Qysy-jazy, jazdyń qarǵa mıyn qaınatatyn ystyǵynda, qystyń saqyldaǵan sary aıazynda mal baǵý ońaı sharýa emes. Qos bilegin sybanyp, qolyna quryq ilgen kelinshektiń kátepti qara narǵa júk bolatyn sharýany atqarýy – ózgege ónege, mııatty mysal.
Mal baǵý ońaı sharýa emes, ilkidegi aqylman qarııalar jylqyny jylqynyń ózindeı qaıratty adam baǵady deýshi edi. Búginde el ishinde mal baǵýǵa ynta bildiretinder neken-saıaq. Jastar jaǵy ata kásipti meńgerýge qulyqsyz. Sodan ba eken, jekemenshik mal baǵýǵa belsenip kisi shyǵa qoımaıdy. Bizdiń óńirde keıbir aýyl-eldiń malyn ózbek aǵaıyn baǵyp júr degendi estigende, tańǵalatynyń bar. Qazir jylqynyń bir basyn aıyna bes-alty myń teńgege baǵady. Eger tabynda 200 jylqy bolsa, aı saıyn bir mıllıon teńge ala taqııaly aǵaıynnyń qaltasyna tústi deı berińiz. Qyzǵanysh emes, qyjyl. Aýyldaǵy aǵaıyn eki qolǵa bir kúrek taba almaı otyr degenimizben, eń quryǵanda atqa minip mal baǵýǵa bolar edi ǵoı. Álde atam qazaq mal baqpap pa edi?
Saly sýǵa ketip otyrǵan aǵaıynǵa mysal bolsyn dep osy taqyrypty qaýzaýǵa týra kelip otyr. Tassýattyq kelinshek Álem Molaıǵan tepse temir úzetin azamattar atqaratyn sharýany dóńgeletip otyr. Osymen jeti jyl boıy aýyldyń sıyryn baǵyp, alǵys arqalap júr. Aýyldastary Álemniń mal baqqanyna razy. «Sıyrdyń súti tilinde» degen qaǵıda bar. Eger shildeniń ystyǵynda qyrýar maldy ıirip qoısa, keshke eshkiniń sútindeı ǵana sút berer edi. Al otty jerdi qýalap, erkin jaıylǵan mal óristen jelini tolyp oralmaq.
Tildese kele Álemniń kisi jatyrqamaıtyn minezine razy boldyq. О́ziniń aıtýyna qaraǵanda, es bilip, etek japqaly tórt túlik maldyń ishinde. Aýyzdyǵymen alysqan atqa bes jasynan bastap qonǵan. Mektepte oqyp júrgen kezinde jazǵy demalysta ákesiniń qolǵanaty bolypty. Mal syryn jadyna jattaǵan. Dalanyń da ózindik syryn kókiregine toqyǵan zerek. Bar ǵumyry tórt túlik maldyń ishinde ótken ákeniń ǵıbraty óz aldyna. Aldyndaǵy maldyń aýrýyn, saýyn bir kórgende-aq aıyrady. Ár túliktiń erkin otyǵyp, qoń jınaý jaıy da jadynda jattalyp qalǵan.
– Maǵan baqtashy bolýdyń eshbir qıyndyǵy joq, – deıdi Álem. – О́z isińdi jaqsy bilip, júregiń qalasa aldyńdaǵy is te óz-ózinen úıirilip turady. Eń bastysy, el meniń jumysyma razy, kóptiń kóńilinen shyǵý ońaı emes. Aldymdaǵy mal aýyldastarymnyń yryzdyǵy. Osy maldyń arqasynda balalaryn oqytyp, kúnderin kórip, tabys taýyp otyr. Sondyqtan men maldyń kúıin joǵaltpaı, júdetip almaı, basynyń aman bolýyna jaýaptymyn, – deıdi.
Mońǵolııada Álem býhgalter-ekonomıst mamandyǵyn alypty. Áıtse de mamandyǵymen jumys isteýdiń sáti túspegen. 1992 jyly otbasy ata jurtyna qonys aýdarǵan. Oblys ortalyǵynan tym shalǵaı jatqan Jarqaıyń aýdanyndaǵy shoq juldyzdaı shaǵyn ǵana Tassýat aýylyna kósh basyn tiregen. Bul jerde de mamandyǵy boıynsha jumys tabylmaǵan. Joldasy Muratbek Jumaǵalı ekeýi jergilikti aýyl sharýashylyǵy uıymyna jumysqa ornalasypty. Joldasy malshy, ózi saýynshy. El tynysyn eksheı kele, bala jasynan kózi qanyqqan baqtashylyq qyzmetti qalaǵan, qoı men jylqy baqqan. Kele-kele túıe de baǵypty. Jergilikti «Ken-M» seriktestigi túıe baǵatyn adam tappaı ańtarylyp otyr eken, Álemniń ábjil qımyly tánti etken. Bul óńirde túıe tańsyq mal. Tilin biletin kisi sırek.
Bári óz qalpymen júrip jatqan. Áldebir sebeptermen bular jumys istep, tabys taýyp júrgen sharýashylyq jabylyp qaldy. Kóktem shyǵa buryn aýyldyń malyn baǵyp júrgen baqtashy quryǵyn bosaǵaǵa baılaǵan. Aýyl turǵyndary ańtarylyp qalsyn. Qyrýar maldy kim baqpaq? Tóńirektiń tórt qubylasy túgel egin. Kóktem shyǵysymen kópke salmaq. Tyǵyryqtan shyǵar joldy Álem tapty. Aýyl turǵyndarynyń jıynynda baqtashy bolamyn dep belsenip shyqty. Jabyqqan jurttyń qýanǵany-aı. Kúıeýi Muratbek kómekshisi. Mine, osylaısha 2018 jyldan bastap Tassýattyń barsha turǵyny kóktem saıyn baqtashy izdeıtin beınetten qutyldy. Kún astynda kóleńkelep jatyp, keshke mal óristen qaıtqan kezde Jarqaıyńnyń jazyǵynda ósken jaýqazyndaı názik áıeldiń atpen kele jatqan sýretine súısinip qaraıdy-aı kep.
Dalanyń qatal mektebinen ótken, emenniń ıir butaǵyndaı shyńdalǵan baqtashy kelinshek beıneti týraly tis jaryp aıtqan emes. Keıingi ýaqytta bar sharýany ózi tyndyryp júr. Joldasy syrqatty bolyp, operasııa jasatqan. Áıtse de tańmen talasa turatyn baqtashy úıdiń de, túzdiń de sharýasyna ońqaı asyqtaı.
Boztorǵaıdyń shyrylymen oıanyp, juldyz jamyraǵanda tabaldyryqtan attaý úırenshikti is. Aýyldastarynyń júzge jýyq sıyryn qarynyn qampaıtyp óristen aıdap kelgen soń ǵumyry taýsylyp bitpeıtin úıdegi jumys tosyp turady. Úıge kelisimen óziniń onǵa jýyq sıyryn saýyp, sútin tartady. Maı shaıqaıdy. Áıeldiń isi taýsylǵan ba?
– Qazir mal basy birtindep azaıyp keledi. Alǵash atqa er salǵanda 200 bas edi, – deıdi keıipkerimiz, – esh qıyndyǵy bolmaǵan. Ákem baqqan, atam baqqan mal ǵoı, syry málim. Jalǵyz ǵana qıyndyǵy – tóńirektiń bári egin alqaptary, jaıylym jer toqymdaı ǵana, tuıaqkesti. Ot izdegen aıaqty mal turaqtamaıdy.
Muratbek pen Álem – kópbalaly otbasy ıesi. Jastar jaıly qonys, jaqsylyǵy kóp jer izdeıdi ǵoı. Úsh qyzy men uly Astana qalasynda turady. Segiz nemeresi jazǵy demalysyn aýylda ótkizedi, ata-ájesiniń qolǵanattary. Atqa minedi, mal qaıyrady. Ilkiden jalǵasqan ata kásip sátimen sabaqtalatyn shyǵar dep ata-ájesi ishteı shúkirlik etedi. «Jas óspeı me, jarly baıymaı ma» degendeı, kúni erteń kekili jelbiregen balalar da er jeter. О́zderine uqsap atqa miner. «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» degen, bular da eńbekpen eseıedi.
Tassýattyń yq jaǵynda qyr basyna qashyp baryp qonǵandaı bir túp erkekshóp ósip tur. Eńbekpen bosaǵasyna bereke baılanyp, yrys úıirilgen Muratbek pen Álemniń shyraıly shańyraǵy ispetti.
Aqmola oblysy,
Jarqaıyń aýdany