Ertis-Baıanda ulylardyń ǵylymı-aǵartýshylyq mektebi bar

Ustahana ustanymy

Árıne, halqynyń sanasyn oıatý, ǵylym-bilimmen sýsyndatý isine aıryqsha kóńil bólgen daryndy tulǵalardyń esimi bularmen shektelmeıdi. Sebebi Ertistiń Pavlodar óńirinen, sonyń ishinde bir Baıanaýyl aýdanynyń ózinen jıyrmaǵa jýyq akademıktiń shyǵýy tarıhta qaıtalana ber­meıtin qubylys ekeni anyq. Mine, osyndaı ulylardyń ulaǵaty daryp, ǵıbraty qalǵan qasıetti topyraqtyń ǵylym men bilimniń kókjıegine aınalmasyna haqy joq edi. Jalpy, búgingi qoǵamdy ustazsyz elestetý, ustazsyz qandaı bir úlken jetistikke jetip, uly murattardy baǵyndyrý múmkin emes. Osy tusta ustaz mamandyǵyn oqytatyn, pedagog kadrlaryn daıarlaıtyn joǵary oqý oryndaryna artylǵan júktiń salmaqty ekenin, júktelgen mindettiń orasan aýyr ekenin esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Sebebi pedagogıkalyq oqý oryndary – oqýshyny emes, solardy oqytatyn ustazdy shyǵaratyn ustahana.

Ertis-Baıan óńirindegi jalǵyz ustazdar ordasy – Á.Marǵulan ýnı­ver­sıtetiniń ashylǵanyna bıyl 63 jyl bolmaq. Osy ýaqyt ishinde 40 myńnan astam túlekke ustazdyq dıplomyn berip, ǵylym men bilim jolynda qanat qaqtyrdy. Osy kúni Pavlodar oblysyndaǵy mektep muǵalimderiniń 80 paıyz­dan astamy bizdiń túlekter ekenin maqtanyshpen aıta alamyz. Á.Marǵulan ýnıversıteti­niń túlekteriniń arasynan talaı ǵalymdar, tanymal Qoǵam qaıratkerleri, mádenıet jáne óner salasynyń sańlaqtary, nebir álemdik dodalardy baǵyn­dyrǵan sportshylar shyǵyp, elimizdiń damýy men órkendeýi jolynda qajyrly eńbek etip keledi. Iá, bizdiń brendimiz, biz­diń maqtanyshymyz – sol túlekter. Ýnıversıtettiń ǵylym men bilim, óner men sport jáne akademııalyq jetistikteri men kór­setkishteriniń arqasynda osy jarty ǵasyrdan astam ýaqytta elimizdegi pedagogıkalyq bilim beretin jetekshi oqý oryndarynyń birine aınaldy. Biz otandyq joǵary bilim berýdiń qalyptasqan dástúrli júıesin, aldyńǵylardan jalǵasqan sabaqtastyqty saqtaı otyryp, búgingi zamannyń ozyq úlgisimen, zamanaýı ádistemesimen oqytýdy jolǵa qoıdyq. Sonymen qatar ujymda jasy úlken ardager de, oqýdy endi ǵana aıaqtaǵan jastar da bar. Bul bizdiń qara shańyraqta urpaqtar sabaqtastyǵynyń úzilmeı kele jatqanyn kórsetedi.

Jetistik kilti – tabandylyqta

Álkeı Marǵulan atyndaǵy Pav­lodar pedagogıkalyq ýnıver­sıtetiniń búgingi jetistigi – pro­fessorlyq-oqytýshylyq qu­ram­nyń qajyrly eńbeginiń ná­tıjesi, jyldar boıy qalyp­tasqan akademııalyq sapa­nyń, akademııalyq adaldyq pen qun­­­­dylyqtardyń shynaıy kó­rinisi. Bul jolda bizdiń pro­fes­sorlyq-oqytýshylyq qu­ram tabandylyqpen, janqııar­lyq­pen eńbek etip keledi. Sonyń nátıjesinde, ýnıversıtet jo­ǵary bilim berý salasyndaǵy túrli halyqaralyq baǵalaý reı­tıngterinde joǵary nátıje kórsetip, úzdikterdiń qatarynan oryn aldy. Mysal úshin aıtar bolsaq, 2012 jyly «European Quality» halyqaralyq marapatyn alǵan sanaýly JOO qatarynan kóringen bolatyn. 2014 jyldan bastap pılottyq ýnıversıtetterdiń biri retinde «Serpin-2050» mem­lekettik baǵdarlamasyn sátti jú­zege asyra bastady. 2016 jyly Qazaq­stannyń pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń Ulttyq reı­tıngisinde úshinshi orynǵa ıe bolyp, 10 úzdik joǵary oqý ornynyń qataryna endi. 2017 jáne 2018 jyldary Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıteti osy reıtıngide ekinshi orynǵa ıe bolyp, Qazaqstannyń pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda kóshbasshylyq ornyn saqtap qaldy. 2017 jyly oqý ordamyzǵa «Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıteti» mártebesi berildi. Ýnıversıtet Ger­manııa jáne Qazaqstannyń táýel­siz akkredıtteý agenttikteriniń barlyq bilim baǵdarlamalary boıynsha ınstıtýsıonaldy jáne mamandandyrylǵan akkre­dıt­teýinen ótti. 2020 jyly «Ata­meken» ulttyq kásip­kerler pa­la­tasynyń bilim berý baǵ­dar­lamasy reıtıngisinde ýnı­ver­sı­tettiń 6 bilim berý baǵdar­lamasy aldyńǵy oryndy ıelendi. 2022 jyly Úkimettiń 3 qarashadaǵy №868 qaýlysymen Ulttyq arheologııa mektebiniń negizin salýshy, akademık Álkeı Marǵulannyń esimi berildi. Sodan beri ǵylym men joǵary bilim salasyndaǵy bıik belesterdi Álkeı Marǵulannyń esimimen birge baǵyndyryp keledi. Sonymen qatar 27 otandyq joǵary oqý ornymen birge UI GreenMetric ýnıversıtetterdiń ekologııalyq turaqtylyǵy boıyn­sha halyqaralyq reıtıngine kiredi, bul ýnıversıtettiń turaqty damý baǵytyndaǵy kúsh-jigerin kór­setedi. 2024 jyly Qazaqstannyń jetekshi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń Ulttyq reı­tınginde 3-oryn enshiledi. Reıtıng shyǵarý kezinde sarapshylar eń mańyzdy krıterııler boıynsha anyqtaǵan. Iаǵnı túlekter úshin jumysqa ornalasý kórsetkishteri men mansaptyq perspektıvalar, ortasha jalaqy, bilim baǵdarlamalarynyń sapasy men stýdentterdiń jetistikteri, halyqaralyq baılanystar jáne t.b. Odan bólek, bilim sapasyn qamtamasyz etý jónindegi táýelsiz agenttik reı̆tıngi boı̆ynsha 18 bilim berý mamandyǵy joǵary saraptamalyq baǵa alyp, otandyq eńbek naryǵynda suranysqa ıe mamandyqtar tizimine endi.

Álemdik tájirıbe hám jańa kózqarastar

Álkeı Marǵulan ýnıversıteti sheteldik seriktes joǵary oqý oryndarymen yntymaqtastyq aıasynda belsendi jumys júrgizip keledi. Bizdiń ǵalymdar dúnıeniń tórt qurlyǵymen baılanys ornatyp, álemniń eń damyǵan memleketteriniń ozyq tájirıbesin bilim úrdisine engizip jatyr. Ásirese, Eýropa elderindegi tanymal ýnıversıtetterdiń joǵa­ry bilim men ǵylymdy damy­tý táji­rıbelerin óz ıgi­ligimiz­ge paıdalanyp kele­miz. Mar­ǵulan ýnıversıteti trans­shekara­lyq bilimdi damytý boıyn­sha Qazaqstan men Reseıdiń peda­gogıkalyq joǵary oqý orny qaýym­dastyqtarynyń qurylýyna bas­tamashy bolyp tabylady jáne Azııa ýnıversıtetteriniń qaýymdastyǵyna kiredi. Biz Ulybrıtanııa, Lıtva, Túrkııa, AQSh, QHR, Polsha, Majarstan, Bolgarııa, Germanııa, Reseı, О́zbekstan jáne Qyrǵyzstan el­deriniń úzdik ýnıversıtetterimen seriktes retinde jumys júrgizip kelemiz. Akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy aıasynda osy elderden halyqaralyq dárejedegi myqty ǵalymdar kelip, biz­diń stýdent­terge dáris berdi. Birer jyl bu­ryn Germanııanyń Fraı­býrg ýnıversıtetimen bir mańyz­dy kelisimshart jasap, oń nátıjesin kórdik. Eki ýnıversıtet bıologteriniń bir­lesken ǵylymı jobalary aıasynda bizdiń ýnıversıtetke quny 20 mıllıon teńge turatyn gıdrometeorologııalyq jabdyq ákelindi. Bizdiń ýnıversıtet ǵalym­dary «Halyqaralyq muǵalim» jo­basyna qatysyp jatyr. Joba Qazaqstan men Aýstralııany qosa alǵanda 26 eldi biriktiredi (Drezden tehnologııalyq ýnıversıteti, Germanııa). Al búgingi tańda bir­neshe sheteldik joǵary oqý oryn­darmen birlesken jobalar jú­zege asyrylýda. Atap aıtsaq, Túr­kııanyń Tokat Gazıosmanpasha ýnıversıtetimen ekijaqty kelisim aıasynda Marǵulan ýnıversıtetinde «Tömer» Til ortalyǵynyń fı­lıa­lyn ashý josparlanǵan bolsa, tıisinshe Toqat ýnıversıtetinde «Abaı ortalyǵyn» ashý máselesi qarastyrylýda. Sondaı-aq Uly­brıtanııanyń Sasseks ýnıver­sıtetimen Akademııalyq sheberlik ortalyǵyn qurý jobasy úshin ǵalymdardy tartý boıynsha jumys júrgizilip keledi.

Kelesi qadam qandaı bolmaq?

Aldymyzda óte aýqymdy ári mańyzdy jumystar kútip tur. Men osy qyzmetke kelgennen keıin aldymyzǵa úsh úlken mindet qoıyp otyrmyn. Onyń birinshisi – Akademııalyq artyqshylyq orta­lyǵyn qalyptastyrý. Bul ortalyqtyń ereksheligi – mem­­­leketten qarjy bólinedi. Son­dyq­tan osy jobany bıyl biz utyp alýymyz kerek degen maq­sat qoıyp otyrmyz. Eger, utyp alatyn bolsaq, memleket tarapy­nan úsh jyl qatarynan 1 mıl­lıardtan qarajat beretin bo­la­dy. Sol aqshanyń 70 paıyzyn qu­ral-jabdyqtardy jańar­týǵa, zerthanalyq bazany ny­ǵaıtýǵa, oqytý­shylardyń biliktiligin arttyrýǵa jáne eńbekaqyny kóterýge jumsaıtyn bolamyz. Bıyl qolǵa alynatyn mańyzdy jobalardyń biri – ýnıversıtet­ti taǵy bir iri ǵımaratpen tolyq­tyrý. Qazir osy baǵytta jumystar júrgizilip, tıisti sheshimder qabyldanyp jatyr. Jaqynda oblys jáne qala ákimshiligine bir ǵımarat taýyp berý jóninde ótinish aıtqan edik, olar da quptap, Oljabaı batyr kóshesiniń boıynda bos turǵan bir ǵımaratty berýge nıet bildirdi. Eger sol ǵımaratty ýnıversıtet men­shigine beretin bolsa jartylaı oqý korpýsy, jartylaı jataq­hana retinde kádemiz­ge jaratatyn bolamyz. Sebebi ǵalymdar alańsyz ǵylymmen aınylsýy úshin oǵan qolaıly ári jaıly orta qalyptastyryp berýimiz kerek. Úshinshi baǵytymyz – ujymǵa «Baqyt formýlasyn» engizý. Jalpy, baqyt degenimiz ne degen suraqqa qysqasha jaýap berer bolsaq, ol tańerteń jumysqa asyǵyp kelý, keshke úıine asyǵyp qaıtý. Iаǵnı bizdiń áriptesterimiz tań­erteń tura sala jumysqa ba­rýǵa, ondaǵy áriptesterin kórýge asyǵyp turýy kerek. Árıne, ol úshin jumys ornynan jaqsy eń­bek­aqy tólenip, osy ortaǵa durys mo­ral­dyq atmosfera ornaýy qajet.

Erjan Ámirbekuly,

Á.Marǵulan atyndaǵy PPÝ basqarma tóraǵasy-rektor