«Energokompanııalarddyń kiristeri qaıda ketedi» degen aıtyla-aıtyla sarytis bolyp ketken saýalǵa agenttik bir-aq aýyz sózben jaýap beredi. Tabystyń 7 paıyzy jańǵyrtýǵa jumsalyp kelgen, dep jazady Egemen.kz.
Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń Qazaqstandaǵy elektr qýaty naryǵyndaǵy básekelestiktiń jaı-kúıi týraly 2023-2024 jyldardy qamtıdy. Osy merzim aralyǵynda naryqtyń negizgi segmentteri joǵary shoǵyrlaný jaǵdaıynda ekenin, al olardyń bireýinde is júzinde ınstıtýsıonaldyq monopolııa qalyptasqany aıqyndaldy.
Basqasha aıtqanda generasııalaıtyn aktıvterdiń edáýir bóligi memlekettiń baqylaýynda ekeni, memlekettiń úlesiniń basymdyǵy básekelestikke kedergi keltirip otyrǵany aıtyldy.
Agenttiktiń atap ótýinshe, aǵymdaǵy modeldi saqtaǵan jaǵdaıda qýattylyqtyń daıyndyǵyn baǵalaýda burmalaýshylyqtar bolýy jáne apattyq jóndeýlerdiń ósýi múmkin.
Júktemeni kóterýge daıyndyqty qamtamasyz etý boıynsha qyzmetterdi biryńǵaı satyp alýshy - «JEK boıynsha AО́O» JShS tolyǵymen baqylaıdy. Onyń naryqtaǵy úlesi 100% quraıdy. Bul qyzmetti iske asyrý kólemi úsh jarym ese ósti - 2023 jylǵy 42,8 mlrd teńgeden 2024 jyly 149,3 mlrd teńgege deıin.
Qýattyń ázirligin qoldaý segmentinde de básekelestik shekteýli: Soltústik-Ońtústik elektr aımaǵynda «Samuryq-Energo» kompanııalar toby basym, al batysta úsh kompanııanyń - MAEK, Atyraý JEO jáne Karabatan Utility Solutions olıgopolııasy saqtalýda. Eki aımaqta da naryq joǵary shoǵyrlanǵan dep jiktelgen
Generasııalaıtyn aktıvterdiń edáýir bóligi memlekettiń baqylaýynda. Soltústik-Ońtústik aımaqta memlekettiń qatysý úlesi 50% -dan asady, Batys aımaqta - 40% -dan astam.
Agenttiktiń baǵalaýy boıynsha, bul saýda-sattyqtyń básekelestigin tómendetedi jáne jeke ınvestorlardyń kelýine kedergi keltiredi. Agenttik jeke kapıtal úshin keńistik qurý úshin memlekettiń naryqtan birtindep shyǵýyn oryndy dep sanaıdy.
Qýattyń ortalyqtandyrylǵan saýda-sattyǵyndaǵy baǵa serpinine erekshe nazar aýdaryldy.
Agenttik sarapshylary iri oıynshylardyń birneshe myń teńge sheginde baǵa ótinimderin túzetý ondaǵan myń teńgege eń tómengi baǵanyń tómendeýine alyp kelgen jaǵdaılardy tirkedi. Bul jekelegen kompanııalardyń naryqtyq nátıjelerge yqpal etý múmkindigin rastaıdy.
Baǵdar retinde Ulybrıtanııa, Fransııa, AQSh jáne Brazılııanyń tájirıbeleri qarastyryldy
Onda uzaq merzimdi tetikter belsendi qoldanylady: iske qosylǵanǵa deıin úsh-tórt jyl buryn qýatty jetkizýge arnalǵan aýksıondar, 15-30 jylǵa uzaq merzimdi kelisimsharttar, «stress-jaǵdaılardaǵy» jetkizýdi buzǵany úshin qatań aıyppuldar. Jalpy tásil naqty eldiń klımattyq jaǵdaılaryna jáne generasııa qurylymyna naryqtyq dızaındy beıimdeýge negizdeledi.
Agenttiktiń usynymdary
Agenttik básekelestikti jáne naryqtyń turaqtylyǵyn arttyrý úshin sharalar keshenin usyndy:
jańartylatyn energııa kózderine (JEK) uqsas tenderler boıynsha engiziletin qýattar úshin elektr energııasyn ótkizýge kepildik berýge; shyǵyndardyń eki eselengen esebin joıý úshin elektr energııasyn óndirý tarıfinen amortızasııa men jóndeýdi alyp tastaý; «KOREM» AQ qyzmetterin qoǵamdyq mańyzy bar naryq dep tanýǵa jáne baǵalardy retteýdi engizýge; energııa óndirýshi uıymdardyń qýaty úshin aqy alatyn qarajatyn nysanaly paıdalaný tártibin bekitsin; qýatty satý túrleri boıynsha generasııalaıtyn kompanııalardyń kiristerin bólek esepke alýdy engizý; Naryq keńesinen ınvestısııalyq usynystardy jiberý fýnksııasyn tikeleı Energetıka mınıstrligine berýge; jabdyqtyń júktemeni basqarýǵa daıyndyǵyn synaqtyq tekserýdi engizýge; erkin kólemder týraly aqparatty asha otyryp, tutynýshylar arasynda qýattyń qaıtalama naryǵynyń tetigin qurý; Qazaqstannyń jaǵdaılaryna beıimdelgen aýksıondary men uzaq merzimdi kelisimsharttary bar qýat naryǵynyń uzaq merzimdi tetigin ázirleý;Agenttik qorytyndysy kórsetkendeı, Qazaqstandaǵy elektr qýaty naryǵy kóbinese ınstıtýsıonaldyq jabyq jáne ortalyqtandyrylǵan kúıinde qalyp otyr. Qatysýshylardyń monopolııalanýy men joǵary shoǵyrlanýy, jańa oıynshylardyń qoljetimdiliginiń shektelýi jáne memlekettiń joǵary úlesi salanyń básekelestigi men ınvestısııalyq tartymdylyǵy úshin táýekelder jasaıdy. Agenttiktiń usynystary energııamen jabdyqtaýdyń senimdiligin jáne jeke ınvestısııalardyń turaqty aǵynyn qamtamasyz etýge qabiletti ashyq, uzaq merzimdi jáne neǵurlym básekeli naryqty qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
2019 jyldan qýat naryǵyn engizýdiń negizgi maqsaty jańa qýattardy engizýge jáne qolda bar qýattardy qoldaýǵa ınvestısııalar tartýǵa baǵyttaldy
Ol iske qosylǵan sátten bastap alty jyl ishinde elde belgilengen qýat naryq qatysýshylarynyń 500 mlrd teńgeden ($928,8 mln) astam jıyntyq tabysy kezinde 129 MVt-qa ǵana ulǵaıdy.
Sarapshylardyń esebi boıynsha, 500 mlrd teńgege qýaty 530 MVt bir kómir elektr stansııasy nemese jıyntyq qýaty 1150 MVt bes bý-gaz elektr stansııasy salynýy múmkin.
Bul rette qarajattyń tek 7% -y ǵana generasııalaıtyn qýattardy jańǵyrtýǵa, qaıta jańartýǵa jáne jańartýǵa, al qalǵan 93% -y jabdyqtyń jumys jaǵdaıyn qoldaýǵa jumsaldy.
«Aıtarlyqtaı tabystarǵa qaramastan, stansııalardyń tozý deńgeıi 2019 jyldyń deńgeıinde qaldy - shamamen 56%», - delingen habarlamada. Elektr energııasyna qoldanystaǵy tarıfter qoldanystaǵy qýattardy ustap turýdy qosa alǵanda, operasııalyq ta, kúrdeli de shyǵyndardy kózdeıdi.
Bul stansııalar elektr energııasyn óndirý kólemin ulǵaıtýǵa qosymsha alynǵan qarajatty stansııalarǵa baǵyttaýy tıis ekenin bildiredi.
Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi 2024 jyly Energetıka mınıstrligi tarapynan baqylaýdy júzege asyrýdy kózdeıtin túzetýler engizdi.
- Alaıda is júzinde júrgizilgen baqylaý stansııalardyń qarajatty paıdalaný týraly esepterin qabyldaýmen shekteledi. Nátıjesinde qarajat qýatty ustap turýǵa jáne ulǵaıtýǵa emes, debıtorlyq bereshek boıynsha kassalyq alshaqtyqty azaıtýǵa jumsaldy, - delingen vedomstvo habarlamasynda.