkimet bekitken tizimge «Qarmet», «ERG», «Qarajyra», «Shubarkól kómir», «Bogatyr Kómir», «VostokÝgolProm» kompanııalary kiredi. Olar eger óndirilgen kómir qoımalarda jınalyp, shetelge jóneltýge bolmaıtyn bolsa, shıkizatty ishki naryqqa qaıta baǵyttaı alady. О́ıtkeni 2035 jylǵa qaraı Kókshetaý, Semeı, О́skemendegi jylý elektr stansalary, sondaı-aq Ekibastuz GRES-iniń birneshe bloktary iske qosylǵan kezde qazbaly otyndy tutyný artýy múmkin. Mamandardyń boljamynsha, salynatyn jańa jylý elektr stansalaryna, aldyn ala esepteýler boıynsha jylyna keminde 15 mln tonna kómir qajet. Qarajyra men Bogatyr ken oryndary shıkizat bazasy bolady.