Májilis depýtaty Muqash Eskendirov Aýyl sharýashylyǵy kesheni úshin mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisiniń mańyzdylyǵyna toqtalyp, Úkimet basshysynyń atyna depýtattyq saýal joldady. Depýtat elimizdegi mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisiniń aqsap turǵanyn jáne shıkizat baǵasyndaǵy teńsizdiktiń saldarynan azyq-túlik qaýipsizdigine qater tónip turǵanyn málimdedi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Májilis depýtaty óz saýalynda Memleket basshysynyń 2024 jylǵy Aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń forýmynda aıtqan tapsyrmalaryn negizge aldy.
«Memleket basshysy otandyq agrosektordyń ózekti máselesi – mıneraldy tyńaıtqyshtardy jetkilikti deńgeıde qoldanbaý ekenin atap ótken bolatyn. Otandyq óndiris suranystyń tek jartysyn ǵana qamtamasyz etedi», dedi depýtat.
Depýtattyń málimetinshe, ishki naryqtyń mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa degen qajettiligi jylyna shamamen 2,3 mln tonnany quraıdy. Alaıda otandyq óndirýshiler suranystyń tek bir bóligin ǵana ótep otyr.
«QazAzot» AQ-nyń óndiristik qýaty jylyna 330 myń tonna bolǵanymen, ishki naryqqa is júzinde jetkiziletin kólem 170 myń tonnamen shekteledi. Al «Qazfosfat» JShS-nyń qýaty 1 mln tonna ammofos óndirýge jetedi. Biraq 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha 748 myń tonna óndirilip, onyń tek 186 myń tonnasy ishki naryqqa jiberilgen, 500 myń tonnadan astamy eksportqa ketken. 2026 jyldyń birinshi toqsanynda ishki naryqqa nebári 27,8 myń tonna ǵana satylǵan», dep atap ótti depýtat.
M. Eskendirov óndiristik-tehnologııalyq faktorlardyń, sonyń ishinde suranystyń maýsymdyq sıpaty men ammıak selıtrasyn saqtaý merziminiń shekteýliligi (6 aıǵa deıin) ónimdi jınaqtaýǵa múmkindik bermeıtinin aıtty.
«Bul mıneraldy tyńaıtqyshtar ımportynyń 2023 jylǵy 552,3 myń tonnadan 2025 jyly 699,7 myń tonnaǵa deıin ósýine ákeldi. Importqa táýeldilik jyldan jylǵa artyp keledi. Bul álemdik baǵanyń áserin kúsheıtip, ónimniń qoljetimdiligin tómendetedi. Mysaly, Ormuz buǵazynyń bir aıǵa jabylýy álemdik baǵany eki esege – 300 dollardan 550 dollarǵa deıin ósirdi», dedi ol.
Depýtat Qazaqstandaǵy tyńaıtqysh qoldaný deńgeıin basqa eldermen salystyryp, statıstıkalyq derekterdi keltirdi:
«Bir gektar egistikke sebiletin tyńaıtqysh mólsheri álemde ortasha eseppen 150-160 kg qurasa, Qytaı men Vetnamda 350-460 kg, Eýroodaqta 140-180 kg, Belarýste 180-200 kg, О́zbekstanda 200 kg. Al Qazaqstanda bul kórsetkish nebári 25-35 kg deńgeıinde qalyp otyr. Bul bizdiń aýyl sharýashylyǵynyń ónimdiligine keri áser etedi».
Sondaı-aq Muqash Eskendirov shıkizatqa (kúkirt pen tabıǵı gazǵa) qoljetimdiliktiń shekteýli ekenin jáne baǵadaǵy teńsizdikti ótkir synǵa aldy.
«Teńizshevroıl» kúkirtti «Samuryq-Qazyna» kásiporyndaryna 2031 jylǵa deıin jeńildikpen (38-57 myń teńgeden) berse, «Qazfosfat» pen «Evrohım-Qarataý» úshin baǵa 85-164 myń teńgeni quraıdy. Ishki tutynýshylar úshin biryńǵaı baǵa saıasatyn ornatý qajet. Áıtpese, ımportqa táýeldilik pen shıkizat tapshylyǵy azyq-túlik qaýipsizdigine nuqsan keltiredi», dep túıindedi depýtat.
Depýtattyq saýal aıasynda Úkimetten mynadaı júıeli sharalar boıynsha aqparat suraldy:
Agrohımııa salasyn damytýdyń memlekettik saıasatyn qalyptastyrý; Otandyq óndirýshilerdi strategııalyq shıkizatpen (kúkirt, gaz) arnaıy baǵa boıynsha qamtamasyz etý; Jańa óndiris oryndaryn ashý jáne ımportty almastyrý.